2007.09.15 |
تركيه : تعامل يا تقابل ؟ الف ـ بيقرارپيروزی عبدالله گل پيامدها و نتايج مهمی در روند سياسی و اجتماعی كشور تركيه بر جای گذاشته و خواهد گذاشت. اگر این تجربه بتواند مسیر خود را بدون خطر و چالشآفرينی با نظاميان اين كشور به پايان برساند، اولين پيامد آن میتواند اثبات سازگاری اسلام با دمكراسی درعصر حاضر ارزيابی شود و الگوئی برای ديگر كشورهای منطقه بجز ايران باشد.
با راهيابی عبدالله گل، وزير امور خارجه سابق تركيه به كاخ رياست جمهوری پازل قدرت اسلامگرايان (حزب عدالت وتوسعه) تكميل شده، وچينش عناصر سياسی روندی بی سابقه درتاريخ هشتاد وچهارساله جمهوری تركيه را تجربه خواهد كرد. حداقل درطول تاريخ معاصر وپرتنش تركيه اين نخستين باراست كه اسلامگرايان درزير نگاه خشم آلود وبدبين نظاميان مقتدر اين كشور قدرت سياسی را كامل قبضه كرده ودراختيار می گيرند. درحال حاضرحزب عدالت وتوسعه با دراختيار داشتن كرسی رياست جمهوری، نخست وزيری، واكثريت پارلمانی، درحقيقت همه چيز كشوری را دراختيارگرفته اند كه نظاميان آن به دليل نگرشی كه به آرمانهای كمال آتاتورك دارند، بهيچ روی چشم ديدن اين بلند پروازی، خاصه ازسوی اسلامگرايان، را نداشته وندارند. هرچند كه رياست جمهوری دركشور تركيه مقامی تشريفاتی قلمداد می شود وقانون اساسی آن كشوراختيارات محدود وكم اثری را برای صاحب اين پست تعريف كرده، اما همين اختيارات محدود در مواردی می تواند برعزل ونصب ها درارتش تركيه تاثيرگذارباشد، وهم سياستهای دولت را ناكام بگذارد. بعيد نمی نمايد كه يكی ازدلواپسی های ژنرال های ترك ازآن جا نشات می گيرد كه چندی پيش رجب طيب اردغان درمصاحبه با خبرنگاران اعلام داشته بود که حزب او، درصورت تصاحب كرسی رياست جمهوری، درنظردارد كه يك بازنگری درقانون اساسی تركيه نيز داشته باشد. ضمن آن كه تصدی اين پست از سوی اسلامگرايان حس اعتماد به نفس اعضای حزب عدالت وتوسعه را تقويت نموده وجهانيان را مبهوت اقتدار ومحبوبيت حزبي كرده است كه می كوشد تلفيقی بين نگرش و تفكر و سنتهای اسلامی با دستاورد بشری يعنی اصول دمكراسی پديد آورد، اما اين تجربه، با توجه به تجربيات تاريخی وآنچه كه امروز بربعضی كشورهای منطقه خصوصاً درمجاورت تركيه حاكم است، با يك علامت سئوال بزرگ روبرو است كه آيا نتيجه چنين تلاشی تعامل خواهد بود ياتقابل؟ شايد هم ازهمين رو بود كه حزب عدالت وتوسعه تلاش نمود تا تمام سرمايه های سياسی و اجتماعی خود را برای تضمين پيروزی درانتخابات رياست جمهوری وارد ميدان نموده وحتی در برابرانتقادات تند وتيز نظاميان مقتدركه نسبت به قربانی شدن ارزشهای سكولاريسم دركشور هشدار می دادند ايستادگی نمايد ونامزد خود را در صحنه رقابت نگه دارد. عبدالله گل دراولين سخنرانی خود پس ازدستيابی به پست رياست جمهوری بار ديگر پايبندی خود به سكولاريسم ودفاع از انديشه های كمال