عدم وجود ظرفیت تکامل و همگامی حروف و زبان فارسی با دیگر زبانهای علمی و مترقی دنیا - یعقوب گؤنئیلی

يکشنبه  ۱۵ آذر ۱٣٨٨ -  ۶ دسامبر ۲۰۰۹ 

باد آورده را باد می برد

مقدمه: زبان محصول قرنها تلاش و تکامل فکری یک ملت است، پیدایش هر شئی و تکامل و نامیدن آن شئی دارای یک تاریخ  و پروسه دراز مدت  می باشد، مثلا پیدایش ابزاری بنام تلگراف در سایه سالیان سال زحمات دانشمندی بنام ساموئل مورس که برای ارتباط انسانها ساخته است، که نام آن ابزار را متناسب با کار کرد و کارآئی آن تلگراف نامیده شده است در آذربایجان به خاطر قدمت شهر نشینی ملت ترک، لغاتی مثل قاشق و قابلاما دیوار اتاق را اختراع نکرده اند، بلکه اول شعور و نیاز ساخت آن را کسب کرده اند و چون دارای انرژی لازم و قدرت خلاقیت لازم بوده اند شکل آن ابزار را توانسته اند در ذهن خود مجسم کنند و انرژی و هنر و پشتکار لازم را هم داشته اند، تا توانسته اند آن ابزار را خلق کنند و بعد مطابق با فرم و شکل و کارآئی ابزار آنرا نامیده اند و در واقع از نظر فکری به آن حد از درجه تکامل اجتماعی دست یافته اند که فهمیده ند که غذا را نه با دست بلکه با ابزاری باید خورد و در وحله اول تلاش کرده اند قاشق را بسازند و بخاطر کارآئی قاشیماق نام آن ابزار به مرور زمان تبدیل به قاشق گردیده است و در مورد دیگر لغات ترکی مثل قابلاما، قورمه سبزی، قورماخ و دیوار و اتاق و پنجره و چکمه هم همان سیر مراحل تکاملی لغت طی گردیده است،

اطلاع دقیقی از پیدایش و حضور ملت و زبان فارسی در مناطق کویری ایران در دست نیست معلوم نیست که از کجا آمده اند، چون هیچگونه آثار کتابت و یا شعر قبل از اسلام در دست نیست، البته با توجه به مهارت خاص تاریخسازان فارس که از کاه کوه می سازند، جهت پی بردن به استعداد ذاتی چاخانسازی به یک نمونه از داستانهای خیالی ملاقات انیشتاین را با دکتر محمود حسابی را در لینک زیر می توانید مطالعه فرمائید،

http://sourena.net/fa/observations/hessaby-einstein-nowruz

 تمام بی ریشگی زیستگاه تاریخی و زبان فارسی را به حمله عمر و چنگیز نسبت می دهند و چون از آنها هم تصویری فوق العاده خشن و جبار ترسیم کرده اند و بطبع همه کتابهای علمی اینها را با بی رحمی تمام سوزانده اند حالا برو ١٤ قرن پیش دنبال نخود سیاه، به اصطلاح همه کتابها را را لولو برده و بدین طریق یک نفسی راحت، چون نه عمر زنده است و نه چنگیز، که دنبال  مقایسه اثرگشت و DNA آنها بگردند،

