Azərbaycanla İsrail arasındakı əlaqələr formasını tapmaqdadır. Təl-Əviv rəsmiləri və eləcə də müxtəlif yəhudi icmalarının nümayəndələri son vaxtlar ölkəmizə ardı-ardına səfərlər edir, qarşılıqlı təmaslar qurmağın əhəmiyyətinin anlatmağa çalışırlar. İsrail Azərbaycanın müstəqilliyini ilk tanıyan ölkələrdən olsa da, bu dövlət Bakının balanslı siyasi kursundan kənarda qalmışdı.
Buna baxmayaraq, Təl-Əviv Azərbaycanla əməkdaşlıqdan məmnundur, ən əsası, iki ölkə xalqları arasında qarşılıqlı inam atmosferi formalaşmaqdadır.
İsrail diplomatları Azərbaycanda antisemitizmin olmadığını dönə-dönə vurğulayırlar. Təl-Əviv müsəlman müttəfiqi olan Azərbaycana, dialoq və əməkdaşlıq üçün tərəfdaş kimi baxır. Öz növbəsində, Bakı üçün də İsraillə münasibətlər qurmaq əz əhəmiyyət daşımır. Hər şeydən öncə, balaca Azərbaycan beynəlxalq aləmdə mövqeyinin möhkəmlənməsi və fövqəldövlətlər tərəfindən səsinin duyulmasında bütün dünyada sözü keçən yəhudi icmasının nüfuzundan bəhrənələ bilər.
Artıq bu istiqamətdə praktik hərəkətlər də var. Bir müddət öncə Azərbaycandakı yəhudi icması Avrasiya Yəhudiləri Konqresindən (AYK) ölkəmizin problemlərinin həllində beynəlxalq səviyyədə yardım göstərməyi xahiş edib və müsbət cavab alıb. Bunu dünən Bakıda keçirdikləri mətbuat konfransında AYK-nın nümayəndəsi İosif Zisels və İsrail Knessetinin azərbaycanlı deputatı, ölkələrası parlament dostluq Assosiasiyasının başçısı İosif Şaqal bildirdilər.
"İndi dünyanın bütün ölkələrindəki İsrail təşkilatları öz səylərini əsasən iki düzəlişin - "907" və "Cekson Venik" düzəlişlərinin ləğvi ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyinin dəstəklənməsinə yönəldib", - Zisels vurğuladı.

"Cekson Venik"in qənimləri...

AYK və Amerika yəhudiləri indiyədək müxtəlif ölkələrlə bağlı "Cekson Veniş" düzəlişinin ləğvində fəal iştirak ediblər. Məsələn, Ukrayna son vaxtlara qədər bu müddəadan yaxasını qurtara bilmirdi, məsələ az qala böyük siyasi problemə verilmişdi, yalnız yəhudi icmasının dəstəyindən sonra onlar düzəlişin aradan qaldırılmasına nail oldular. "Bizim Amerika Konqresinə təsir təcrübəmiz böyükdür", - Zisels xatırladır.
1974-cü ildə qəbul edilmiş "Cekson Venik" düzəlişi ABŞ-ın keəmiş Sovetlər Birliyi ölkələrinə kredit və kredit təmintı verməsini qadan edir, habelə bu dövlətlərin vətəndaşlarının mühacirətini məhdudlaşdırmasını nəzərdə tutur. SSRİ artıq mövcud olmasa da, qanun İttifaq ölkələrinə münasibətdə hələ də qüvvəsini saxlayır.

"907"-nin tam ləğvi mümkündür

"Azərbaycana qarşı "907-ci düzəliş"in tam ləğvi də mümkündür və bu məsələdə yəhudi icmasına bel bağlamaq olar", - bunu da Zisels deyir.
1993-cü ildə qəbul edilmiş bu sənəd ABŞ-ın Bakıya birbaşa yardımlarını qadağan edir. Səbəb kimi isə guya Azərbaycanın Ermənistanı blokadada saxlaması göstərilib.
Zisels düzəlişin ləğvində ABŞ-ın yəhudi və erməni icmalarının qarşı-qarşıya gələcəyinə inanmır. Belə ki, "hər iki lobbi bir-biri ilə dil tapa bilər. Ermənilərin də başqa məsələlərdə qarşılıqlı istəkləri və əlaqələri var".
Qeyd edək ki, Avstraliyadan tutmuş Polşa və Sloveniyaya kimi, 26 ölkəni birləşdirən AYK ABŞ-dakı yəhudi lobbisinin köməyilə, bir çox beynəlxlaq məsələlərdə sözünü keçirə bilir.