آتاتورك، بنيانگذار تركيه نوين، را اعلام داشت تا نظريه برخی از صاحبنظران مسايل سياسی مبنی برتقابل وجدال سكولاريسم واسلامگرايی درتركيه را كمرنگ نمايد واين اطمينان خاطررا تقويت نمايد كه جلوس اوبركرسی رياست جمهوری دركنارديگر ياران حزبی اش هيچگونه خدشه ای را برآرمانهای پدرتركيه نوين بوجود نخواهد آورد. اما دربعضی تحليل ها وتفسيرهای خبری چنين عنوان می شود كه آنچه در تركيه روی می دهد تقابل اسلامگرايی وملی گرايی افراطی است. آنطوركه حزب عدالت وتوسعه ورهبران اين حزب اعلام می دارند، موضوع اين گونه القا می شود كه اسلامگرايان ترك به دنبال اثبات عينی وعملكرد عدم تضاد دمكراسی واسلامگرايی، و نوع نگرش آنها همانا همخوانی انديشه های دينی و رويكردهای مطلوب انسان ومدرنيته است. سكولاريسم درتركيه بخشی لاينفك ازتاريخ وقانون اساسی تركيه بوده وخدشه براصول وشاخه های آن خصوصاً باحضور نظاميانی، كه خود را پاسدار ميراث وآرمانهای كمال آتاتورك معرفی می كنند ودرگذشته نيز در راستای پابرجائی چنين انديشه ای وارد عمل شده وموجبات سقوط چند دولت را هم فراهم نموده اند، فوق العاده خطرناك و مشكل آفرين بنظرمی رسد. بهمين دليل حزب عدالت وتوسعه با آگاهی ازمجموعه محدوديت ها وتجربيات تاريخي كه طی سال های حضور درساختار قدرت سياسی داشته، درحال حاضرتلاش دارد تا ضمن پرهيز از ماجراجويی و راديكاليسم اسلامی برنامه ها وسياست های مردمی خود را پيش برده وازبروز هرگونه تنشی با نظاميان قدرتمند دوری جويد. كمااين كه اكنون كشور تركيه رشد اقتصادی خيره كننده ای را شاهد ودرعرصه بين المللی نيز صاحب نفوذ واقتدار سياسي درخورتوجهی است. ازسوی ديگرچنين بنظرمی رسد كه در شرايط كنونی تركيه بيش ازهرزمان ديگری خود رابه دروازه اتحاديه اروپا وتحقق رويای چهل ساله ترك ها نزديك می بيند، اما يك دليل عمده وبازدارنده به منظورتحقق اين رویا مسئله تغيير قوانين واصلاحاتی است كه بايد مبتني براصول ومعيارهای اعلاميه جهانی حقوق بشر باشد. اگربه فرض چنين اصلاحاتي صورت بپذيرند و دربهای اتحاديه اروپا به روی تركيه گشوده شوند، كه احتمال وپيش بينی آن مشكل می نمايد، می توان ادعا نمود كه حزب عدالت وتوسعه، اسلامگرا ودرعين حال متفكرومدرن، ضمن اينكه روابط بين المللی اين كشوررا وارد فازجديدی خواهد نمود، بلكه می توان پذيرفت كه تاريخ تركيه رانيز رقم خواهد زد. بهرحال پيروزی عبدالله گل پيامدها ونتايج مهمی در روند سياسی واجتماعی كشور تركيه برجای گذاشته و خواهد گذاشت. اگر این تجربه بتواند مسیر خود را بدون خطر وچالش آفرينی با نظاميان اين كشور به پايان برساند، اولين پيامد آن می تواند اثبات سازگاری اسلام با دمكراسی درعصر حاضر ارزيابی شود و الگوئی برای ديگركشورهای منطقه بجزايران باشد. بديهی است كه بايد درانتظارنشست وديد كه آيا چنين فرضيات پيچيده ای محقق خواهند شد؟
|
برگرفته از : kar |