نخست وزیری از حزب اسلامی عدالت و توسعه ترکیه که در هفتمین سال زمامداریش طرحی را برای اصلاحات و آشتی ملی در این کشور اعلام داشته است. مهم ترین بخش این طرح، تامین و استرداد حقوق کردهای ترکیه است. او علاوه بر حضور در مجامع بین المللی، در منطقه که کشورما نیز در آن قرار دارد نقش فعالی برعهده گرفته است. سفر به عراق و قرارداد انتقال گاز و نفت این کشور به اروپا از طریق خاک ترکیه، سفر به پاکستان و سپس هندوستان و البته توقفی کوتاه هم در ایران. با آنکه ترکیه و اسرائیل مناسبات مهم امنیتی با هم دارند، اردوغان با مخالفت علنی اش با سیاست های ضد فلسطینی دولت اسرائیل، به چهره ای محبوب در میان اعراب منطقه نیز تبدیل شده است. ترکیه نه نفت دارد و نه بمب اتم. بجای آنها جسبیده است به کشاورزی و دامداری و صنعت توریسم و با همین سه قلم اروپا را فتح کرده است. با آنکه هیچ اجباری در حجاب نیست، بخش وسیعی از زنان ترکیه و حتی نسل جوان این کشور حجاب مرسوم این کشور را مراعات می کنند. دولت نه به مراعات حجاب کاری دارد و نه عدم مراعات آن. نه کسی را با اجبار به مسجد می برد و نه مسجدی را بر سر معتقدان به دیگر ادیان خراب می کند. کشوری با 72 میلیون جمعیت که باقی مانده امپراطوری عثمانی است. همان امپراطوری که زمانی مرکز اسلامی جهان بود. دولت اسلامی ترکیه دو راه و دو مدل در برابر خود داشت. ایران و هندوستان. اردوغان مدل هندی را به مدل احمدی نژادی ترجیح داد و آن را برای حفظ ثبات کشورش مفید تر دانست. چنان که حتی دیگر نه تمایل و نه اصرار به پیوستن به اتحادیه اروپا دارد. چرا که خود می رود تا محور یک اتحاد اسلامی مرکب از کشورهای اسلامی شود. نقشی که شاید ایران می توانست برعهده بگیرد. اما نه با احمدی نژاد و سیاست های نظامی و اتمی خامنه ای و بی ثباتی ملی و اقتصادی و سیاسی همراه با سرکوب مذهبی و قومی و سیاسی در کشور. این مدل همه جا با شکست روبرو شده و ترکیه به این دلیل به مدل دوم، یعنی به مدل هندوستان روی آورد. عکس بالا مربوط به سفر ارودغان و همسرش به هندوستان و دیدار با نخست وزیر این کشور است. همسر نخست وزیر هندوستان نیز در عکس دیده می شود.

2009-11-07

پيام سکوت ملت آذربايجان: آذربايجان در امور داخلي ايران دخالت نميکند...

در واقع آذربايجان در خرداد 1385 از ايران جدا شد.اما مسبب اين جدايي آذربايجاني نبود بلکه کساني بودند که چشم بر جنايت رژيم در آن سال در آذربايجان بستند.نميشود آنگاه که ايران به سرباز جنگجوي غيور نياز دارد ،آذربايجاني، هموطن غيور، براي ايراني عنوان شود وبعد از کارزار، سوسک شود وله شدن سزايش، يکي براي ما تعريف کندفاصله هموطن غيور تا سوسک از کجاست تا بکجا؟ آري درست ميخوانيد، آذربايجان در خرداد 1385 از ايران جدا شد. اماآذربايجان از اين جدايي شرمگين نيست وبا سري بلند به تاريخ جواب خواهد داد، چه:آنکه آذربايجان را از ايران جدا کرد آذربايجاني نبود، بلکه کساني بودند که آذربايجاني را گارگر فصلي ايران قلمداد ميکردند.

بعد از حوادث خونبار مربوط به خلق مسلمان در سال 1359درآذربايجان، و جانباختن تعداد کثيري از مردم آذربايجان در آن حادثه تاريخي، که در نهايت به عقب نشيني توام با اعتراف به اشتباه از سوي رهبريت حرکت خلق مسلمان در آذربايجان يعني آيت الله شريعت مداري که علاوه بر مرجعيت بعنوان مردي از داخل نظام که لقب جانشين خميني را هم يدک ميکشيد، و ميتوان گفت که از حيث وابستگان نظام اولين کسي بود که وقتي علم مخالفت با توتاليترهاي مذهبي به رهبريت خميني، را برافراشت، با اولين حمله متقابل از سوي رژيم، مردم را تنها گذاشته و براي نجات جان خود، شروع به چانه زني نموده ونهايتا تن به اعتراف و توبه داد.مردم آذربايجان با چنين تجربه اي که نشان ميدهد تغيير نظام با تکيه به وابستگان ناراضي حاکميت وکساني که از درون حاکميت ميآيند امکان پذير نيست، تجربه تلخ وخونبار ديگري را در سال 1385 از سر گذراند، تجربه اي که در آن،اعتراض مدني ملت مظلوم آذربايجان به سالها توهين وتحقير از سوي رسانه هاي همواره وابسته به شوونيستها، در ميان سکوت موذيانه وعمدي مدعيان حقوق بشر ! ودر ميان بهت وحيرت،در کوجه ها وخيابانهاي شهرهاي آذربايجان، توسط رژيم بخاک و خون کشيده شد. همانهايي که مدام آذربايجان را سر، سبز وطن ميناميدند و به جانفشانيها و فداکاريهاي بينظير آذربايجانيها در راه بقول آنان ايران! اعتراف و اذعان داشتند، بناگهان زبان در کام فرو بردند، و چشمها بستند، تا اين بقول آنها سر، سبز وطن!سرخ شود. تو گويي آذربايجان وآذربايجاني سرباز بي مزد و مواجب ايران است و فقط در روزهاي دشوار ايران بکار ميآيد وبعد از آن ديگر هيچ! در واقع آذربايجان در خرداد 1385 از ايران جدا شد.اما مسبب اين جدايي آذربايجاني نبود بلکه کساني بودند که چشم بر جنايت رژيم در آن سال در آذربايجان بستند. نميشود آنگاه که ايران به سرباز جنگجوي غيور نياز دارد،آذربايجاني، هموطن غيور، براي ايراني عنوان شود و بعد از کارزار، سوسک شود و له شدن سزايش، يکي براي ما تعريف کند فاصله هموطن غيور تا سوسک از کجاست تا بکجا؟.آري درست ميخوانيد، آذربايجان در خرداد 1385 از ايران جدا شد. اماآذربايجان از اين جدايي شرمگين نيست وبا سري بلند به تاريخ جواب خواهد داد، چه:آنکه آذربايجان را از ايران جدا کرد آذربايجاني نبود، بلکه کساني بودند که آذربايجاني را گارگر فصلي ايران قلمداد ميکردند. با احترام به جنبش سبز ايران،ودر پاسخ به گلايه هاي اين جنبش نسبت به نپيوستن ملّت آذربايجان به اين جنبش بايد خاطر نشان کنم با توجه به اينکه سالهاست اين ملت را از خود جدا کرده ايد (جز در مواقع دشوار که نياز به غيرت آذربايجان پيدا ميکنيد) وچون فرزند خوانده ايران به وي نگريسته ودرد ورنج آنها را مربوط به خودشان دانسته وچشم بر مظالم رفته بر آنان ميبنديد، چنين انتظاري (پيوستن ملت آذربايجان به جنبش سبز)غير معقول مينمايد. که چرا وقتي شما امور مربوط به آذربايجان را به خودمربوط ندانسته ونميدانيد، در شگفتم، که چگونه پيام ملت آذربايجان را تابحال دريافت نکرده ايد؟ پيام سکوت ملت آذربايجان به شما اين است:آذربايجان در امور داخلي ايران دخالت نميکند.

ویدیوهای قیام تورکهای آذربایجان جنوبی

http://www.youtube.com/user/erzinlibozkurt

http://www.youtube.com/user/SulduzTURK

http://www.youtube.com/user/Turancibozkurt92

http://www.youtube.com/user/SouthAzerbaycanWolfs

http://www.youtube.com/user/sisdaq

http://www.youtube.com/watch?v=xcKTH8kg6yk

http://www.youtube.com/watch?v=E-q3k_3F1Mc

http://www.boxca.com/8jqbo8yxd9ny/3-15.wmv.html

Paylaş

 برگرفته از: http://www.milliharakat.com/articleno891.php

2009-10-24

روشنفکری دینی و راه حل امروز

۱ تبارشناسی روشنفکر دینی - مدرنیته ما با تمام مشکلات امروزی که شاید "پارادکسیکال" باشد هنوز میراث حرکت نوگرایان دینی و یا "روشنفکران مذهبی" است که با انقلاب مشروطه آغاز شد، با روحانیونی که شجاعانه و بیکباره همراه با روشنفکران مشروطه‌خواه شدند، کنشگرانی که برای بسیاری حتی "روحانیونی" قابل هضم نبود. حتی فراتررفته قدرت سیاسی را بعنوان "سایه خدا" که حدومرزی نداشت به چالش کشیدند(۱). بعداز آن بود که تاریخ ایران وارد دوران تازه‌ای گردید. زیراکه روحانیت قدرت فرهنگی را دراختیار داشت. و با "درک زمان" به برداشتی جدید از جامعه و مطالبات تازه آن رسید. اولین گروهی بود که وارد فضاهای ممنوعه "قدرت" سیاسی شد، در زمانیکه هنور "جامعه مدنی" وجود نداشت.

m_nekourooh@yahoo.com

ابتدا به پیرایش دین از خرافات پرداخت و بر ظلم ستیزی آن بیشتر تکیه نمود. زیرا بخاطر تماس بیشتر با جامعه و ریشه‌های "عقب افتادگی"، بی قانونی حاکم را بیشتر درک می‌کرد. ازاین مرحله ریشه مشکلات را قدرت فردی، و به فکر مشروط کردن آن بر آمد.

در کشور ما بخاطر "اجتهاد آزاد" زمینه این امر برای این طبقه بیشتر فراهم بود که از ابتدا سروکارشان بنوعی با حکمت و فلسفه بود و در ضمن دارای پایگاه اجتماعی بودند. ازینرو در جستجوی علل همراه با تحصیلکردگان مدرن بر آمدند. اگرچه بسیاری‌شان تحت تاثیر افلاطون وارسطو و اندیشه‌های یونانی بودند که "مشروطه" رابر نمی‌تافتند، از نظر روشنفکران مدرن راه حل یک "قانون اساسی" بود.

در هرصورت "روشنفکری تنها با ایده تعریف نمی‌شود بلکه بیشتر با کنش اجتماعی تعریف می‌گردد" بدینگونه در عمل سخنرانی‌های انقلابی سید جمال واعظ، ملک المتکلمین، آیت اله طباطبایی و خراسانی و نایینی، اسدآبادی، زنجانی و... که همراهی با روشنفکران از فرنگ برگشته با تمام مشکلات آنروز انجام شد، امری تازه بود. وگرنه پیروزی انقلاب مشروطه که ماهنوز هم با بعضی روحانیون مسئله داریم، امکان نداشت. بویژه که نایینی از منظر دینی مشروطه را در فرهنگ شیعه "تئوریزه" نمود. که سابقه نداشت. زیراکه او بود که گفت "امروز معصوم نداریم" و به مشروعیت رای مردم فتوا داد. یعنی مشروعیت دینی را از مشروعیت سیاسی جدا کرد.

از اینجا ما بعد از قرنها "از آسمان بزمین" آمدیم و اگر تعمق کنیم شاهد انقلابی بنیادی شدیم. که حل مسایل مردم بخودشان واگذار می‌شد. اگر با مشکل روبرو شد باید به اکثریت جامعه که هنوز در روستا زندگی می‌کرد نگریست، و ساختارهای جان‌سخت سیاسی، فرهنگی و اقتصادی که در هم تنیده بوده. که از این‌زمان ساختارهای کهن از هم گسسته، متزلزل شده. که بازار با مشروطه خواهان شد. یعنی دو قدرت فرهنگی و اقتصادی در برابر قدرت سبیاسی "دربار" متحد شدند. که می‌بینیم حاج امین ضرب با سید جمال دوستی دیرینه پیدا کرده و در مبارزات همکار بودند. حتی محل سکونت "سید" منزل او بود.