بعد از قصب حکومت قاجار توسط خاندان پهلوی، رضا شاه با پرداخت هزینه هنگفتی به تعداد کثیری از استادادن لغت ساز ادبیات فارسی، جهت تولید لغات من درآوردی فارسی و حذف لغات عربی و ترکی از ادبیات فارسی بسیج نمود، تا این زبان معجون را به نحوی پالایش دهند و بعد از سالها تلاش  لغات تازه ای مثل دانشگاه، دادستان، شهرداری و غیره اختراع کردند ولی نتوانستند نتیجه مطلوبی بدست بیاورند، مخصوصا در زمینه های علمی که تمام لغت های اختراعی یا بی مفهوم بودند و یا مفهوم مودبانه ای نداشتند، مثلا بجای لغت ترکی گلنگدن در تفنگ لغت جایگزین روآئک را اختراع کردند و یا در ریاضیات و هندسه که صد در صد همه لغات عربی هستند به بن بست رسیدند و چون تمام آثار باستانی به کمک ریاضیات و هندسه ساخته می شود و یقیننا لغاتی در زبان فارسی باید برای مثلث و مربع و یا دایره ویا بیضی باید می بود، چون آثار باستانی متعلق به پارس آریائی هم علم و لغت هندسه و مهندسی را لازم دارد و اشکال هندسی هم نام دارند پس این نامهای فارسی اشکال هندسی بزبان پارسی آریائی در کدام لغت نامه نوشته شده ا ند، که می بایستی ادیبان رضا شاه لغاتی برای هندسه اختراع می کردند البته این هم می تواند یک دلیل مدللی باشد بر جعل تاریخ و به نام خود ثبت کردن تمام چیزهای ارزشمند و حتی آثار باستانی و تاریخی  اینهمه آثار باستانی پارسهای آریائی توسط معماران کرو لال که ساخته  نشده، چرا حتی برای نمونه یک لغت هندسی در زبان فارسی وجود ندارد و همه عربی است به فرض محال مقصر عمر و چنگیز بوده، که در حمله به ایران همه کتابخانه ها را به آتش کشیده و از بین رفته، آیا لغت های دایره و بیضی و مثلث و مربع  فقط در کتابها نوشته شده بود و بقیه مردم هم لابد همه کر و لال بودند و یا از هیچ وسیله ای که شکل هندسی داشته استفاده نمی کردند و حتی ابتدائی ترین کلمه مثل کلمه خط که برای انسانهای اولیه هم شناخته شده بود برای مردم عادی پارس آریائی آن موقع شناخته شده نبود، خلاصه ادیبان دربار لغت درازکی را جایگزین لغت خط و گردکی را جایگزین لغت دایره و مالیدن را جایگزین مماس برای هندسه اختراع کردند و خیلی خوشحال که توانسته بودند لغت های جایگزین مطلوبی پیدا کنند ولی وقتی شروع کردند به نوشتن مبحث خط و دایره و مماس به بن بست برخوردند، مثلا جمله خط را به دایره مماس می کنیم، اینطور از آب در آمد، درازکی را بر گردکی می مالانیم، که چیز جلفی از آب درآمد و تا گند کار در نیامده بساط اکتشافات و اختراعات لغات جدید را متوقف کردند،

در دوره حکومت جمهوری اسلامی

زبان فارسی بخاطر فقر لغوی و وجود لغات آلیاژی از اندام های اعضاء بدن مثل (سرتاسر سرتاپا سرانجام سرخوردن سورخوردن سرزده سرزنده سرحال سرخوش سرسپرده) امکان آنالیز لغات مشابه تولید شده از سر در کامپیوتر به طور دقیق مقدور نیست و امکان نوشتن سوفت وری مناسب برای ترجمه یک متن فارسی به دیگر زبانهای زنده و مدرن دنیا کار حضرت فیل است،

در ضمن در اختراع  لغات جایگزین عملا دچار مشکلات فراوانی گردیده اند مثلا رایانه بجای کامپوتر که البته اگر حوصله اش را داشتید و اگر خواستید کمی بخندید در زیر این متن تعدای لغات جایگزین آمده با تعدادی لینک،

همانطور که انکار و نابود کردن زبان ملل غیر فارس به نظر راسیسم فارس خیلی سهل و آسان می آمد، اختراع یک زبان جدید و من درآوردی را هم خیلی راحت تصور کرده بودند، ولی بقول ما ترکها بلبل زمستان ندیده ارزش بهار را نمی فهمد و نمی تواند تصور کند که زبان محصول یک پروسه تاریخی و حقیقی هزاران ساله و ریشه دار یک ملت است، کار یکسال و دو سال نیست، و با آویزان کردن گیلاس به یک درخت بی بر کویری، نمی شود اسم آن درخت را، درخت گیلاس نامید،

معادلهای جدید فرهنگستان برای كلمات خارجی: دندان آبیات پیدا نیست!

نوشته: مریم عسگری

منبع: دنیای اقتصاد

Computer (رایانه) را به قصد web surfing (وبگردی) Turn on (روشن) میكنی.Mouse (موشی) روی mouse pad (زیر موشی) میرقصد. حالا با چند click (تلیك) صفحه موردنظر روی monitor (پایشگر یا نمایشگر) باز میشود.

شاید هم یك note book computer (رایانه كتابی) در اختیار داشته باشی به هر حال فرقی نمیكند.وارد محیط اینترنت میشوی. حالا تو یك surfer (وبگرد) هستی. پس از مدتی گشت و گذار در اینترنت به فكر میافتی به سراغ messenger (پیامرسان) رفته و pm (پیامهای پستی) را چك كنی.شاید فرصت كنی و سری هم به e-mail (ای-نامه) ات بزنی.چند e-mail (اینامه) در مورد e-commerce (تجارت الكترونیكی) برایت send (فرستاده) شده است.با خود میگویی بد نیست حالا كه مسوولان در تلاش راهاندازی e-government (دولت الكترونیكی) هستند تو هم دل به دریا زده و فعالیتی در این زمینه داشته باشی اما خیلی زود منصرف میشی.

