يکی از ديدنی ترين و شوق انگيز ترين مکان های تبريز موزه مشروطه معروف به 'خانه مشروطه' است. بانی خانه مشروطيت حاج مهدی کوزه کنانی معروف به ابوالمله ( ۱۳۳۷-۱۲۵۴ قمری ) بازرگان آزاده و روشنفکر و از رهبران انقلاب مشروطه و نخستين رئيس انجمن ايالتی آذربايجان است.

پس از به توپ بسته شدن مجلس در سال ۱۲۸۷ خورشيدی، حاج مهدی کوزه کنانی خانه خود را در اختيار انجمن ايالتی آذربايجان قرار داد و در طول جنگ های يازده ماهه تبريز عليه نيروهای دولتی، اين محل ستاد فرماندهی و محل تشکيل جلسات مجاهدين مشروطه بشمار می رفت.

تصميم مهم و انقلابی پايين آوردن پرچم های سفيد تسليم در مقابل قوای استبدادی محمدعلی شاه نيز در همين خانه گرفته شد.

خانه مشروطه محصول ذوق هنرمندانه يک معمار تبريزی به نام حاج ولی معمار است که سال ها در روسيه ساکن بود و پس از بازگشت به تبريز آن را در سال ۱۲۴۷ شمسی بنا کرد

در حياط موزه و در زير بالکن دو مجسمه قدی از مبارزان نام آشنای مشروطيت يعنی ستارخان ، سردارملی، و باقرخان، سالار ملی، قرار دارد.

رو به روی پله های طبقه اول نيز مجسمه نيم تنه برنزی حاج مهدی کوزه کنانی بر روی پايه ای جای گرفته و در سمت چپ آن عکس بزرگی از اعدام هشت نفر از بزرگان مشروطه نصب شده است. تصوير کسانی چون ضياءالعلما و دايی اش، قدير پسر علی موسيو، ثقة الاسلام ( رئيس انجمن ايالتی آذربايجان ) که روز دهم دی ۱۲۹۰ شمسی مطابق با عاشورای ۱۳۳۰ قمری به دست قوای روس در تبريز اعدام شدند.

در موزه مشروطه چندين مجموعه قابل توجه وجود دارد:

• عکس های و تابلوهای نقاشی تصوير ستارخان سردارملی و مجسمه برنزی ستارخان، لوح سيمين تقديرنامه ستارخان و باقر خان و مدال های يادبود آنها.
• مجموعه عکس های تاريخی از صحنه های حوادث انقلاب مشروطيت، رهبران و سران مجاهدين، تفنگچيان از دسته ها و گروه های مختلف تبريز.
• يادگارهای شخصی ميرزاعلی ثقة الاسلام تبريزی شامل عکس و لوازم التحرير، عينک، نامه او به مظفرالدين شاه، عکس اعدام او و يارانش توسط روس ها.
• مجموعه لوازم شخصی حاج ميرعلی اکبر، سيد سراج، حاج شيخ علی اصغر ليلاوايی، حسين تبريزی معروف به حسين تفنگچی از بزرگان انقلاب مشروطه.
• مجسمه هايی از حسين خان باغبان، حاج علی دواچی، ثقه الاسلام تبريزی، حاج علی ختايی، هوارد باسکرويل ( آموزگار امريکايی، معلم مدرسه مموريال تبريز که به مشروطه خواهان پيوست و کشته شد)، کربلايی علی موسيو، شيخ علی اصغر ليلاوايی، آخوند خراسانی، علی اکبر دهخدا و زينب پاشا (تنها زن در صفوف مشروطه خواهان).
• مهرهای مختلف گروه های انقلابی شامل: فرقه عاميون، انجمن ايالتی، مرکز غيبی، کميته طرفداران قانون و جمعيت استقلال ايران.
• عکس هايی از مظفرالدين شاه، محمدعلی شاه و دسته های مخالف مشروطه.
• دستگاه چاپ ژلاتينی (پلی کپی دستی) جهت تکثير شب نامه های دوره مشروطه.
• تصوير اسناد تاريخی مربوط به انقلاب مشروطيت و فرمان مشروطيت.
• اسلحه کمری ستارخان که يک قبضه تپانچه ماوزر ده تير روسی است به همراه غلاف چرمی آن که توسط يدالله خان سردارملی پسر ستارخان به گنجينه مشروطيت اهدا شده است.
• چندين قاليچه که روی آنها عکس های شيخ محمد خيابانی، ستارخان و باقرخان بافته شده، قاليچه نسبتا بزرگی که در روی آن به ترکی نوشته شده ايران با مشروطه آباد خواهد شد، بافته شده درسال ۱۹۰۹ ميلادی، معروف به فرش مشروطيت.

 

	پس از به توپ بسته شدن مجلس در سال ۱۲۸۷ خورشيدی، حاج مهدی کوزه کنانی خانه خود را در اختيار انجمن ايالتی آذربايجان قرار داد

بنای خانه مشروطه

بنای تاريخی خانه مشروطيت با معماری اصيل سنتی دوره قاجاريه در محله قديمی راسته کوچه و در ضلع غربی مجموعه بازار تبريز قرار دارد. اين بنا در زمينی به مساحت هزارو سيصد متر، در دو طبقه شامل اندرونی و بيرونی ساخته شده است.

بعد از ورودی اصلی فضای هشتی است که به حياط راه دارد. در راهروی ورودی بنا حوضخانه زيبايی با آجربندی هنرمندانه قرار دارد. راه پله دو طرفه ای ارتباط اين فضا با طبقه دوم بنا را برقرار می سازد. در بالای راه پله کلاه فرنگی زيبايی با شبکه های چوبی و شيشه های رنگی و آيينه کاری خود به زيبايی بنا می افزايد.

اين خانه به سبب اهميت تاريخی و شيوه معماری سنتی در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ايران به ثبت رسيد و در سال ۱۳۶۶ توسط سازمان ميراث فرهنگی اين کشور خريداری و مرمت و از سال ۱۳۷۵ تبديل به موزه يا خانه مشروطه شد.

خانه مشروطه محصول ذوق هنرمندانه يک معمار تبريزی به نام حاج ولی معمار است که سال ها در روسيه ساکن بود و پس از بازگشت به تبريز آن را در سال ۱۲۴۷ شمسی بنا کرد.

بخشی از مجموعه آثار موجود در اين موزه در سال ۱۳۴۱ همزمان با تاسيس موزه آذربايجان با جمع آوری اسناد و مدارک و يادگارهای مربوط به انقلاب مشروطه در ساختمان موزه آذربايجان فراهم آمده و در آنجا به نمايش گذاشته شده بود که در سال ۱۳۷۵ آن اشياء و اسناد به خانه مشروطه انتقال يافت.