از این به بعد در تاریخ معاصر ما بسیاری در مجلس "مدرس و..." در مدرنیزه کردن قوانین و ایجاد دادگستری "داور و...." در دانشگاهها در علوم انسانی "سنگلجی – مشکات و..." و بسیاری دیگر که دانشی داشتند نقش آفرین گردیدند. در دوره ملی شدن نفت آیات زنجانی، خوانساری، میلانی، حاج سید جوادی، انگجی، شبستری و طالقانی و... در کنار جنبش ملی و رهبر فرهیخته آن مصدق و گروهی حتی در فراکسیون نهضت ملی بودند. اگرچه در کودتای ۲۸ مرداد تحت تاثیر بقایی و کاشانی، و... عده‌ای با کودتا شدند. البته هیچ طبقه اجتماعی یکپارچه نیست. بویژه که این طبقه طیف گسترده‌ای را از طبقات مختلف دربر می‌گرفت.

از منظری شاید ظهور پدیده روشنفکری در کشور ما در شرایط اجتماعی آن روز ایران "پارادوکسیکال" باشد، و بیش از همه پدیده "روشنفکری دینی" در گفتمان‌های روز که تا بحال نداشته‌ایم. چون هنوز در حوزه اندیشه دستمان خالی بود.

ولی بنظر من چنین نبود. بویژه که در کشورهای آمریکای لاتین با "الهیات رهایی‌بخش " روبروییم، و یا درجنبش همبستگی لهستان که با دخالت طلبه‌ها در برابر استبداد "ایدئولوژیک" که یکی از آنها شهید شد به پیروزی رسید. "زیرا که انسان در آخرین ناامیدی‌ها به خدا ومردان خدا پناه برده است". (آندره فونتن سردبیر لوموند دیپلماتیک ۱۹۸۰)

در فرهگ دینی که معمولا گفتمان‌ها کلی بوده میشود، میتوان با اندکی فراست به قرائتهای مختلف درابطه با زمان و مکان رسید.

همانگونه که رهبر فقید انقلاب سی سال قبل بعد از سلطنت و نظام شاهی در رابطه با شرایط و مطالبات مردم ایران، در فرانسه به "جمهوری"(۲) نظرش معطوف شد، در حالیکه در هشتاد سال قبل روحانیت این امرا رد کرده بود(۳). چه ما "جمهوری" هرگز نداشتیم بعلاوه این بار عملا با "اخلاق" پیوند میخورد، نوآوریی که از آن بدرستی "میزان رای مردم" و دموکراسی حاصل می‌شد، که هنوز بعضی آنرا بر نمی‌تابند.

امری که ابتدا کاری روشنفکرانه در حوزه نظر وعمل بود. اگر بعدا غیر از این شد باید نگاهی به "شرایط اجتماعی ما" و گروههای "فشار" که چون انقلاب مشروطه با مقاومت‌هایی روبرو شد. درعین حال که ایشان در اول انقلاب بیش از همه به رفراندوم قانون اساسی اولیه مصّر بود که اگر انجام می‌شد شاید پی آمدهای امروزی آن را نداشتیم. در حالی که روشنفکرانی خیال میکردند اینجا "فرانسه" است که بر تشکیل مجلس موسسان اصرار داشتند، ولی بعد با تشکیل مجلس خبرگان و قبول نظر "شورای انقلاب" به راحتی از شرکت در آن مجلس که سرنوشت سالها را رقم می‌زد منصرف شدند. امری که نشان از بی درایتی روشنفکران ما در این مقطع است. البته تنها اقلیتی در این مجلس از روشنفکران شرکت کردند که تاثیری زیاد در قوانین آن نداشتند.

۲

اصولا پدیده روشنفکری بخاطر مبانی اندیشه‌ورزی "اجتهاد" که خصوصی است، واز یکسو با کنش سیاسی و یا فرهنگی که نقشی "اجتماعی" یافته "پارادوکسیکال" است، یعنی در تضاد بین ذهن وعین و یا فرد و جمع نوسان داشته، در نهایت تامین حقوق این دو "فرد وجمع"، و تعادل اجتماعی، هدف اوست.

از دهه بیست که فضا باز شد در محیط‌های علمی "دانشگاه" که شاهد ورود فرهنگهای دیگر بودیم این روشنفکری خودرا بیشتر نشان داد. که بسیاری واکنشی "مارکسیست" شدند. شاید در کشور ما امری "ابتدایی" بود. والبته عده‌ای بیشتر "اخلاق‌گرا" بخاطر فساد گسترده در جامعه آنروز ایران، و در حوزه حکومتی بدتر، که فساد و رشوه در حوزه‌های مختلف آن عادی شده بود. از طرفی حزب توده بیشتر روسی بود تا مارکسیست، که اگر افشاگری‌های شادروان خلیل ملکی، و مبارزات خداپرستان نبود ما گرفتار استالین شده بودیم.

ایده‌های جدیدی فارغ از شرایط اجتماعی ما و منافع ملی به جذب نیرو در این وانفسای "بی‌اخلاقی‌ها" پرداخته بود. چه، مکانیسم دیگری در برابر قانون گریزی‌های قدرتمداران نبود. اختلافات طبقاتی افزون، فقر و قحطی با هجوم از شهرهای کوچک به مرکز و از روستاها به شهرها بیشتر شده، بیکاری و بی برنامگی با حضور متفقین و فرار سرمایه داران در حال افزایش بود، و تبه‌کاران قدرت را در اختیار داشتند حتی قدرت سایه را "سید ضیاءالدین طباطبایی" که حزب اراده ملی متعلق بدو بود که به انگلیسی بودن افتخار میکرد. دراین زمان دوره دوره ایدئولوژی‌ها بود.

در کشورهای غربی با نگاه به اولی "فرد گرایی" عملا به "لیبرال دموکراسی" و با نگاه به دومی "جمع گرایی" در اجرا به برنامه و "سوسیال دموکراسی" رسیدند. تفاوت این روشنفکری با روشنفکری غربی در مواردی بیشتر اخلاقی است. که اگر درست اجرا میشد به "آزادی وعدالت" سرانجام مییافت. امری که هدف نهایی مردم ایران در انقلاب اسلامی هم بود.

روشنفکر دینی بر هر مطلقیتی جز "خدا" قلم بطلان کشیده حتی "خود" که او اخلاق‌مدار است و "اخلاق یعنی مسئولیت" و مسئولیت در رابطه با "غیر" معنی می‌یابد، و این "غیر" درزمین مبتنی بر اصولی بوده که بر حقوق استوار است، این امر امروز "اخلاق مدنی" است که در هر کشوری "با کنش ارتباطی محقق می‌شود" (هابرماس). و در کشور ما می‌تواند از این طریق همانند شعار "اله اکبر تا مر گ بر دیکتاتور" ولی در شیلی و امریکای لاتین به طریقی دیگر که هر کشوری راه حلهای خودرا دارد. چون همه مردم کشور به اصطلاح روشنفکر نیستند.

حاصلش از منظری "روابط اجتماعی" و از نگاهی "آزادی بیان و اندیشه" بوده، که اینها در مطالبات "شهروند" و حقوق متعدد او بازتاب یافته است. درعین حال که در فرهنگ و تمدن ما به‌علاوه باورهای ما اخلاق و تقوا جای خاصی را همیشه داشته است.

در دوران مدرن این روشنفکر بین "پدیدار" و "پدیده" در نوسان است که از یکسو " فیلسوف" است واز یکسو " مهندس " در جامعه، شهر و...که دردانشگاهها در گروههایی غیر روحانی شاهد تبلیغ " "اخلاق وتقوا " هستیم "

در چنین شرایطی شاهد انجمنهای اسلامی و حتی فراتر رفته ایدئولوژی سازی بر مبانی دینی "نخشب – شریعتی و..." شده، در جهانی که به بهانه علم مورد تهاجم فرهنگی و سیاسی بودیم. در جهانی که امروز بواسطه همین بی‌اخلاقی‌ها دوسه بار ورشکستگی را تجربه کرده است. چه به قول کانت "بازهم قانون اخلاقی بالاترین قانون است".

اینها افرادی بیشتر "اخلاق گرا" که احساس مسولیت جمعی و فردی می‌کردند، بوده، که اخلاق یعنی "مسئولیت". دراین مورد فراتر رفته "حتی سارتر و کامو" به عنوان نمونه دو روشنفکرو کنشگر اجتماعی، سیاسی وفرهنگی و...در عین انکار هر دعوی دینی، مدعی خود مختاری انسان ومسئولیت کامل فرد بوده (۴). این خود مختاری را روشنفکری دینی با "خود باوری" محقق نموده و می‌نماید، بدینگونه که با هرپدیده‌ای شرک آلود و هر مطلقیتی در نظر وعمل در تضاد است. بدینگونه از ابتدا در برابر هرنوع خیره سری و استبداد و اختناق و خرافات و موهومات ایستادند.

اگر این پدیده "روشنفکری دینی" گاهی دارای تناقضات فراوان در نظر وعمل بوده، مشکل دوران گذار بویژه برای ما بوده، که از یکسو در مبارزات سیاسی و ضد استعماری همراه با "جامعه" بوده،، و از یکسو در مبارزات داخلی برای استقرار "دموکراسی" و در رابطه با آن "یک انقلاب فرهنگی" بویژه در حوزه "دین " که واکنشهای بعضی گروهها را برمی‌انگیخت، که روشنفکر دینی برداشتهای دینی را "دموکراتیزه " کرده که تا بحال سابقه نداشت، که از بسترش امروز روشنفکران مدرن و مدعی را داریم.

اینها از ابتدا مورد غضب گروههایی که "بنیاد گرا" و یا حتی "خرافات‌گرا" نام گرفته‌اند بودند. بعد از آن در روابط اجتماعی و سیاسی ما طبقه‌ای تاثیر گذار را بنام "روشنفکران دینی یا نوگرایان دینی" داریم. که امروز بیشتر "مرجع" جوانان هستند. که شعار "یاحسین میر حسین" که امام حسین نماد طلم‌ستیزی است از این بستر بر آمده است. بعلاوه با شعارهای کاملا مدرن که دموکراسی و... حاصل بلاشک آنانست.

از نظر بعضی آغازگر جنگ "سنت ومدرنیته" که ازاین به بعد شاهد ظهور گروههایی دانشگاهی "انجمنهای اسلامی – خداپرستان سوسیالیست" از نسل جدید در آزادی‌های زمان زنده یاد دکتر مصدق بودیم. این پدیده با وجود تاریخی مشخص از نظر تئوری در دهه بیست در برابر مارکسیستها و سایر گروههای فکری و سیاسی، مدعی ایدئولوژی و نظر ابتدا توسط نیروهای دانشگاهی "محمد نخشب" بود، که او فراتر از "باورهای خرافی و تفکرات سنتی و..." رفته که البته هدف تمام این‌ها انسان و رفاه و فلاح او بوده، هدف این انسان "خدا "، مفهومی که مصداقش "کمال اخلاقی" بوده، و در عمل جمعی نوعی انسان آرمانی و ایدالیستیک بود "انسان اخلاق گرا" کار او در نهایت به سیاست و حقوق معطوف می‌گردید، و بعد‌ها ادامه دهنده این روند شریعتی، سامی و....در گروههای مختلف که تا زمان ما هنوز ادامه دارد.

دراین روند گروههایی "احیاگر" دین، که بیشتر تکنوکرات بوده "بازرگان و..." که با کتاب "راه طی شده" آغازید و دکتر سحابی کتاب "خلقت انسان" که نشان داد فرضیه‌های جدید "داروین" تعارضی با اسلام ندارد حتی مورد تایید قران هم هست. دونفری که همراه با آیت اله طالقانی و تفاسیر جدید او گفتمان دیگری را در سیاست و جامه در دهه چهل گشودند.

۳

این جریان‌ها اگرچه قبلا با کودتای ۲۸ مردادبه محاق رفته بود، ولی نهضت مقاومت ملی با همین گروهها و مبارزات فراوان آنان که در جبهه ملی همه بودند، در چند دهه ادامه یافت. تا جاییکه با افشاگری‌های اینها در ایران و آمریکا کندی در کتابی نوشت "ما پول داده ایم و نفرت خریده ایم"(۵) و یا "امریکا تلاش کرده در ۲۸ مرداد کثیفترین‌ها و رذلترین‌هارا بقدرت برساند"(۶) که رژیم کودتا فساد و خیانت از حد گذراند. میدانیم بعدها بزرگترین تظاهرات علیه نظام گذشته در آمریکا از سوی همینها در زمان کارتر بود. در زمانیکه حقوق بشر سیاستهای او را تحت الشعاع قرار داده بود.