به فكر میافتی چند عكس تازه برای یكی از دوستانت send (ارسال) كنی. به سراغ scanner (پویشگر) میروی. شاید هم عكسها را در memory (حافظه) mobile (تلفنهمراه) یا computer (رایانه)ات داشته باشی. پس میتوانی عكسها را attachment (پیوست) كنی و ...

حالا رایانه را turn off كن. راستی یادت نرود عكسهایت را در یك folder (پوشه) مخصوص save (ذخیره) كنی تا اگر (ای-نامه) ات نرسید مجبور به copy paste (نوشت و بچسبان) دوباره عكسها نشوی.

معادلسازی برای اصطلاحات IT

این پرسش همواره برای زبانشناسان و افرادی كه به زبان و ادبیات فارسی تعصب دارند، مطرح است كه چرا مردم به واژههای مصوب فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی روی خوش نشان نمیدهند وگاه پا را فراتر نهاده و كاربران این واژهها را مورد تمسخر قرار میدهند. البته باید اعتراف كرد كاربرد واژه معادل برای برخی كلمات درك معنای كلام را برای شنونده سخت میكند و به همین دلیل بسیاری از افراد تلفظ لاتین كلمه را به ادای واژه معادل ترجیح میدهند.

از طرفی واژه معادل در نظر گرفته شده برای برخی كلمات عینا ترجمه فارسی كلمه بیگانه است، مانند Close كه واژه معادل آن بستن یا Communication كه واژه معادل آن ارتباط است. پس آیا بهتر نبود به جای واژه معادل از لفظ ترجمه استفاده میشد؟ این عوامل در كنار عوامل دیگری مانند عدم فرهنگسازی ریشهای برای استفاده از لغات فارسی به جای لغات بیگانه، عدم انتخاب واژه معادل كوتاه و صحیح كه به آسانی بر زبان جاری شود و... باعث شده تا اكثر افراد، حتی افراد تحصیلكرده و بسیاری از استادان دانشگاهها به استفاده از واژههای معادل توجهی نشان ندهند كه این موضوع در حوزه كامپیوتر و فناوری اطلاعات مشهودتر است.

امروزه كمتر كسی را میتوان یافت كه به جای كلمه mouse pad از واژه زیرموشی یا به جای كلمه cyberware از واژه ثقیل رایا افزار استفاده كند.

حتی برخی از فعالان حوزه رایانه نیز با وجود تلاشهایی كه فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای یافتن واژه معادل اصطلاحات IT كرده است از این واژههای معادل استفاده نمیكنند و حتی بسیاری از آنها را تا به حال نشنیدهاند.

به همین دلیل اگر بهرغم تلاش تقریبا ده ساله این فرهنگستان برای معادلسازی اصطلاحات IT به یكی از مراكز خرید و فروش رایانه مراجعه كنید و دندان آبی، پویشگر، وب بین یا زیرموشی بخواهید كسی متوجه منظورتان نمیشود.

تلاش برای حفظ زبان فارسی

گروه واژهگزینی تخصصی رایانه و فناوری اطلاعات از سال 1378 فعالیت خود را در فرهنگستان زبان و ادب فارسی آغاز كرد.

این گروه در ابتدای كار خود، واژههای رایانه را در سه گروه پایه، عمومی و تخصصی دستهبندی كردند كه واژگان پایه، در آموزش رایانه به كار میروند.

واژگان عمومی نیز دستهای از واژههای رایانهای هستند كه وارد زبان عموم مردم شدهاند و در رسانههای عمومی هم به كار میروند. واژگان تخصصی را نیز فقط متخصصان این حوزه به كار میبرند و در آموزش پایه كاربرد ندارند و به زبان عمومی نیز راه پیدا نمیكنند.

طبق اعلام پژوهشكده فرهنگستان زبان و ادب فارسی بر اساس اصول و ضوابط واژهگزینی در فرهنگستان، اولویت در معادلیابی با واژگان پایه و عمومی است. بنابراین، دو دسته مذكور در دستور كار گروه قرار گرفت كه تا خردادماه 1386 تعداد 716 معادل فارسی در این دسته به تصویب شورای واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی رسیده است.

