جمعه 23 دسامبر 2005

گویشهای ابداعی و تاثير آن بر زبان فارسی: دو دیدگاه متفاوت

مسئله دخالت زبانهای عاميانه و ابداعی در زبان رسمی ايران موضوع بحث برانگيزی است که همواره مايه نگرانی بسياری از اديبان واهل زبان در کشور بوده است.

نگرانی که اخيرا با پخش برنامه های تلوزيونی همچون سريال جنجال برانگيز شبهای برره بالا گرفته است. به عنوان نمونه برره ای ها به شعر گفتن می گويند "شعر در کردن"، به اظهار عشق کردن می گويند "از خود عشق در کردن" و يا اينکه "پاچه خواری" در اين گويش به معنی زبان بازی و تملق گويی است.

برخی از اديبان زبان فارسی، هر نوع نفوذ کلمات و يا عبارات عاميانه و ابداعی را تهديدی عليه زبان فارسی رسمی می دانند که می تواند باعث فساد زبان شود.

در حالی که ديگران چنين نگرانی را بی مورد دانسته و معتقدند که زبان اصولا سير طبيعی خود را طی می کند و خود مردم قيم اصلی آن هستند.

در زير می توانيد دو ديدگاه متفاوت را در باره ورود اين نوع گويشها به زبان روزمره مردم بخوانيد و نظر خود را به ما بگوييد:

 

دکتر ايرج پارسی نژاد، پژوهشگر زبان و ادبيات فارسی

 

 

به گمان من اين نگرانی بيهوده است. زبان هميشه از جانب مردم بکار می رود و زبانی که مردم بکار می برند تحول خودش را بطور طبيعی سير می کند. زبان در سير تحول طبيعی اش آنچه را که مورد نياز خود می داند جذب و آنچه را که زايد می داند دفع می کند. ادبا اين اختيار را ندارند که بگويند کدام کلمه عاميانه است و اجازه ورود به زبان رسمی را ندارد. بلکه اين مردم هستند که در سير طبيعی کاربرد زبان، کلمات مورد نياز خود را حفظ می کنند و کلماتی هم که واقعا مورد نياز نيست به مرور زمان دفع و از حوزه لغوی زبان خارج می شود.

اين نگرانی اخير هم که موجبش يک سريال تلوزيونی (شبهای برره) بوده، به عقيده من از همين قبيل نگرانی هاست. در کشورهای مختلف، سازندگان سريالهای تلويزيونی ، بخصوص سريالهايی که جنبه سرگرم کننده و هزل آميز دارد، دست به ابتکارات مختلفی می زنند که يکی از آن ابتکارات، بازی با زبان است.

همانطوری که ترانه سراها گاهی در ترانه هايشان دست به ابداع زبانی می زنند که هيچ نوع اصالتی ندارد، طبيعی است که سازندگان سريالها هم، مخصوصا سريالهايی که جنبه کمدی دارد، زبانی را برای خود ابداع کنند که نه از جهت صرف و نحو (گرامر) و نه از نظر صورت شناسی (مورفولوژی) مصداقی در زبانهای ايرانی ندارد. يعنی نه در زبان رسمی و نه در زبانهای اقوام مختلف کرد، لر، بلوچ و يا ترک. اين مسئله به هيچ وجه باعث فساد زبان رسمی نمی شود.

زبان رسمی همين زبانی است که در سراسر ايران با آن گفتگو می کنند، می نويسند، می خوانند و در مدارس تدريس می کنند. به هر حال مجموعا از نظر من اين پديده های زبانی که در يک دوره هايی وارد زبان می شود و در حد مکالمه بکار ميرود و بعد هم محو می شود يا به زندگی خود ادامه می دهد، چيزی نيست که موجب نگرانی اديبان ما يا اهل زبان و پاسداران زبان فارسی را فراهم کند.

 

دکتر جلال الدين کزازی، استاد ادبيات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی

 

 

زبان پارسی، زبان نيرومندی است که در درازنای تاريخ ايران نشان داده است که به آسانی نمی توان آن را آسيب رساند و به بی راهه در انداخت. اما با اين همه، در اين روزگار که روزگار گسترش رسانه هاست، زبانهای بومی و يا اگر فراختر بنگريم، فرهنگها، از هر سوی آماج تازشهای گوناگون قرار گرفته است و نيرومند ترين زبانها نيز می توانند در برابر اين تازشها از پای درآيند.

رسانه به تيغی دو دم می ماند که کارکردی دوگانه و ناساز می تواند داشته باشد.اگر از رسانه به شايستگی بهره ببريم، می توانيم زبانها و فرهنگهای بومی را مايه ور تر بگردانيم و در برابر گزندها و آسيبها استوارتر و آسيب ناپذيرتر. اما اگر رسانه بدرستی بکار برده نشود، می تواند گزندهای سهمگين و حتی جبران ناپذيری برساند.

من بر آنم که برنامه هايی مانند (شبهای) برره در کوتاه زمان، آسيبی به زبان فارسی نخواهد رساند اما اگر ساخته شدن اين برنامه ها و بکار گرفتن زبانهای برساخته و نا ساز با هنجارها و کار و سازهای زبان فارسی به روندی در رسانه ها تبديل شود و واژه هايی که می سازند پی در پی به کار رود، اين در درازمدت می تواند به زبان پارسی آسيب برساند. از اين روی رسانه ها هنگامی که با زبان يا با هر پديده ای که کارکرد فرهنگی دارد روبرو هستند، می بايد بسيار سنجيده و انديشيده رفتار کنند.

اگر مردم خود واژه ها را برگزينند، به سخن ديگر نيروهای بيرون زبانی در کار نباشد، بهترين واژه ها را خواهند برگزيد. زيرا زبان راستين را بايد از مردم شنيد و بدست آورد. ايرانيان نشان داده اند که اگر بر پايه پسند خود واژه بسازند، بهترين واژه ها را خواهند ساخت. واژه هايی که با هنجار های گوناگون زبان شناختی سازگار است.

اما اگر اين پسند و توان واژه سازی مردمی به ياری اين رسانه ها، به بيراهه کشانده شود، واژه هايی که مردم می سازند واژه هايی شايسته نيست.مردم اگر واژه ها را از رسانه ها بستانند، خود واژه نمی سازند، پس بيشينه کار با رسانه هاست. اين رسانه ها هستند که می بايد واژه های سنجيده و درست و به اندام بسازند تا مردم آنها را بکار بگيرند.