روشنفکری دینی در جامعه‌ای از دست رفته و منحط که در نهایت "همه بفکر فرار بودند"(۷) زمینه ساز نوعی انقلاب فرهنگی، ایدئولوژِیک، آرمانی شد، که در دهه پنجاه بگونه‌ای دیگر پس از شکستها و سرگردانی‌ها که میرفت نظامی "نو" وعادلانه بر پا دارد، با تسریع حو ادث "انقلاب اسلامی" انجام و همه چیز دیگر شد.

"جمهوری" با پسوند اسلامی، متعلق به جامعه‌ای مسلمان، که بنوعی به "دولت برنامه دار" سرانجام می‌یافت که متحجرین از همان ابتدا بر نمی‌تابیدند.

این روشنفکران از طریق نفوذ به "گذشته‌ها" می‌خواستند بدون دریغ بر سنتها و احساسات بازاری و پندارهای پوچ و خرافی که به بهانه اسلام حاکم شده بود، در باره "ریشه‌ها" با آینده روبرو گردند، و ظهور "Emergence" شهروند را در صحنه در نظام "جمهوری" که در دموکراسی و مردمسالاری است میسر سازند. ناکامی‌شان عدم در ک جامعه عقب مانده و ازسویی همراهان پرمدعایی که هدفشان "قدرت" بود.

رهبر فقید انقلاب در آن مقطع پیامش در مجموع مدرن بود که "میشل فوکو" بادرک آن به ایران آمد زیرا که "معنویت" در جمهوری‌های مدرن و جوامع صنعتی فراموش شده بود. اگر در انقلاب غیر از آن شد که انتظار میرفت تحلیلی دیگر میطلبد. چون "جمهوری اسلامی" اجتهادی جدید بود که تابحال سابقه نداشت. امری که از سوی روشنفکران نیاز به "تئوریزه شدن" و برنامه ریزی‌های بروز داشت، برای جامعه‌ای که در طلب تغییر بعد از قرنها بود. و می‌دانیم اصل اول ورود به مدرنیته چه بومی و چه غیر بومی "تغییر" است. تغییر در نگاه تا در ساختارها که متاسفانه هرکسی "ازظن خود" یار آن شد.

انجمنهای اسلامی و بیشتر "سوسیالیستهای خداپرست" در عین خداپرستی "دموکرات وعدالتخواه، نه در کلام و شعار" بودند، یعنی بخاطر تحصیلات دانشگاهی ونگرش علمی برای ایران امروز برنامه داشتند. که با برنامه‌های انقلابی روحانیونی که ببهانه "مصلحت" به "فقه" متوجه بودند متفاوت بود. که هر حکومتی بدانان نیاز داشت.

بعد از انقلاب این ضروزتها "بنام مستحدثات" تایید شد و نگاهها از فقه فراتر رفت، گروههایی تکنوکرات وارد انقلاب شدند. که به کسی غالبا پاسخگو نبودند. این گروها از جریان‌های فوق الذکر نبودند. که امروز "مدیران دولتی" نام گرفته‌اند. و تورم بیشتر حاصل عملکرد اینان است.

بحران‌های امروزی ناشی از بی توجهی بدین امر "اقتصاد" و مدیریت علمی بود. که این روشنفکران به حاشیه رانده گردیدند. تا جنبش دوم خرداد که نشان داد نسلی دیگر وارد صحنه شده "اصلاح طلبان" و اصلاحات ضرورت حتمی شناخته شد.

۴

از این مرحله با نوع دیگری از این روشنفکری روبرو شدیم که برآمده از بستر انقلاب و طالب "مشارکت" در قدرت بود، که جامعه با امواجی خروشان به "روحانی‌ی" که شعارهایش معیارهای روشنفکری را بازتاب می‌داد، این بار رای بالا داد. اگرچه ساختارها اجازه فراتررفتن که نیاز روز بود نمی‌داد و نداد.

این روشنفکری در مقطع انقلاب عرفانی بود "سروش" که می‌دانیم در عرفان اصل بر "خودسازی" و درون گرایی است و در جستجوی "مراد" که از آن فرهنک مراد مریدی برمی‌آید که مدتها برآمد، که اینها ابتدا فاقد کنش سیاسی و اجتماعی وحتی همراه با روحانیون حاکم شده بودند در مجله "کیهان فرهنگی"؛ و پس از چندی در شرایط اجتماعی فراتر رفته که "اصلاح طلب" شدند. "حلقه کیان"، که قبلا سروش با کتاب "قبض و بسط تئوریک شریعت" انقلابی در نگاه این طیف نموده بود، و سپس طرفدران ایشان با تحصیلات دانشگاهی کم کم کنشگر سیاسی، فرهنگی تا بنام اصلاح طلبان حکومتی معروف گردیدند و...تا جنبش دوم خرداد که به حکومت رسیدند.

البته سروش بعدا نظرش به "عدالت" معطوف شد(۸)، ولی عدالت تنها مفهوم و "ایده" نیست بلکه امروز برنامه وعمل اجتماعی و اقتصادی بعلاوه مدلهای مختلف "خاتمی"(۹) است. "دموکراسی هم به همچنین که عبارتست از انتخابات آزاد، رای، و...." و انواع متفاوت از دموکراسی شورایی تا پارلمانی و...که خداپرستان نظرشان به دموکراسی شورایی بود. که طرح خودرا به آیت اله طالقانی و بعد آیت اله خمینی دادند که مورد تایید قرار گرفت.

گفتم این جریان "خداپرستان سوسیالیست" ابتدا با نوگرایی در حوزه دین و اخلاق مطرح شد که بنوعی با یک رابطه بیناذهنی، فراتر از ارزش‌ها که قدرت از آن بارها بهره برداری کرده، بلکه نوعی اخلاق روشنفکری که ناظر برعایت اخلاقی، وحقوق دیگری در سیاست و کیاست و...است و در عمل نظرشان به "سوسیال دموکراسی" و جدایی نهاد "دین از دولت" بود که در" اجرا" نیاز به نگاه علمی و کارشناسی داشت. امری که امروز از سوی نیروهای "ملی مذهبی" تبلیغ و تایید میشود.

اصلاح طلبها و پیروان سروش عملا امروز نظرشان به لیبرال دموکراسی معطوف است و چون هردو گروه فوق به دموکراسی باور دارند. این رای مردم است که میتواند در هر انتخاباتی تعین کننده باشد که درانقلاب "میزان رای مردم معرفی شده بود"، دو جریانی که بنظرمن آینده ایران رابخاطر نسل جوان و تحصیلکرده رقم خواهد زد.

در انقلاب اسلامی روحانیون حاکم این جریان "نوگرایان" را با نوعی رادیکالیسم کاملا سیاسی به حاشیه راندند، ولی در ذهنیت جامعه جاودانه ماند که "دین یعنی اخلاق و تقوا" که با سیاست همه اینها به محاق رفت، و بعد هم به تدریج "سروشیان" را به حاشیه راندند، حاصل نهاییش شرایط اجتماعی امروز ماست که گفتن ندارد. امروز مطالبات مدرن توسط همین جریان‌ها مطرح می‌شود. که منشاء آن اخلاق و حقو ق است. مطالباتی که با خواستهای روشنفکران لاییک و سکولار و... در حوزه "سیاست، اقتصاد " چون تعمق کنیم تفاوت ندارد که هدف تامین حقوق همگان است. چه علیرغم جنجال‌ها "ایران متعلق به همه ایرانیان است". منتها هر پدیده‌ای محصول شرایط اجتماعی خود است.

درجهان امروز روشنفکران کم کم یک طبقه اجتماعی چون طبقه سیاسی شده، و با تولید "ایده‌ای جدید" و یا تحلیل و افشاگری "پیشتاز واثر گذار" گردیده. یعنی وجودشان با جامعه و قدرت.. دارای تضاد و ناهمخوانی بوده، که گاهی با نوعی "آوانگاردیسم" در ادبیات، شعر و هنر تا فیلم بازتاب یافته و گاهی در سیاست و مدیریت جامعه با نقد که "آرمانشان" عدالت‌طلبانه و آزادی‌خواهانه است، حتی گاهی "علیه طبقه خود به مبارزه کشیده می‌شوند، که این روشنفکر مطابق نظرات میرا ث داران مدرنیته فرزند نا خلف بورژوازی است"(۱۰) و در ایران فرزند جامعه‌ای سنت زده و خرافاتی که او در چنین جامعه‌ای طبیعتا معترض است.

تحلیل این روشنفکر بنظر بعضی مشکل، که با تولید اندیشه "خصوصی"، و عملکردش "اجتماعی" است، او در دو حوزه فلسفه و جامعه شناختی باید اطلاعاتی داشته باشد (لوموند دیپلماتیک ۲۰۰۲)، علیرغم طبقه سیاسی که بیشتر "واقعگرا" و در کشورهای جهان سوم "موج‌سوار و توده‌گرا" است، و در کشورهای توسعه یافته بیشتر یک تحلیلگر، با کنشهایی سیاسی است، گاهی در حوزه قدرت وگاهی در حوزه "اوپوزیسیون"، تضادی که در جامعه باز به رشد آگاهی‌های اجتماعی و... میانجامد. چه توسعه ابتدا با رشد آگاهی‌های اجتماعی آغاز می‌شود.

این تضاد در روند قدرت وسیاست بین واقعیت حاکم "دولت" که طی یک فرایند حاصل شده "نهاد" و نیروی مخالف "برابر نهاد" که فرایندی جدید را آغازیده، تحلیلش با "دیالکتیک منفی" رادیکالیسمی که بیشتر افشاگر است، کار روشنفکر بوده (آدورنو) چه اوغالبا با نگاه علمی ورادیکال بعلاوه " انسان محور " به تحلیل ونقد واعتراض پرداخته، که این انسان خلیفه خداست ورعایت کرامتش واجب، اگرچه او تلاش میکند فراتر از جمع رفته، پیش بینی برای آینده کرده، هیچ چارچوبی را نپذیرفته تاجاییکه همه را بنقد میکشد حتی خودرا، چه او فرزند دوران مدرن و مدرنیته است، اگرچه گروهی معتقدند که کارش فقط نقد قدرت است ولی شناخت قدرت که حاصل بررسی فرهنگ و جامعه است، نیازمند تجزیه و تحلیل این دو به علاوه راه حل در قدرت و سیاست که عدم تمرکز است. که "در حالت تمرکز، قدرت انسان‌ستیز است"(۱۱) و از نگاه دینی "کلا ان الانسان لیطغی...".

این روشنفکر بخاطر آگاهی بخشی که تدریجی است بیشتر "فرایند"گراست. اگرچه در گذشته بیشتر انقلابی بود. چه با انقلاب به دموکراسی وعدالت و... نرسید.

در عین حال روشنفکری هم "اصول" خودرا دارد که بیشتر اخلاقی است که از همه قید وبندها جز انسان و حقوق او رهاست، علیرغم سیاستمدار که چه بسیار از مرزهای اخلاقی بگذرد. که "این رعایت اصول خود اخلاقی است" البته نه "اخلاق آمرانه" که نتیجه معکوس به بار آورده و به بهانه "دین" خودرا و اعتقاد خودرا به دیگری تحمیل می‌کند، چه اینجا تعریف دیگری و یا "دیگری اندیشی "، خود مستلزم تعریفی "انسان شناسانه" (Anther pologique) و حقوق محور، که در رابطه با سیاست و حقوق مدرن معنی دارد، و نه سیاست و حقوق کلاسیک که انسان در آن "حیوان ناطق و مقلد و..." قلمداد شده، و نیازمند هدایت و ولایت و...که حاصلش استبداد قرنهاست. نگاهی به سیاستنامه‌ها که دیگری را برای "خود" با توجیهات ایدئولوژیک و عقیدتی میخواسته و کم کم با زور و... توجیه استبداد که علت عقب ماندگی جوامعی است.