بر اساس اعلام مدیر این پژوهشكده، پروسه انتخاب تا تصویب نهایی واژه معادل برای كلمات مختلف از جمله اصطلاحات IT نهایتا سه سال به طول میانجامد و بر این اساس گروههای تخصصی مختلفی كه در زمینههای گوناگون در فرهنگستان تشكیل شدهاند ابتدا در جلسات داخلی خود روی معادلیابی واژهها كار كرده و پس از آن نتایج كار خود را هر شش ماه یكبار به شورای واژه گزینی فرهنگستان ارائه میكنند. در این شورا نیز كه از استادان زبانشناس تشكیل شده است معادلهای پیشنهادی گروه تخصصی مورد بررسی قرار میگیرد. در جلسات شورای واژه گزینی نیز نمایندگانی از گروه تخصصی برای توضیح در مورد كار انجام شده حضور مییابند كه دارای حق رای نیستند.

پس از تصویب اولیه معادلها در شورای واژه گزینی، واژههای مصوب از طریق انتشارات فرهنگستان به اطلاع عموم رسانده میشود و پس از دریافت نظرها و پیشنهادها كه معمولا حدود یك سال به طول میانجامد، معادلهای مصوب شورای واژه گزینی برای تصویب نهایی به شورای عالی فرهنگستان ارائه میشود. پس از تصویب واژهها در شورای عالی، معادلهای مصوب برای تصویب نهایی به ریاستجمهوری ارسال میشود و بعد از امضای رییسجمهور، برای استفاده به صدا و سیما، خبرگزاریها و سایر نهادهای ذیربط ابلاغ خواهد شد.

بر اساس اعلام فرهنگستان زبان و ادب فارسی تاكنون پانزده هزار واژه توسط این فرهنگستان در حوزههای مختلف معادلسازی شده است كه از این تعداد حدود 700واژه به حوزه IT مربوط میشود. البته جدیدا حدود 90واژه جدید در حوزه IT معادلیابی شده است كه با این حساب تعداد واژههای معادلیابی شده در این حوزه به حدود 800واژه میرسد. مدیر پژوهشكده زبان و ادبیات فارسی در رابطه با این موضوع كه واژههای معادل در بسیاری موارد ترجمه واژه بیگانه هستند، گفت: در حدود 80درصد موارد ما واژه معادل برای كلمه نمیسازیم. بلكه از میان معادل و ترجمههای موجود، بهترین را انتخاب میكنیم. مثلا برای NGO كه مخفف عبارت non Gavermental organization است واژه معادل سازمان مردم نهاد را برگزیدیم یا برای cybercrime واژه رایا جرم را انتخاب كرده بودیم كه مورد تایید شورا قرار نگرفت و به جای واژه رایا جرم، واژه جرم رایانهای به تصویب رسید.

رییس انجمن انفورماتیك ایران و عضو گروه تخصصی یارانهای و فنآوری اطلاعات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نیز در این زمینه میگوید: زبان فارسی، زبانی بسیار توانا است كه این قابلیت را دارد برای بسیاری از واژهها معادلسازی كند.

به گفته وی در سال 1360 اولین واژهنامه كامپیوتر و انفورماتیك به چاپ رسید كه در آن 6هزار واژه معادلسازی شده بود كه این واژهنامه در سال 1376 تجدید چاپ شد.

این عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: متاسفانه با وجود تلاشهای فراوانی كه در این زمینه شده است افراد جامعه حتی اساتید دانشگاهها و صدا و سیما و ... با ما همكاری نمیكنند و برای تفاخر استفاده از واژههای بیگانه را به واژههای فارسی ترجیح میدهند.

وی افزود: هماكنون واژههای معادل كلمات IT در سایت فرهنگستان درج شده است و علاقهمندان میتوانند از این سایت دیدن كنند. اما متاسفانه این سایت چندان فعال نیست.

كلماتی كه معادل ندارند

اینترنت، پست، تلفن، تلویزیون، وب، بایت و... از كلماتی هستند كه ترجمهپذیر نیستند. به همین دلیل نمیتوان برای آنها معادل فارسی یافت.عضو گروه تخصصی رایانه و فناوری اطلاعات فرهنگستان زبان و ادب فارسی در این رابطه میگوید، برخی از واژهها مانند اینترنت ترجمهپذیر نیستند و مدتهاست در ذهن مردم با این لفظ حك شدهاند. از طرفی این كلمات، بینالمللی هستند و غیرقابل ترجمه.

البته در این مورد استثنا هم وجود دارد. كامپیوتر نیز یك كلمه بینالمللی است كه از بدو ورودش به عرصه زندگی انسان با این نام شناخته شده است، اما فرهنگستان برای این كلمه واژه معادل رایانه را در نظر گرفته است.