"Formaca yaxşı, məzmunca keyfiyyətsiz" münasibətlər

Şaqal İsraillə Azərbaycan arasında əlaqələri "formaca yaxşı" adlandırsa da, "məhsuldar və məzmunca da keyfiyyətli" olmasını istəyir. Knessetin azərbaycanlı üzvünü qayğılandıran əsasən məsələ Təl-Əvivdə ölkəmiz barədə "informasiya boşluğunun" olmasıdır. Hazırda İsraildə yeganə Azərbaycan təmsilçiliyi "AZAL"-ın ofisidir. Halbuki bu ölkədə 100 mindən artıq azərbaycanlı yaşayır və bu, diaspor fəaliyyəti üçün böyük qüvvədir.
Şaqalın fikrincə, Bakı-Təl-Əviv əlaqələri bütün dünya üçün sivilizasiyaların yaxınlaşmasına nümunə ola bilər.

Yəhudilərdən sürpriz dəstək

Zissels də ikitərəfli əlaqələri normal sayda da, daha da genişlənməsinə tərəfdardır. Onun fikrincə, İsraillə Azərbaycanı yaxınlaşdıran bir çox zərurətlər var və bunlar düzgün dəyərləndirilməlidir. Qonağın ən maraqlı bəyanatı Şimali və Cənubi Azərbaycanın birləşdirilməsi ideyası ilə bağlı oldu: "İsrail bu səyləri dəstəkləməyə hazırdır".

Heç olmasa, Mədəniyyət Mərkəzi...

Mətbuat konfrasında digər "problematik" mövzu - İsraildə Azərbaycan səfirliyinin açılmasına da toxunuldu. Prezident İlham Əliyev ABŞ səfəri zamanı bu məsələnin "prinsipcə həll olunduğunu" bildirdiyini xatırladan Şaqal eyni zamanda, bunu "incə məsələ" sayır. Onun fikrincə, ilkin mərhələdə Azərbaycan Mədəniyyət mərkəzini və ya ticarət nümayəndəliyi açmaq imkanlarını da nəzərdən keçirə bilər.

Forum payıza qaldı...

Yeri gəlmişkən, mayın ortalarında Bakıda "Dünya yəhudiləri və Qafqaz" keçirilməsi planlaşdırılan Avrasiya və Ymumdünya Yəhudi Konqreslərinin (YYK) birgə forumu ləğv edilməyib, payıza qədər təxirə salınıb. Sizelsin sözlərinə görə, bu, YYK-nın prezidenti Edqar Broffmanın xəstəliyilə əlaqədardır. Tədbirin siyasi səbəblərdən təxirə salınması barədə məlumatlar isə həqiqəti əks etdirmir. Forumun payızda yüksək səviyyədə keçirilməsi nəzərdə tutulur. Tədbirdə prezident İlham Əliyevin də iştirakı gözlənilir.

Bakıda İsrail şöləni

Bu arada, Azərbaycandakı yəhudilər İsrail dövlətinin yaranmasının 58-ci ildönümü ilə əlaqədar silsilə tədbirlərini davam etdirirlər. Dünən Bakının Opera və Balet Teatrında bu münasibətlə təntənəli mərasim keçirilib. Tədbirdə İsrail səfirliyinin diplomatları, bu ölkədən gələn qonaqlar, Avropa və Azərbaycanın yəhudi icmasının üzvləri, milllət vəkilləri eləcə də digər qonaqlar iştirak ediblər. İsrailin ölkəmizdəki səfiri Artur Lenk ölkələrarası münasibəti yüksək qiymətləndirib. Knessetin azərbaycanlı depuatatı İosif Şaqal isə diqqəti buna yönəldib ki, Azərbaycanda 2500 ildir ki, yəhudi icması yaşayır və onlar bu ölkənin bütün problemlərini bölüşürlər. "Biz tam millətik və heç kəs bizi ayıra bilməz", - bunu isə Milli Məclisin yəhudi deputatı Abramov deyib.
Ələkbər RAUFOĞLU