آرمانشهر روشنفکر اگر چه ایدالیستی است ولی از واقعیتها زیاد فاصله نداشته و علیرغم القائات ایدئولوژیک رادیکال و کور چون بعضی نبوده، که او بفکر "اصلاح" واقعیتهاست که "ایدالیسم رئالیسم" نام دارد، بویژه در جامعه‌ای چون ما، که می‌دانسته درغیر این‌صورت "زیانش بیش از سودش است". زیرا که امروزبشریت از انقلابهای توده‌ای گذشته است وما هم بهمچنین. در حوزه مردم و" توده " مانیاز بیک انقلاب فرهنگی تدریجی در فضای آزاد داشته که هر گز نداشتیم. امروز واقعیتها هم در حال کمال مداوم است وتاریخ نشان داده که این کمال تدریجی است. فهم این تغییر وضرورت آن نگاهی علمی می‌طلبد.

۵

گروههای فوق مطالباتشان فراتر از دین وشرع خرافاتی رفته تا "خود" را یافته، طرفدار نوعی "پیرایش" دین از توهمات، خرافات، که طی قرنها بر دست و پای دین و مردمان دین دار تنیده، این روشنفکران در روند دموکراتیزاسیون جامعه و سیاست و حتی "برداشتهای دینی" پیشتاز بوده که تا بحال در انحصار یک طبقه بوده، و کار او بیشتر دموکراتیزه کردن تفاسیر دینی به عنوان یک حق مسلم برای هر مومن و حتی فراتر برای هر فرد آگاه و در جستجوی حقوق شهروندی...، انتظاری که بیشتر از هر روشنفکر مدعی "دین واخلاق" می‌رود، البته درون طبقه متخصص دین روشنفکران خاص خودشان هم حضور دارند که روحانی‌اند (کدیور – مجتهد شبستری – یوسفی اشکوری و...) و اگر خوب تعمق کنیم جنگ "سنت و مدرنیته" در کشور ما در میان این طیف بیشتر ادامه دارد همانمند "طلبه‌های جوان در قرن پنجم میلادی در ایتالیا که با تردید در بعضی دیدگاهها وحتی در متن آغازگر مدرنیته شدند (از کتاب مدرنیته چیست)

در تاریخ معاصر ایران چه بسیار کوشیدند تا نوعی فلسفه حقوق از بستر اخلاق برآورند که کرامت انسان لحاظ گردد (محمد نخشب) امری که به یک انقلاب فرهنگی، ساختارشکنی، و یک جریان اجتماعی تاریخی که هنوز ادامه دارد نیاز داشت، و البته رهایی از این ساختارها که "باور توده" شده مشکل است که با یک انقلاب توده‌ای هم بخاطر نبود سازمان وبرنامه بجایی نرسید.

نه تنها در اسلام ما با این توهمات و خرافاتها روبروییم، بلکه در تمام ادیان بنیادگرایی، سنت زدگی و خرافات زدگی وجود دارد منتها امروز بعد از حادثه برج‌ها بیشتر بنیاد گرایی اسلامی مد نظر است که روزی آمریکا و البته با پول عربستان در برابر کمونیسم روسی به تقویت این پدیده در کشورهای خاورمیانه پرداخت.

این روشنفکر محصول شرایط اجتماعی و سیاسی ماست و هنوز هم هست که بنظر من یک روز به عرفان پناه می‌برد که در جامعه به فرهنگ مرید و مرادی و نوعی از "خود بیگانگی" منجر شد که نقض غرض بود. چه، امروز معلوم شده "روشنفکر باید به بازتابهای اجتماعی تفکراتش هم حساس باشد". فرهنگ مریدومرادی ضد توسعه و دموکراسی است اگر چه در حوزه خصوصی ممکن است عامل وارستگی باشد، ایمان این روشنفکر به خدا و اعتقاد به خود با تجربه مخصوص بخود، بدون تظاهر و ریا، که در جهانی دیگر و معنوی "فرا زمانی" خودرا یافته، در رادیکالیسمی فردی که به تولدی دیگر از منظر اخلاقی و استعلایی می‌انجامد، علیرغم رادیکالیسمی بیشتر سیاسی که همیشه ازنظرروانی در جستجوی قدرت بوده است، در عین حال همراه با ایمان به "خود" نیروی خود، اراده خود، که اخلاق "اراده معطوف به اراده" است، علیرغم ادعای نیچه که "معطوف به قدرت" است بوده، انسانی که حتی برای دیگری فدا کاری می‌کند. چه بسیار کنش و حضور در صحنه اجتماعی بخاطر رهایی جمع است تا جاییکه "جان هم می‌دهد" شهادت، یعنی در عین حال که در جستجوی استعلاء است این استعلا را در حوزه نظر در "دیگری اندیشی" یافته که "عبادت بجز خدمت خلق نیست". یعنی به بهانه اخلاق دیگری را تحت سلطه خود در نمی‌آورد که در عرفان غالبا "مراد" نماد آنست، از نظر او، با گسست از خویشتن خویش و منافع خویش به دیگری پیوسته، که استعلا ء را درچنین کنشی در گذشت وفداکاری برای "غیر" دیده، که در نظامات سرمایه داری غرب این "دیگری" با استعمار و استثمار و استحمار بعد از دوران مدرن بلعیده شد، و یا حتی در بیان و کلام این "غیر" به "من" تقلیل یافته و به طریقی جایی برای او نمانده است که امروز با رشد تکنولوژی ارتباطات بیشتر "فلسفه غرب توانسته همه چیز را در کلیت وذهنیت القایی خود خلاصه نماید". در حالیکه این روشنفکری چنانچه امکانات و آزادی "بیان" داشت، می‌توانست در جهان با ارائه دیدگاههای جدید کلیت بالا را به چالش بکشد. چه خداپرستی اینان علاوه بر بار تمدنی، دینی بار فلسفی وعلمی داشت.

زیرا که اینان در حوزه‌های علمی، مدیریت (نخشب)، جامعه شناسی و تاریخ (شریعتی) و روانشناسی (سامی) کار کرده و گروههایی در فلسفه و... به نقطه نظرات جدیدی در رابطه با جوامعی چون ما رسیده بودند. در ایران به بهانه اخلاق و یا دین این "من" بارها اجازه نداده "دیگری" ابراز وجود کند. در دوران پیشامدرن همراه با زر و زور "نخشب" و "تزویر" که شریعتی بدان اضافه کرد چون بیشتر به مذهب و پیرایش آن پرداخت.

با این ابزارها قرنها این سلطه اعمال شد، این روشنفکر فرهنگ حاکم برجامعه زمانه خودرا به چالش گرفته که غالبا احساس بر عقلانیت غلبه داشته، و در برابر ناملایمات تاریخی و جغرافیایی همیشه ناله و اندوه حاکم بوده، تا جاییکه فردوسی میگوید "خرد چشم جانست چون بنگری / تو بی چشم شادان جهان ننگری" و گروههایی از این غم و اندوه تغذیه شدند و سرانجام حاکم و البته توده‌ها همیشه محکوم، که سرنوشت محتومشان با این "از خود بیگانگی" نکبت بار بود. و قدرت سیاسی و نفتی از آن بهره می‌گرفت، که انقلاب اسلامی بیشتر علیه این جریان با روحانیون ترقی خواه و آینده نگر بود. اگرچه تدریجا برعکس شد.

روشنفکر تلاش اولیه‌اش باید آگاهی بخشیدن به این توده بوده اگر اجازه می‌دادند، ولی قبل از آن "نداری و فقر" بدتر بود. بدین خاطر این روشنفکر درعین حال سوسیالیست است، از نظر او سوسیالیسم حتی "یک سیستم توزیع نیست، یک فلسفه زندگی است و اختلاف آن با سرمایه داری در شکل نیست در محتواست، سخن از دو نوع انسان است که در فطرت و جهت باهم در تضادند. (شریعتی)

حتی در مارکسیسم که به استالینیسم وسرمایه داری دولتی انجامید. این تضاد وجود دارد زیراکه فروپاشی شوروی بیشتر حاصل بی توجهی به اخلاق در حوزه‌های مختلف بویژه در سیاست بود. امری که گورباچف در جواب پیام رهبرفقید انقلاب در آنزمان گفت " سوسیالیسم یعنی اخلاق و مناسبات اجتماعی که مبتنی بر اخلاق بود.(نقل به مضمون از لوموند ۱۹۸۷)

با اینحال برای نوگرای دینی اخلاق معنی دیگری هم داشت وآن "خلق وخلاقیت" بود که می‌توانست از "متن" علیرغم برداشهای گذشته، معانی دیگری بر آورد، تا خودرا با شکستن همه بتهای تاریخی پوسیده کهنه "خلق مجدد" کند، تا از دوران شبان-رمگی به بهانه دین متحجرانی، و یا به بهانه "تخصص" مدعیانی متحجرتر، فراتر رود. وگرنه در عقب ماندگی نهادینه دراین آب وخاک می‌ماند. علیرغم روشنفکری غیردینی ما که بیشتر از‌هایدگر و نیچه الهام میگرفت. چه، بخشی از تکامل تاریخی مدیون "آرمانگرایی" انسانهای آرمانی است که با نیهلیسم فعال با معضلات روبرو شدند. که دراین مقطع برای روشنفکردینی "اومانیسم بومی" انسان دارای حقوق و کرامت است که از نظر قران خلیفه خداست.

ولی در نیهیلیسم نیچه، که اودر غرب سرمایه وتکنیک بخاطر اراده معطوف به قدرت " خدارا مرده یافت. " ازبستر تفکراتش " هیتلر بر آمد که " او نماینده آریستوکراسی زمانه خود بود، که " با نقدرادیکال از مدرنیته اولین آنتی مدرن بسود حکومت اشرافی در غرب بود- مارسل گوشه – که با تغذیه رمانتیسم فردی به ترک مدرنیته ببهانه انحطاط برهرگونه نوگرایی قلم بطلان کشید "‌هابر ماس.(۱۲)

ولی اینجا هنوز خدا نمرده است اگر در عمق فرهنگ جامعه تعمق کنیم، اگرچه قدرت همیشه در پشت آن پنهان شده. در کشورما کار روشنفکر بر گرفتن نقاب از این مفهوم در "سیاست" است، تا با نگاهی تازه به انسان بر "تاریخ - خدایگان و بنده" ما قلم بطلان بکشد.

در جامعه ما "عشق" این توجه به دیگری را تسهیل نموده است. وعدالت می‌تواند حاصل این گونه اخلاق وعشق باشد. کار این روشنفکر در نزدیکی به توده مردم بخاطر آنست که "با تعمق در فرهنگ توده می‌توان از سطح گذشت و در عمق عناصری رهایی‌بخش در عمق یافت".(پیر بوردیو..)

در جنبش ۱۹۶۸ فرانسه همه فریاد می‌کردند "ما همه نیچه‌ای شده‌ایم" آیا موضع اجتماعی او که دفاع از نازی‌ها بود فراموش شده بود؟، از نظر‌هابرماس "آری" بخاطر نسبی گرایی و بی اخلاقی‌ها که دنیا بدان گرفتار شده بود (۱۳)، که مشکلات امروز غرب بخش اعظمش حاصل فراموشی انسان و اخلاق است ودر کشور ما با یک انقلاب اسلامی واقتصاد نفتی به‌همچنین.

چه بسیار روشنفکران مارکسیست در بسیاری انقلابها علیرغم قدرتمدران روس و چین و... بخاطر دیگری، مبارزه با فقر، استبداد و...شکنجه و زندان شدند، حتی در راه عقیده در برابر خشن ترین دیکتاتورها جان باختند، (نگاهی به کتاب در دادگاه تاریخ از ری مدودوف) امری که با مارکسیسم نمی‌خواند.

در میان دینی‌ها این امر بیشتر قبل از انقلاب در میان نیروهای چریکی مشهود بود، اگر چه در نهایت بخاطر نواقص ایدئولوژیک و تحلیل، و رهبرانی قدرت طلب و عدم درک شرایط همه تلاش‌هاشان به هدر رفت.