واژههای نورسیده

از سال 1378 كه استفاده از واژههای دگرساز به جای alt، زیست تراشه به جاری biochip، دندان آبی به جای Bluetooth، راهاندازی به جاری boot، میانگیر به جای buffer، تلیك به جای click و... به تصویب فرهنگستان زبان و ادب فارسی رسید تاكنون تلاشهای این نهاد برای حفظ زبان فارسی ادامه داشته است.

حاصل استمرار این تلاش هشتادونه واژه جدید است. براساس اعلام شورای واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، این شورا در جلسات اخیر خود به بررسی واژههای ارائه شده از سوی گروه واژهگزینی رایانه پرداخت و هشتادونه واژه معادل جدید را به تصویب رساند.واژههایی كه در این جلسات از سوی واژهگزینی رایانه به شورای واژهگزینی ارائه شد واژههایی بودند كه با سازههای پیوندی cybeyr و e – ساخته شدهاند. e – حرف اول واژه electronic است كه در تركیبات گوناگونی به كار میرود. مفهوم الكترونیكی در تركیبات عموما به معنای وابسته به اینترنت یا مخابرات است، cybeyr نیز سازهای پیوندی است كه در ساخت تعداد فزایندهای اصطلاح فنی، مربوط به پدیدههای نوینی كه با گسترش فناوری رایانهای امكانپذیر شده به كار میرود.

براساس اعلام شورای واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، این واژهها پس از گذشت یك دوره شش ماهه تا یك ساله و دریافت بازخوردها و پیشنهادهای صاحبنظران و علاقهمندان، در شورای عالی واژهگزینی فرهنگستان مطرح و به تصویب نهایی خواهد رسید.Cybernetic (رایانیك)، Cyber war (رایا جنگ)، Cyberterrorism (وحــشتافــكنی رایانـــهای)،e-democracy (مردمسالاری الكترونیكی)، e-health (بهداشت رایانهای)، e-mail (ای - نامه)،e-cash (ای-پول) برخی از واژههای جدید مصوب این فرهنگستان هستند.

منتقدان معادلسازی واژههای IT

معادلسازی برای برخی كلمات از جمله اصطلاحات IT منتقدانی نیز دارد.

از نظر منتقدان كاربرد واژههای معادل به جای كلماتی مانند چت، بلوتوث، جرم رایانهای و وب كم، اسكنر و... آن هم در شرایطی كه كاربردشان سالهاست در ذهن مردم حك شده است كاری بیمعنی و بیهوده است.

به زبان افتادن واژههایی مانند دراز آویز زیبا به جای كلمه متداول كراوات و... كه باعث خنده مردم میشود نشانه مخالفت گروهی از مردم با معادلسازی برخی لغات است.

اگرچه فرهنگستان زبان و ادب فارسی اعلام كرده است كه هرگز واژههای معادل اینچنینی را تصویب نكرده و این اقدامی خصمانه یا طنزگونه از جانب برخی از افراد است، اما احتمالا این نهاد با معادلسازی نامناسب برای برخی واژهها باعث به وجود آمدن این جو شده است.

به هر حال منتقدان بر این باورند اصطلاحات IT سالهاست در ذهن كاربران رایانه، حتی كودكان حك شده و نمیتوان انتظار داشت طی مدت كوتاهی واژههای جایگزین مورد استفاده قرار گیرند.

فرهاد گوران یك نویسنده در این مورد میگوید: مشكل و مصیبت واژهگزینیهای فرهنگستان این است كه به فضای عمومی زبان و آنچه به آن هستی روزمره واژگان یا Slang process میگویند توجهی نشان نمیدهند.

این واژهگزینیها منطبق با معیارهای ذهنی جمعی اهل ادب و فضل است و با زبان زنده گویندگان نسبتی ندارد. حال آنكه قرار است توسط همین كاربران عمومی زبان استفاده شود.

بنابراین گاه چنان مضحك از آب در میآید كه انگار اهالی محترم فرهنگستان خواستهاند مخاطب را كمی بخندانند.

مثلا گزینش دندان آبی به جای Bluetooth یا موشی به جای mouse.

در جدول زیر معادلهای فارسی برخی از اصطلاحات IT از طرف فرهنگستان زبان و ادب فارسی به تصویب رسیده است درج شده است

 http://www.persianacademy.ir/fa/wordspdf.aspx

http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1569748

http://www.ictna.ir/cgi-bin/pf.cgi?doc=http://www.ictna.ir/report/archives/017870.html

http://web.archive.org/web/19990429232804/www.sil.org/ethnologue/top100.html

http://www.oyrenci.com/Articles.aspx?articleId=2282

www.turkiran.com