۶

گفتم خداپرست، وروشنفکری دینی، اصطلاحی که متعلق بیک جنبش "اصلاح طلبانه" در دوره‌ای از تاریخ کشورهای مسلمان وشاید غیر مسلمان هم به طریقی دیگر بوده که از دین "اجتماعی" در گفتمان‌های غالب فراتر رفته، الهیات روشنفکری بیشتر مبتنی بر "الهیات تنزیهی" که رهایی‌بخش است، از هر پدیده تقدس زدایی کرده، در این رابطه حقی همانند خود برای دیگری قائل است، چون "خود" با یک رابطه و تعامل با "غیر" که به تکوین جامعه مدنی، حقوق شهروندی منجر شده، به "جامعه ارگانیک" سرانجام می‌یابد. امری که در جامعه شناسی غرب توسط اسپنسر جامعه شناس انگلیسی بطریقی دیگر "داروینیسم آجتماعی" مطرح و جامعه مدنی حاصلش شد، از نظر او این جامعه ارگانیک حاصل نهایی فرضیه تکامل داروین در حوزه جمع بوده، دربرابر دورکهیم جامعه شناس معروف که شکل‌گیری جامعه ارگانیک راحاصل ظهور "روشنفکر خودبنیاد" مطرح کرد، و مدتها باعث تعارض این دو جامعه شناس بود. (۱۳)

امروز از نظر آلن تورن این روشنفکر در جامعه با "کنش" و یا ارائه ایده‌ای که گاهی عامل جنبشی اجتماعی شده حضور خودرا به اثبات می‌رساند. ولی با تمام اینها امروز روشنگری غرب بخاطر بی اخلاقی‌ها و نگرش "مادی" هم در حوزه چپ و هم در حوزه راست سرخورده وعقیم شده است.(Des enchentmente) (مارسل گوشه) و با القائات نیچه، که او مسئول ورود غرب به پست مدرن است، رشد و توسعه کنونی جهان که حاصل دینامیسم تلاشهای جمعی است، با تمام انتقادات نادیده گرفته می‌شود.(هابرماس) (۱۳). بویژه که دولتهای سوسیال دموکرات با تمام مشکلات توانسته‌اند حداقلی رفاه رانسبت به جوامع جهان سوم همگانی کنند، این روشنفکری دینی حداقل با نیهیلیسم هنوز سروکاری نداشته و اگر داشته نوعی نیهیلیسم فعال است که پیشداوری و پیش‌انگاری‌های تحمیلی گذشته را نفی کرده، که همه نشانه نوعی تمدن فرسوده‌اند تمدنی که در حال فروریزی است، حتی امروز که نوعی اپیکورگرایی و رواقیگری" از دوسوودو طبقه اجتماعی "جوانان و کلانسالان" در کشورعقب افتاده تبلیغ می‌شود، که در یکی اخلاق و معنویت از دست رفته و در یکی "زمان" فراموش شده، و"خواست آزادی و رهایی" که مبنای کنش است از یاد رفته، خواستی که باید از سوی روشنفکر تقویت شده و به عنوان کنشی خلاقانه در کوچه و خیابان مبنای باورهای جامعه در برابر خرافات و دروغ قرار گرفته. چه امروز "این خواست گرفتار بردگی غریزه در کشور ما شده است" که فساد حاکم بخشی حاصل این امر است. اشتباه روشنفکر مارکسیست آنست که هنوز همه را از نگاه اقتصادی و تولید مین‌گرد در کشوری که اصلا تولید ندارد.

این خواست "خواست رهایی" باید چون "اراده معطوف به قدرت نیچه" در ذهنیت روشنفکری ما نهادینه شود.که امروز با " جنبش سبز به نسبتی آغاز شده، با توجه به اینکه نیچه که روزی تئوری پرداز قطب فاشیست بود در دهه چهل در فرانسه تا شصت تئوری پرداز قطب انقلابی شد. ودرشرایط امروزی ما با روشنفکرانی که بحساب خود هر نوع آرمانگرایی ومسئولیت را در کشوری بی هدف ونفتی پس میزنند، در برابر جنون سرمایه داری نفتی که هرمانعی را واپس زده وبخود حق میدهد هرنوع ارزش انسانیرا بنام دین وخدا لگد مال کند، وعلیرغم سرمایه داری غرب صنعتی که روزی خردگرا بود، این بشدت خردگریز وغیر منطقی است، با جنون وهذیانی که ترمز وفرمان ازدست داده، آنچه جنون ویا این هذیان سرمایه داری نفتی را افشا مینماید نه عقلانیت موجود درعملکردآن، بلکه غیر منطقی وغیر عقلانی بودن این سرمایه داری وحشی است که با پارادکس درون‌زای غیر منطقی به حیات خود ادامه داده، آن چیزی که نه مارکس و نه ماکس وبر هرگز به چنین پدیده‌ای اشاره‌ای نداشته و شاید تصورهم نمی‌کردند.

روشنفکر بومی با حضور در این میان می‌تواند به تشدید "خواست" انسان‌های غفلت زده و کنش پذیر با باز تولید مداوم مطالبات جمعی و حقوقی، این سرمایه داری نفتی و باندهای تمرکزگرا را افشا، و یک جنبش رهایی‌بخش را البته به وسایل دموکراتیک "اصلاح طلبی" راه بیندازد که ممکن است حتی در انتخابات باشد، امری که انجام شد که بسیاری از آن غافل بودند. و بارها تحریم کرده که جنبش را بتاخیر انداختند.

مشابه آن به طریقی دیگر، در جنبش ۱۹۶۸ در فرانسه براه افتاد که کارش بیشتر افشاگری جنون سرمایه داری غرب بود، ازینرو بسرعت فروکش کرد ولی نمی‌توان اثرات بعدی آنرا نادیده گرفت، که پس از مدتها بلاخره سوسیالیستها به قدرت رسیدند و لوایحی بسود محرومین تصویب وبه اجرا در آودند.

این روشنفکر حداقل بخاطر رهایی خودش و تعهدش باید در صحنه بوده و زمینه ساز تحقق دموکراسی به هر قیمت گردد، به همین دلیل امروز به شدت تحت فشار است – با اینحال در کشور ما همه را غافلگیر کرده، از حاکمین تا محکومین که همیشه تضاد این دو در جامعه مسئله ساز بود ولی امروز دیگرشده، هما نگونه که جهان دیگر گردیده، رشد ارتباطات روند حودث را تسریع کرده، باید گذارد درداخل خود راهبر وراهبردار باشد،

امروز دیگر تعریف انسان در مفهوم نیست بلکه در "کنش" است که فضاهای ممنوعه را در می‌نوردد، که شاهدیم امروز او از روشنفکران دینی که "خداپرست" است، با برداشتی "فلسفی" نه از روایات و...، نه از آنها که از هرچیز حتی "خدا" ابزار می‌سازند، بلکه اوبا نفی "کیش شخصیت" با نفی خود - نفی روز تولدش- نشان داد، که تحت اشعاع "الهیات تنزیهی" بیشتر به مردم بها داد که حقشان بود، مشکل ما از اول انقلاب همین کیش "شخصیت " و انحصارگری بود.، با الهیات تنزیهی است که از هر پدیده میشود "تقدس زدایی" کرد واجازه نداد کسی "بت" شود، اوج "الهیات تنزیهی" همین جاست که حتی از "خود" بخاطر جمع می‌گذرد.

او امروز از بستر "اله اکبرها" از سر بامها بر آمده که فلسفه خاص خودرا دارد، وهنوز در کشورما "کارساز" است، امری که در جهان که مدعیان "سکولاریسم" و "لاییسیته" را مات نمود، در جهانی که "ادیان سکولار" شاهد ورشکستگی و انحطاط جوامع امروزی مدرن هستند.

امری که زمینه ساز نوعی "سکولاریسم" است که اگرچه دین از دولت جداست ولی نه بر پایه "هر هری مسلکی" باشد به بهانه "لیبرالیسم" که عده‌ای غارت کنند و"بجای حقوق بشر حقوق مصرف کننده مد نظر باشد" (آلن تورن)(۱۴). چه لیبرالیسم ابتدا در برابر کلیسا و تاریک اندیشی‌ها بر آمد و بعد وسیله غارت و استعمار واستحمار و استثمار و جنگهای خونین و سلطه شد که ورشکستگی و غارت بانکهارا امروز شاهدیم.

بدین خاطر در کشور نفتی اگر بخواهیم "خرافات باوران" جایی نداشته باشند راه حل "سوسیال دموکراسی" است. تا طبقات فرودست جامعه هم در برابر عوامفریبی‌ها "بهداشتی" شده، وحکومتی چون امروز با تقلب انتخاباتی حاکم نگردد، چه امروز "مشروعیت" از توزیع درآمد عادلانه نفت ناشی می‌شود، البته امروز راه حل "جنبش سبز" داخل ایران است که انتخابات آزاد، و با شرایط اجتماعی ما درنهایت "سوسیال دموکراسی" است. اگرچه بنظر بعضی با " تقلیل مفاهیم " که درکاربردی کردن مفاهیم شرایط راهم باید درنظر گرفت، درعین حال که باید دانست که "سوسیالیسم یعنی برنامه اقتصادی"(خلیل ملکی)(۱۵)

لیبرالیسم و آزادی اندیشه در دموکراسی مرعی است، ولی در کشورما بدون "اقتصاد بازار" هم باندهایی غارت می‌کنند، وای به اینکه به توجیه قانونی و یا ایدئولوژیک به "لیبرالیسم" برایشان بپردازیم. بدین‌گونه "سوسیال دموکراسی" بر لیبرال دموکراسی در ایران امروز هنوز هم ترجیح دارد، حتی اگر در "قالبی" دیگر که بیشتر کاربردی باشد، چه هنوز هم عده‌ای درجستجوی "پیراهن عثمان" در دست روشنفکرانند.

در ضمن هنوز هم شعار روز "رای من کجاست؟" بوده که نباید از آن غافل شد، ولی نیاز به "دموکراسی اجتماعی" داریم که دموکراسی امروز دیگر "آرمان" و ایده نیست، بلکه متدولوژی است که با انتخابات آزاد، صندوق رای، کنشگران اجتماعی متحقق میشود (۱۶).

ساقی به جام عدل بده باده تا گدا / غیرت نیاورد که جهان پربلا کند (حافظ)

--------------------

پانوشت‌ها

۱- مبارزات سید جمال

۲- در پاریس که "جمهوری ما مثل جمهوری فرانسه است"

۳- که مراجع همراه با مدرس به رضاشاه گفتند رییس جمهور نشود و شاه شود

۴- از "جک مک کوری کتاب "فلسفه وجودی" ترجمه حنایی کاشانی

۵- از کتاب سیمای شجاعان – کندی

۶- از کتاب استراتژی صلح " جان اف کندی

۷- از کتاب "چگونه مثل برف آب شدیم"

۸- روزنامه شرق

۹- درسخنرانی در دانشگاه که ضرورت "مدل" رابرای اجرا تایید کرد

۱۰- از "جامعه شناسی هنر" آرنولد‌هاورز- ترجمه امین موید - انتشارات چاپخش

۱۱- از غلامحسین دهشیار روزنامه شرق

۱۲- از کتاب عوامل توسعه غرب وعقب ماندگی ایران – محمود نکوروح – انتشارات چاپخش

۱۳- از مجله علوم انسانی – پاریس شماره ۳۲

۱۴- آلن تورن جامعه شناس فراتنسوی در کتاب " دموکراسی چیست؟"

Qu est quela democrati -۱۵ – درسال ۱۳۳۸ شادروان خلیل ملکی وقتی از کنگره سوسیالیستها دراروپا باز گشت درجواب سوالی گفت "سوسیالیسم یعنی برنامه اقتصادی"

۱۶ - از کتاب "La democrati contr mem La" از مارسل گوشه پاریسٍ

 برگرفته از: ايران امروز

2009.11.01

عضویت ایران در پروژه نابوکو

ترکیه خواستار توسعه روابط اقتصادی خود با ایران است. ترکیه سعی دارد ایران را در پروژه خط لوله نابوکو سهیم کند. این اقدام در حالی است که هم‌پیمانان غربی ترکیه و بخصوص آمریکا این کشور را از نزدیکی به ایران برحذر می‌دارند.

ایران پس از روسیه صاحب بیشترین منابع گاز دنیاست. ترکیه در نظر دارد تا با شرکت ایران در پروژه خط لوله نابوکو، گاز طبیعی خزر از راه ترکیه، بلغارستان، رومانی و مجارستان به اتریش منتقل ‌شود. به همین جهت مقامات این کشور می‌خواهند در سال‌های آتی میلیاردها دلار در جهت بهبود زیرساخت صنایع تولید انرژی در ایران سرمایه‌گذاری کنند. این خبر در جریان سفر رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، به ایران بازتاب وسیعی یافت. یک مقام بلندپایه ایرانی نیز در همین مورد اعلام کرد که گفت‌و‌گوهایی در همین مورد با شرکت‌های تولید انرژی در اروپا انجام شده است.

نابوکو

در ماه ژوئیه سال جاری میلادی سران پنج کشور ترکیه، اتریش، بلغارستان، رومانی، مجارستان و همچنین نمایندگان اتحادیه اروپا در نشستی در آنکارا شرکت کردند و پایه‌های شروع پروژه خط لوله نابوکو را تصویب کردند. این خط لوله‌ی ۳۳۰۰ کیلومتری از روسیه نمی‌گذرد و گاز حوزه دریای خزر را به اتریش می‌رساند. قرار است گاز آذربایجان و ترکمنستان از سال ۲۰۱۴ میلادی به سوی اتریش به حرکت در آید. گذر نکردن خط لوله از روسیه، به اتحادیه اروپا کمک می‌کند تا وابستگی کمتری به انرژی روسیه داشته باشد.

آمریکا، منتقد نزدیکی

کوشش ترکیه برای نزدیک شدن اقتصادی به ایران و همکاری‌های صنعتی در زمینه انرژی، همواره با انتقاد آمریکا روبرو بوده است. مقامات آمریکایی همواره در موردهای مشخص، مثلا در رابطه با همکاری‌های اقتصادی میان اتریش و بعد سوئیس با ایران، همواره هشدار داده‌اند و به گونه‌ای جلوی این همکاری‌ها را گرفته‌اند. دلیل اصلی آنان برای این ممانعت، این ادعا بوده که همکاری اقتصادی با ایران کمک به تروریسم در سطح جهان است.

ترکیه: "پلی میان شرق و غرب"

اردوغان در دیدار اخیرش از ایران به همراه محمود احمدی نژادBildunterschrift: Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift: اردوغان در دیدار اخیرش از ایران به همراه محمود احمدی نژاد اما اردوغان که تنها کشور مسلمان ناتو را رهبری می کند، خواستار همکاری با ایران است و بار دیگر سخنانی را که در تهران زده بود، تکرار کرده است که تحریم ایران را بخاطر برنامه‌های اتمی نمی‌پذیرد. این در حالی است که ترکیه بهترین روابط را با آمریکا دارد و روابطش با کشورهای اسلامی نیز خوب است. ترکیه می‌خواهد از موقعیت خود به عنوان پلی میان غرب و شرق نهایت استفاده را ببرد و کشورش را تا حد اهرم ارسال انرژی جهان ارتقا بخشد.

منفعت‌گرایی اتحادیه اروپا

اما گویا اتحادیه اروپا نیز چندان مخالفتی با طرح ترکیه برای ورود ایران به نابوکو ندارد. رضا کسایی‌زاده، مدیر عامل شرکت ملی صادرات گاز ایران، روز شنبه (۳۱ اکتبر) در گفت‌و‌گویی با خبرگزاری مهر بر این نکته تاکید کرد که به طور قطع بدون گاز ایران اجرای خط لوله نابوکو اجرایی نخواهد شد. مدیرعامل شركت ملی صادرات گاز ایران درباره آخرین وضعیت حضور ایران در طرح خط لوله نابوکو گفت که هم اکنون مذاکرات غیررسمی برخی از شرکت‌های اروپایی برای پیوستن ایران به این خط لوله آغاز شده است.

گرهارد شرودر، صدراعظم پیشین آلمان، نیز نظرش در این مورد مانند رضا کسایی‌زاده، مدیر عامل شرکت ملی صادرات گاز ایران، است. او می‌گوید که طرح خط لوله نابوکو بدون شرکت ایران نمی‌تواند اجرایی شود و به همین جهت باید اتحادیه اروپا اختلافات سیاسی با ایران را به پایان برساند تا بتواند با ایران به تفاهم برسد.

برگرفته از : DW

انتشار از: Arastu

یونس شاملی

یونس شاملی

شعارهای مردم در حرکتهای اعتراضی نه تنها نقشی جدی در روند رو به رشد آن دارد، بلکه این شعارها تعیین کنند سمت سوی مطالبات و خواستگاههای مردمند. طرح شعارهای اعتراضی بعد از کودتای انتخاباتی و اعلام نتایج دهمین دور انتخابات ریاست جمهوری به سرعت شکل و شمایل متفاوتتری به خود گرفت و اینک در آرامش بعد از طوفان اول، امکان اندیشیدن به شعارها و تاثیرات تاکتیکی و استراتژیک آنان برمناسبات سیاسی در داخل و خارج از ایران فراهم شده است.

به جرات میتوان گفت که انتخاب شعارهای میدانی گاه با پختگی انتخاب می شود و گاه از ناپختگی قابل توجهی رنج می برند. بعضی ها بر این باورند که شعارهایی از خارج از کشور به تظاهرات مردم در داخل تزریق شده است. این باوری نادرست است. شعارها مطرح در تظاهرات مردم، خارج از منشاء طرح آن به دلیل زمینه های ذهنی که نسبت به آن شعارها وجود دارد، از سوی مردم پذیرفته و نفی می شوند. اما زمینه های ذهنی مردم همیشه عقلانی، مدرن و یا انسانی نیستند، تا شعارهای مطرح میان آنان همواره عقلانی، مدرن و مترقی باشند. چرا که حاکمیت استبداد در هر صورت ذهنیت مردم را به گونه ایی با زهرهای ناپیدا و میکروبهای فکری غیردمکراتیک آلوده می کند و این آلودگیها در شرایط معین نماد و نشانه های خود را در شعارهای مردم منعکس می کند. سابقه این کجروی را در انقلاب 57 دیدیم. شعار استقلال آزادی جمهوری اسلامی نهایت کج فهمی و نهایت بی تجربگی و نهایت بی دانشی در یک جامعه به نمایش می گذاشت. نسل ما با این شعار، نسل بعدی خود را که هنوز پا به جهان نگذاشته بودند قربانی جهل و نادانی خود کرد.

بنابراین هر شعاری که در میدان مبارزات سیاسی ظهور می کند، بایستی نقد و بررسی  شده و اگر لازم باشد جراحی لازم بر روی شعار انجام شود و آنچه که خیر عمومی جامعه و مطالبات واقعی دمکراتیک مردم را تامین می کند در میان صف مردم مطرح شده و تکرار گردد.

اگر با شعارهایی که امروز مردم تکرار می کنند جدی نباشیم، کلاه خود مردم در فردای تحولات پس معرکه است. چه هر شعاری بستگی به منشاء آن دارای خصایل و تمایلات دمکراتیک و یا ضددمکراتیک است. و از آنجا که تبلیغ تمایلات برتری طلبانه و حتی نژادپرستانه در 80 سال گذشته در ایران، بشدت بالا بوده است، در شعارهای سیاسی مردم گاه تمایلات اولتراناسیونالیستی را میتوان به عینه مشاهده کرد. برای نمونه برتر دانستن خاک بر انسان در شعار "نه غزه، نه لبنان/جانم فدای ایران" کاملا هویداست. منظور از این شعار در واقع مخالفت با سیاست خارجی جمهوری اسلامی در خاورمیانه است. اما با لحنی غیر اصولی و نژادپرستانه. کشورهای عربی در خاورمیانه علقه های بسیار زیادی با مردم ایران دارند و اساسا بخشی از مردم ایران عرب هستند. بنابراین طرح شعار ضدیت با غزه و یا لبنان که کشورهایی با مردمان زحمتکش عرب و دولتهایی که بایستی در همبستگی منطقه ایی با ایران باشند، طرحی نادرست و ضد عربی است. مقصود این شعار سازمان حماس و یا حزب الله لبنان است. چیزی که در شعار از آنان خبری نیست.

مبنای طرح شعارها در یک مبارزه دمکراتیک چیست؟

الف: علیه استبداد و برای دمکراسی

متاسفانه جو نسبتاً احساسی با درجه آگاهی و تجربه سیاسی نسبتا پایین تر و دور از واقعیتهای ساختاری جامعه ایران، بر ذهنیت حرکت اعتراضی حکم می راند. این جو هیجانی واحساسی منبعث از نرمهای فرهنگی یک جامعه گرفتار عقب ماندگیهاست، و مدلول بعدی، یعنی درجه آگاهی و تجربه کمتر، اثری از حاکمیت شاه و شیخ در هشتاد سال گذشته است، و دوری از واقعیتهای فرهنگی ایران، نادیده گرفتن ایران چندزبانه، چندفرهنگی و چند ملیتی در شعارهای سیاسی است که مبنایش ترویج فرهنگ مغروریتهای کاذب و برتری یک ملیت بر ملیتهای دیگر در همین دوره است. دوره ایی که تلاش شده است با برتری نگری میلتی بر ملیتهای دیگر، غیر از جدا سازی آنان از همدیگر، حتی آنان را گاه در تعارض با همدیگر قرار دهد و خاک پرستان و اولتراناسیونالیستهای ملت حاکم، همچنان بر طبل برتری کاذب بکوبند و آینده زندگی سعادتمند عموم مردم، از هر ملیتی را با تفکرات نژادپرستانهء خوش آلوده سیاهی، تباهی کنند و همان حاکمیت شاه و شیخ، را اینبار با اسم و عنوانی دیگر برگرده مردم سوار کنند.

خلاصه اینکه، شعارهای مرحله کنونی حرکتهای اعتراضی فقط و فقط بایستی بر بنیاد مطالبات دمکراتیک عمومی طرح گردند. بنیاد و اساس مطالبات دمکراتیک را نیز منشور جهانی حقوق بشر و کنوانسیونهای الحاقی آن تشکیل میدهند. شعار برای آزادی و دمکراسی یک شعار عموم دمکراتیک است و این مطالبه در منشور جهانی حقوق بشر منعکس است.

بنابراین شعارها علیه استبداد و برای دمکراسی، اساسی ترین شعارهای حرکت اعتراضی محسوب میشوند. هر کسی میداند که ماهیت استبداد در ایران ماهیتی چهار گانه (استبداد سیاسی؛ استبداد دینی، استبداد نژادی و استبداد جنسی) است. لذا شعارها نیز بایستی علیه اسبتداد سیاسی، استبداد دینی، استبداد نژادی و استبداد جنسی (ضد زن) باشد. شعارهایی که علیه استبداد سیاسی است بایستی آلترناتیو دمکراسی در مقابل آن مطرح شود، مانند؛ "مرگ بر استبداد/ دورد بر آزادی"، "آزادي انديشه / با ديکتاتور نميشه"، و شعارهایی که علیه استبداد دینی است بایستی بر سکولاریسم تاکید ورزد، مانند؛ "نه به حکومت دینی/بله به حاکمیت سکولار"،

و شعارهایی که علیه استبداد نژادی است، بایستی همبستگی تمامی خلقها و ملیتهای ایران را در خود مستتر داشته باشد، مانند؛ "ملیتهای ایران/اصل و اساس ایران" و یا " پیروز باد همبستگی ملیتهای ایران".

و شعارهایی که علیه استبداد جنسی تنظیم می شوند بایستی به برابری زنان با مردان تاکید کند، مانند؛ "همه زنان ایران/برابرند با مردان" و یا "حقوق برابر زنان با مردان"، در میدان اعتراضات بر زبان مردم جاری باشد. در این میان نباید حقوق زحمتکشان در مبارزات اجتماعی نیز فراموش گردد. از آنجا که حرکت علیه استبداد سیاسی یک حرکت عدالتخواهانه است، عدالتخواهی در عرصه کار و ستم علیه طبقه زحمتکشان را نیز نباید از مبارزات سیاسی جدا دانست. بنابراین شعارهایی در سمت و سوی عدالت اجتماعی نیز جزوی جدایی ناپذیر از یک مبارزه سیستماتیک اجتماعی برای دمکراسی و عدالت اجتماعی است، مانند؛ "زنده باد کارگر" و یا "کارگر، کارمند اتحاد اتحاد" و شعارهایی از این قبیل.

ب: ترویج دوستی و همبستگی میان مردم ایران

یکی از عمده ترین جهتگیریهای دمکراتیک در جنبش اعتراضی علیه استبداد، ترویج دوستی و همبستگی میان ملیتهای ساکن در ایران است. تصور عامه برآن است که ایران برابر با فارس و یا فارس زبان است. این تصور بر مبنای تبلیغات دروغین استبداد شاه و شیخ در کم اهمیت جلوه دادن ملیتهای غیرفارس، در طول هشتاد سال گذشته در ایران، تاثیرات ناهنجاری در مناسبات انسانی و اجتماعی و حتی سیاسی در ایران از خود بجای گذاشته است. اینک اما جنبشهای سیاسی و فرهنگی وسیعی در میان ملیتهای غیرفارس ایران و برای اعاده حقوق برابر در کشور خودشان بوجود آمده است. وسعت این جنبشها به قدری است که حتی نامزدهای ریاست جمهوری در انتخاباتی که به عصیان مردم منجر شد، نیز آشکارا برای کسب رای بیشتر، به دروغ، به اعطای حقوق آن ملیتها تاکید می کردند. این تاکید نه از روی باور نامزدهای ریاست جمهوری در ایران که به خاطر بیداری و هویت جویی وسیعی که در میان مردمان غیرفارس ایران بوجود آمده، مطرح شده است. بنابراین یکی از عمده ترین محکهای درستی و نادرستی جهتگیریها در حرکتهای اعتراضی، طرح شعارهایی در دوستی و همبستگی با ملیتهای ایران است. ترویج احترام متقابل میان تمامی ملیتهای ایران، تنها راه التیام زخمی است که استبداد شاه و شیخ در بدنه جامعه وسیع ایران بوجود آورد است.

اینک جنبشهای مستقل هویت خواهی در میان ملیتهای غیرفارس ایران و بویژه در آذربایجان، صف بندیهای سیاسی موجود و سنتی در کشور را بر هم ریخته و آرایش جدید از نیروهای سیاسی را به میدان کشانده است.  یک نگاه رئالیستی و دمکراتیک به ترکیب مولفه های سیاسی در ایران امروز نشان میدهد که پروسه گذار به یک حاکمیت دمکراتیک در ایران با سنتهای سیاسی دوران انقلاب مشروطیت و حتی انقلاب جمهوریت (57) غیرممکن است. در واقع حضور مولفه جنبشهای ملی سیاسی متعلق به ملیتهای غیرفارس جدا از تقابل با استبداد سیاسی و دینی، تقابل با استبداد نژادی در ایران را برجسته می کند. این (نیروی سیاسی متعلق به ملیتهای غیرفارس) در واقع عمده ترین بلوکی است که تحقق دوباره استبداد سیاسی و استبداد نژادی در ایران فردا را غیرممکن می سازد.

بنابراین صف مستقل جنبشهای سیاسی در مناطق مختلف ایران، تئوری پرازیهای سنتی و مرکزگرای سابق را با قدرت تمام به چالش می کشد. اتحاد و اتفاق برای تغییر در ایران فردا دیگر با انتخاب یک رهبر کاریسماتیک با شعارهای  ناسیونالیسم ایرانی (ناسیونالیسم افراطی فارس)  و یا اسلامی و یا حتی سوسیالیستی   غیرممکن است. به نظر میرسد که اتحاد و اتفاق در مبارزه علیه استبداد حاکم بر ایران تنها و تنها از طریق احترام متقابل تمامی خلقها نسبت به یکدیگر و در عین حال با احترام به استقلال جنبشهای سیاسی متعلق به ملیتهای غیرفارس ایران و به رسمیت شناختن آنان ممکن و میسر است. این تنها راهی است که میتواند اتحاد عمل میدانی برای تمامی مردم ایران و نیروهای سیاسی متعلق به آن را در کشور علیه استبداد سیاسی، دینی و نژادی فراهم آورد.

شعار "استقلال آزادی/جمهوری ایران" یا "استقلال آزادی/ جمهوری فدرالی" کدامین؟

همچنانکه عنوان شد، شعارهایی که در پروسه اعتراضات در تهران بر زبان تظاهرکننده گان جاری گشت گاه سمت و سویی ناروشن و گاه جهتگیریهایی غیراصولی و غیردمکراتیک داشت. شعار "آزادی استقلال/جمهوری ایرانی" نیز از آن دسته شعارهایی بود که بدون یک تفکر عمقی به میدان آمده بود و تحت تاثیر ناسیونالیسم افراطی موجود در افکار و اذهان عمومی مطرح شده بود. اینک بعد از انتقاداتی که نسبت به این شعار اینجا و آنجا مطرح شد، این شعار در شکل نسبتا بهتری تبلیغ و ترویج می شود؛ "استقلال آزادی/جمهوری انسانی". صورت اصلاح شده این شعار البته با وجود اینکه بربنیادهای مجرد انسان دوستی استوار است، بسیاربهتر از شکل قبل آن است. اما در عین حال بسیار ناروشن جلوه می کند.

بنابراین شعار"استقلال آزادی/جمهوری ایرانی"، اولا بخاطر اینکه از فیلتر ناسیونالیستی عبور کرده است ماهیتا ضد دمکراتیک است چرا که ناسیونالیسم تمامیت خواه ایرانی در ضدیت با دمکراتیسم و پلورالیسم قرار دارد. دوما، اگر فیلتر ناسیونالیستی این شعار را کنار بگذاریم متوجه خواهیم شد که بالاخره هر حکومتی در ایران پسوند نام کشور را خواهد داشت. حتی خود جمهوری اسلامی نیز جمهوری ایرانی است، اما از نوع جمهوری مذهب آن. و در فردای تاسیس یک جمهوری سکولار با هر ماهیتی، باز هم پسوند ایران را خواهد داشت. پس طرح شعار "جمهوری ایران" چه معنی معینی را می خواهد افاده کند؟ به نظر میرسد که طراحان این شعار منظورشان نفی جمهوری اسلامی بوده است. اما جنبه اثباتی این شعار از آنجا که به ایرانیت یعنی ناسیونالیسم ایرانی، تاکید دارد، با تمامی مطالبات دمکراتیک مردم در تناقض قرار می گیرد.

از سوی دیگر، پیش از این به ساختار چند فرهنگی و چند زبانی ایران اشاره کردیم و شکل گیری جنبشهای هویت طلب متعلق به ملیتهای غیرفارس ایران را به مثابه مولفه های قدرت سیاسی در ایران یادآور شدیم. طرح شعارهای ناسیونالیستی یک ملیت در حرکتهای اعتراضی میتواند این حرکت را بشدت منزوی کند. با اندکی دقت به پروسه تحولات چهار ماه اخیر متوجه خواهیم شد که حرکتهای اعتراضی اخیر به صورت نسبتا وسیعی منزوی شده و فقط در تهران و بخشا در بعضی از شهرهای فارس زبان مثل اصفهان و اندکی در شیراز خود نمایی کرد. این نشان میدهد که شعارهای مطرح در جنبش اعتراضی منافع مردم ایران و از آن بین منافع ملیتهای ساکن ایران را مد نظر نداشته است. هم از این رو بود که واکنش ملیتهای غیرفارس نسبتا به حرکتهای اعتراضی علیه استبداد حاکم، که در واقع اعتراضی همسو با منافع تمامی مردم ایران بود، با سردی و سکوت استقبال شد. بویژه آذربایجان که در صدسال گذشته قلب تپنده سیاسی ایران بود نیز، با بهت و سکوت تحولات تهران را دنبال کرد.

بنابراین اگر تامین منافع تمامی مردم و ملیتهای ایران مدنظر باشد بایستی شعارهایی را مطرح ساخت که منافع عموم را واقعا تامین کند. برای ایران فردا تنها یک حاکمیت غیرمتمرکز متصور است و ماهیت غیرمتمرکز آن هم خلاء یک بنیاد دمکراتیک را پر میکند و هم مطالبات عمومی مردم ایران و ملیتهای ساکن آن را پاسخ میدهد. لذا شعاری که در مورد آلترناتیو حکومتی مطرح میشود، بایستی به وضعیت کنونی ایران و آرایش سیاسی جدید نیروهای موجود در آن را مد نظر قرار دهد. مطالبه جمهوری غیرمتمرکز بایستی یکی از شعارهای محوری مردم باشد. یک جمهور غیر متمرکز، جمهوری از نوع فدرالیستی آن است مثل کانادا، هندوستان، سویئس و کشورهایی از این قبیل که حکومت غیرمتمرکز دارند. همچنانکه عنوان کردم یک دولت غیرمتمرکز اولین پایهء دمکراسی واقعی است، چون قدرت سیاسی در آن به مناطق مختلف در کشور تقسیم میشود. برای تحقق دمکراسی، برای پاسخ دادن به مسئله جامعه چندزبانه و چند ملیتی ایران، برای ایجاد پل دوستی و همبستگی میان تمامی ملیتهای ایران که در واقع پلی است برای ایجاد دوستی و همبستگی با تمامی کشورهای منطقه، بایستی شعار "جمهوری فدرالی" را به جای "جمهوری ایرانی"  مورد استفاده قرار داد:

استقلال آزادی/ جمهوری فدرالی

این شکل درست شعار، با چشم اندازی رئال و دمکراتیک است.

پ: ترویج دوستی و همبستگی در میان کشورهای منطقه و جهان

دیپلماسی دولتهای ایران در دوران پهلوی به دلیل تکیه بر ناسیونالیسم افراطی و آریاپرستی ضدیت با ملتها و دولتهای منطقه بود و دیپلماسی جمهوری اسلامی به دلیل تکیه بر ایدئولوژی دینی و به درجه معینی نژادی ضدیت با ملتها و دولتهای منطقه و حتی جهان است. این دیپلماسی در ضدیت یه احترام به انسان در درجه اول و ضدیت با احترام به ملتهای دیگر در درجه دوم بنا شده است. این در حالیست که ترکیب اتنیکی و زبانی ایران آینهء تمامی نمای ملیتهای منطقه خاورمیانه است، آینه ایی که در دیپلماسی دولتهای ایران در هشتاد سال گذشته نه تنها انعکاسی نداشته، بلکه در تخالف با آن شکل گرفته است.

اگر تغییر حاکمیت در ایران بخواهد سمت وسویی دمکراتیک داشته باشد، بایستی قبل از هر چیز بر همبستگی فرهنگها، زبانها و ملیتهای ایران بنا شود. در غیر این صورت تغییر حاکمیت نتیجه عبث و بیهوده ایی خواهد داشت. اگر دگرگونیهای سیاسی در داخل ایران بتواند مطالبات دمکراتیک تمامی مردم ایران و ملیتهای ساکن آن را پاسخ دهد، نمیتواند دولت برآمده از این دگرگونیها بر گردونه دیپلماسی کهنه دولتهای پهلوی و جمهوری اسلامی بچرخد. و اگر استراتژی برآمده از حرکتهای اعتراضی مردم به تحقق پلورالیسم سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در ایران بیانجامد، این پلورالیسم نمیتواند در سیاست خارجی دولت دمکراتیک برآمده از آن ضدیتی با ملتها و کشورهای منطقه داشته باشد. بلکه برعکس انعکاس دوستی و همبستگی ملیتهای در ایران، خود را در دوستی و همبستگی دولت برآمده از آن با ملتها و دولتهای منطقه نیز خواهد یافت. بنابراین حضور ملیتهای مختلف در ایران، منشاء دوستی و همبستگی در منطقه را بیش از آنچه که تصور می رود تقویت خواهد کرد. حضور سنگین ترکان در ایران، مناسبات ایران دمکراتیک با دولتهای ترک منطقه (ترکیه، آذربایجان، ترکستان، کیرکیزیستان، اوزبکستان، کازاقستان و...) را تقویت خواهد کرد. حضور عربها پل دوستی و همبستگی با اعراب در منطقه و حضور بلوچها در دوستی ایران و پاکستان و همچنین حضور کردها به همبستگی میان ایران  با کردستان عراق و حضور ترکمنها به پل دوستی میان ایران و ترکمنستان را نتیجه خواهد داد. این را نیز اضافه کنیم که دیپلماسی تاکنونی ایران تنها به حضور فارس زبانان توجه نشان داده و دولتهای ایران در هر دو دوره شاه و شیخ مناسبات دوستانه ایی را  میان ایران و افغانستان از یکسو و تاجیکستان از سوی دیگر برقرار کرده اند.

دوستی ملل و همبستگی دول منطقه آنچنانکه عنوان شد، انعکاس استراتژی دمکراتیک در داخل ایران است. برپایی یک همبستگی داخلی زمینه های همبستگی منطقه ای و حتی جهانی را نیز برای ایران فراهم خواهد ساخت و این کشور را از انزوای در منطقه و تروریست خواندن در جهان رهایی خواهد بخشید.

بنابراین اگر کسی دوستی و همبستگی ملیتها در داخل، منطقه و جهان را امر مهمی تلقی می کند، بایستی این دوستی و همبستگی انعکاس خود را در شعارهای میدانی اعتراضات به گونه ایی نشان دهد. شعار "نه غزه نه لبنان/جانم فدای ایران" در سمت و سوی عکس این دیپلماسی است. بنابراین شعارهایی دمکراتیک نامیده می شوند که به دوستی و همبستگی داخلی، منطقه ایی و جهانی کمک کند و نه عکس آن.

2009-10-30

رژيم زباني جنبش

"هاراي هاراي، من تورك`ه­م"

مهران بهاري- ٢٠٠٨

انقلاب مشروطه آزربايجان شكست خورد زيرا كارتهاي عروسي و سنگ قبرها را به تركي نمي نوشت!

سؤزوموز

بن بست فارسي و بن بست شكني تركي

جامعه ايران همچنان در وضعيتي سوررئاليستي و سردمداران و قوميتگرايان فارس حاكم بر دولت جمهوري اسلامي در وضعيتي شيزوفرنيك به سر مي برند. در ايران وجود و هويت خلق ترك كه اكثريت جمعيت كشور را تشكيل مي دهد به طور رسمي انكار ميشود و اين توده دهها ميليوني، محروم از داشتن حتي يك مهد كودك و كودكستان ترك، هنوز در حسرت آزادي زبان ملي اش تركي به سر مي برد. سردمداران و قوميتگرايان فارس حاكم بر دولت كه در تلاش حقنه كردن زبان و فرهنگ و هويت فارسي به تركان و ديگر ملل ساكن در اين كشوراند، در پريشان انديشي اي حيرت انگيز و گسستگي اي عميق از واقعيتهاي جهان خارج، طبيعي و قابل ادامه بودن اين وضعيت سفيلانه و بالاتر از آن رضاي تركان ايران در مقابل آنرا مي پندارند. اين توهمي بيش نيست.

اگر حقيقتا امر بر دولت ايران و قوميتگرايان فارس مشتبه شده و آنها باور كرده اند ملتي را كه دهها امپراتوري تاسيس كرده و صدها سال بر بخش اعظم خاورميانه و فققاز حاكم بوده است، مي توان تا ابد تحميق نمود و با وي معامله اسير كرد، سخت در اشتباهند. خلق ترك و نخبگان آن، دير يا زود اين بن بست فارسي را نيز در هم خواهد شكست و سرنوشت خود را خود رقم خواهد زد. بن بست شكني و تاريخ سازي، خصلت ملي تركان و آزربايجان است.

جنبشهاي ناآگاهانه و غيرهدفمند و شكل گرفتن تاريخ مشترك در ميان تركان آزربايجاني

در تاريخنگاري ترك، جنگهاي ايران و روسيه در اوائل قرن نوزده و عقد قراردادهاي توركمانچاي و گلستان، به عنوان آغاز عصر مدرنتيه در آزربايجان پذيرفته مي شوند. پس از آن و با ورود خلق ترك به عصر مدرنيته، اين خلق تا امروز موجد خيزشهاي مردمي و سياسي بسيار بوده است. عصيان بابي سالهاي ١٨٥٢- ١٨٥١ در شهر زنجان آزربايجان؛ مجموعه شورشها و تلاطمهاي موسوم به انقلاب مشروطيت در آزربايجان؛ قتل و كشتارهاي جيلوولوق، قاچاقلار و سيميتقو در غرب آزربايجان به سالهاي جنگ جهاني اول به ترتيب توسط نيروهاي آسوري، ارمني و كرد؛ عصيان ايلات ترك در جنوب ايران به رهبري صولت الدوله قشقائي در همين سالها؛ قيام كلنل پسيان در خراسان؛ حركت آزادستان در آزربايجان به رهبري خياباني و متعاقب آن قيام لاهوتي در تبريز؛ جنبش ٢١ آزر به رهبري پيشه وري و تاسيس حكومت ملي آزربايجان؛ انقلاب بهمن ١٣٥٧ و خيزش خلق مسلمان؛ و آخرينشان قيام هاراي هاراي من توركه­م در خرداد ٨٥ از مهمترين اين خيزشهاي مردمي و سياسي است.

با اينهمه بسياري از اين رويدادهاي تاريخي را به معني مدرن، نمي توان حركتهائي آگاهانه و هدفمند شكل گرفته بر اساس هويت ملي ملت ترك و مفهوم وطن آزربايجاني و منافع ملي آنها و در نتيجه به عنوان ملي پذيرفت. اغلب اين جنبشها، رفلكسهائي اجتماعي در پاسخ به فشارها و وضعيت و تغييرات حادثه محلي، منطقه اي و جهاني، در چهار چوب اسلاميت و ايرانيت و .... غيره و فاقد هويت ملي تركي و آزربايجاني بوده اند. بويژه دو حركت مشروطيت در آزربايجان و حركت آزادستان، از آنجائيكه زبان فارسي، ايران، هويت ايراني و منافع ملي ملت ايران را آنهم داوطلبانه به عنوان زبان ملي، وطن، هويت و منافع ملي خويش برگزيده بودند، جنبشهائي ضدملي، ضد ترك و ضد آزربايجاني اند.

اما علي رغم اين واقعيت، بسياري از حوادث تاريخي و جنبشهاي فوق، حتي دو جنبش غيرملي و ضدتركي مشروطيت در آزربايجان و آزادستان، به طور طبيعي به شكل گرفتن گام به گام نوعي تاريخ مشترك در ميان تركان آزربايجاني خدمت نموده اند. اين حركتها و حوادث كه همه مختص به خلق ترك و اكثرا شمال غرب ايران و يا آزربايجان بوده اند، هرچند ناآگاهانه و غيرهدفمند به ايجاد نوعي هويت جمعي ملي، مفهوم وطن و ادراك تاريخي ويژه اين خلق و منطقه – در اينجا هويت ملي تركي و وطن آزربايجاني- كه جدا از بقيه ايران و بويژه قوم فارس مي باشد كمك نموده اند.

حكومت ملي آزربايجان: استثنائي در تاريخ خلق ترك

تنها استثناء موجود در ميان جنبشهاي گذشته، حكومت ملي آزربايجان است كه از همه جهت يك حركت آگاهانه و هدفمند ملي شكل گرفته بر اساس هويت و منافع ملي خلق ترك و وطن آزربايجاني بود. مي توان به طور مفصل در باره خصوصياتي كه حركت ٢١ آزر و حكومت ملي آزربايجان را از حركات پيش و پس از خود در آزربايجان جدا مي كند و دلايل ملي بودن مضمون و جهت گيري آن، قلم فرسائي كرد. اما به نظر من توجه صرف به يك خصوصيت، يعني نقش ملت سازي زبان تركي و رژيم زباني در اين حركت و يا هر حركت ديگر در آزربايجان و ملت ترك، براي مشخص كردن وجود و يا عدم وجود جهت گيري و مضمون ملي آن كافي است. در حاليكه در حركت مشروطيت، سران انجمن تبريز بدون وجود هرگونه اجباري و در حاليكه هم دولت ايران و هم رهبري حركت مشروطه در دست تركان و آزربايجانيان بود، زبان فارسي را زبان رسمي خود اعلام مي كردند و روزنامه ها و شبنامه ها و كتابهاي رهبران ترك و آزربايجاني حركت مشروطه در داخل و خارج ايران به فارسي منتشر مي شد؛ در حاليكه در حركت آزاديستان، سران اين حركت در نشستي، به فارسي نويسي داوطلبانه و ترك تركي نويسي راي مي دادند؛ و در حاليكه رهبر معنوي حركت خلق مسلمان آيه الله شريعتمداري در پاسخ پرسشگري ادعا مي نمود كه (دستور) زباني بنام تركي وجود ندارد؛ اين صرفا رهبران حكومت ملي آزربايجان و در راس آنها شخص پيشه وري بود كه در اقدامي تاريخي زبان تركي را  زبان رسمي و ملي وطن آزربايجاني اعلام مي نمود و از روزنامه ها و كتب درسي و اسكناسها و بخشنامه ها گرفته تا آگهيهاي تجاري و اعلاميه هاي ترحيم و  .... همه را به تركي چاپ و نشر مي كرد.

وجود همين شعور ملي و رژيم زباني تركي آگاهانه و هدفمند است كه حركت ٢١ آزر و حكومت ملي آزربايجان را علي رغم شكست ظاهري اش، از همان آغاز حركتي غالب و پيروز و در جهت منافع ملي خلق ترك و نتيجتا ملي ميساخت؛ و عدم وجود همين شعور ملي و رژيم زباني تركي آگاهانه و هدفمند است كه جنبش مشروطه و ديگر جنبشهاي آزربايجاني ايران مركز، را علي رغم پيروزي ظاهريشان، از همان آغاز حركتي شكست خورده و در جهت منافع ملي قوم فارس و نتيجتا ضدملي، ضد تركي و ضد آزربايجاني مي نمود.

رژيم زباني جنبش "هاراي هاراي من توركه­م"

و اما حركت معاصر هاراي هاراي من توركه­م در ايران، به جهت مضمون و خودآگاهي توده اي ملي و وطني خويش حتي از حركت حكومت ملي آزربايجان نيز بسيار جلوتر است. در حركت ٢١ آزر، شعور ملي ترك و رژيم زباني به همه حال جرقه اي از بالا به پائين، از سوي رهبران و روشنفكران منسوب به حركتي ايدئولوژيك و همچنين دولت آزربايجان شوروي در حال گسترش در ميان توده هاي مردم بود و در نتيجه اين ديناميزم خاص و به اعتباري معكوس، با مقاومتهائي از سوي مردم نيز مواجه مي گرديد (در نوشته هاي بازمانده از آن دوران ذكر مي شود كه گروهي از مردم تبريز در اثر شكل نگرفتن هويت ملي تركي در آن مقطع تاريخي، نسبت به چاپ اعلاميه هاي ترحيم خود و حتي روزنامه ها به زبان تركي واكنشي سرد از خود نشان داده اند). دقيقا به همين دليل است كه پس از قطع و سركوب ايندو محركه و جرقه، حركت ٢١ آزر با شتابي غيرقابل تصور و باورنكردني منهدم شد و در روند ملت شوندگي توده هاي ترك در ايران وقفه اي نيم قرني بوجود آمد.

اما در جنبش فراايدئولوژيك هاراي هاراي من توركه­م، و با وجود نبود محركه و جرقه نخبگان و حمايت آشكار و پوشيده هيچ دولتي، نطفه بسته شده شعور ملي ترك و رژيم زباني تركي از پائين به بالا، به صورتي قانونمند و از ميان توده هاي مردم به سوي روشنفكران و نخبگان در حال رشد و گسترش است. و اين دقيقا همان عاملي است كه به اين حركت خاصيت شكست ناپذيري عطا نموده و غالبيت قطعي آنرا تضمين مي كند.

امروز زبان تركي تبديل به مولفه مركزي در تعريف هويت ملي خلق ترك در ايران، در روند ملت شوندگي تركزبانان پراكنده در آن و در سير بار كردن مفهوم وطن به آزربايجان شده است. به عبارت ديگر تركي نويسي رمز كليد استقلال معنوي و ملي خلق ترك و آزربايجان است. اصرار بر تركي نويسي، همچنين محوري ترين مولفه مقاومت منفي و نافرماني مدني در مقابل سياست هاي آپارتايد ملي، استعماري و فارسسازي دولت ايران، و در عين حال افشاء كننده ماهيت و چهره دشمنان دوست نماي خلق ترك و آزربايجان و يا پان ايرانيستهاي خجالتي مي باشد.

افزون بر آن توده ترك اينبار و بر خلاف گذشته، بر همه اين نقشها و كاركردهاي زبان تركي، كاملا واقف و آگاه است. اين وقوف و آگاهي است كه علامت فارقه بين حركت هاراي هاراي من توركه­م با همه حركتهاي پيشين خلق ترك و آزربايجان در ايران ميباشد.

گرچه­يه هو!!!

رسميت انحصاري زبان فارسي در ايران، ناهنجار با عرف منطقه است

مئهران باهارلي

٢٠٠٩

سؤزوموز

"مسئله زبانهاي ملي" جزئي از "مسئله ملي" و به اعتباري مقدمه آن است، اما همه و عين آن نيست. مديريت "مسئله زبانهاي ملي" نيز از بسياري جهات سهلتر از مديريت "مسئله ملي" مي باشد. اين درست است كه کشورهاي منطقه خاورميانه از جمله ترکيه، عراق، ايران و افغانستان همچنان با “مسئله گروههاي ملي (قومي)” دست به گريبانند، اما مي توان گفت كه امروزه “مسئله زبانهاي ملي” در كشورهاي عراق، افغانستان و پاكستان حل گرديده است. سه دولت مذكور با قبول تنو