2007 01 01

منشور كوروش و طرح يك سئوال - همنشين بهار

راستی اگر اين کتيبه اصيل و واقعی است ،کجاست ؟ چه کسی تا کنون آن را ديده و در کدام موزه است ؟ نکند اين کتيبه نيز مثل ,نامه چارلی چاپلين به دخترش , که در ايران شهره خاص و عام شده ، از بيخ دروغ و جعلی است ؟ آيا به راستی ساليان دراز با اينگونه اخبار غير واقعی فيلم شده ايم ؟ اميدوارم اشتباه کنم .

البته من نمی دانم چرا در حالی که ۷۰۰۰ سال است که مردم در اين سرزمين زندگی می کنند ، تا ۸۰ سال پيش نام کوروش چندان برجسته نبود ؟ و چرا در شاهنامه فردوسى که منبع و مرجع اصلى افسانههاى مربوط به ايران باستان است ، هيچ ذكرى از نام و حيات كوروش نيست ؟ چرا فردوسی اسکندر را ستايش می کند و حتی او را به مکّه می فرستد و حاجی می کند ! اما کوروش و داريوش را نمی شناسد ؟ اين که بپنداريم کوروش ، لابد همان فريدون شاه ايران زمين است ، قانع کننده نيست .

[همراه با ترجمه فارسی ، انگليسی ، فرانسوی ، اسپانيائی ، آلماني، ايتاليائی و روسی , منشور کوروش ,]

**********
۱- از زمان نگارش , منشور کوروش , تا به امروز بيش از ۲۵ قرن مى گذرد . او که ندا در می داد هيچ يوغى برازنده انسان نيست ، ,در ژرفای نيک انديشی
بر بام بلند آبروی انسان ايستاد
... و بلندای آزادی وخرسندی همه روّيه ي آدمی را
در استوانه ای به يادگار گذاشت .,
البته من نمی دانم چرا در حالی که ۷۰۰۰ سال است که مردم در اين سرزمين زندگی می کنند ، تا ۸۰ سال پيش نام کوروش چندان برجسته نبود ؟ و چرا در شاهنامه فردوسى که منبع و مرجع اصلى افسانههاى مربوط به ايران باستان است ، هيچ ذكرى از نام و حيات كوروش نيست ؟ چرا فردوسی اسکندر را ستايش می کند و حتی او را به مکّه می فرستد و حاجی می کند ! اما کوروش و داريوش را نمی شناسد ؟ اين که بپنداريم کوروش ، لابد همان فريدون شاه ايران زمين است ، قانع کننده نيست .
همچنين نمی دانم آيا مردم سرزمينهاى ليدي، بابل و مصر ... ، همه و همه ، با كمال ميل و با اشتياق ، خواهان تسلط هخامنشيان بودند ، يا نه ؟ يعنی كوروش و داريوش و كمبوجيه و ...هيچ جنگى براى فتح و يا سركوب شورش مردم اين سرزمينها انجام ندادند ؟ و همه چيز با سلام و صلوات صورت گرفت !؟ ...بگذريم ...

در سال ۱۲۵۸ خورشيدی ( ۱۸۷۹ ميلادی ) به دنبال کاوش در شهر باستانی بابل ، در مياندورود (بين النهرين) به دست باستان شناسى كلدانى به نام ,هرمز رسام, ، استوانه اى از گل پخته به خط بابلی نو [اكدى] ، از دل خاک بيرون آمد که گمان مى رفت نبشته اى از فرمانروايان آشور و بابل باشد، اما [پس از گرته بردارى و آوانويسى و ترجمه] مشخص شد كه اين نبشته در سال ۵۳۸ پيش از ميلاد به فرمان كوروش و به هنگام ورود به شهر بابل نوشته شده است . با اين يادآوری که گل نبشته های کشف شده از تخت جمشيد ، نيز سند مهّم ديگری است که نفی بيگاری و بردگی انسان را تاکيد می کند ــ بايد اضافه کنم گرچه کوروش در منشورش ، هشيارانه خودش را به , مردوخ , خدای بابل هم می چسباند ، اما روح برخورد انسانی اين فرمان با مردمان در بند ، و حق آزادی که کورُوش اين , شهريار روشنايى ها ,، برای همه انسان ها و دين ها پذيرفته و نمود عملی آن [هم زيستی ملّت های گوناگون در امپراطوری بزرگ ايران] ــ آدمی را به تأمل وامی دارد .
البته خودآگاهى و تدوين حق ، يك پديده مُدرن است و اگر در منشور كوروش نکاتی می بينيم كه با ادّعاهاى حقوق بشر مدرن قابل تطبيق است ، معنی اش اين نيست که كوروش، تئورى حقوق بشر داشته، يا حق را به مفهوم ,حق داشتن‏, در برابر ,حق بودن‏, ، تمام و کمال مى‏دانسته است . در دوران گذشته، نه خودآگاهى‏اى در اين باره وجود داشت و نه اساساً اين مطلب تدوين شده بود . اگر می گوئيم منشور حقوقى كوروش، يكى از نخستين اسناد حقوق بشر در تاريخ است ، از جمله به رفتاری تکيه می کنيم كه با حقوق بشر مدرن قابل تطبيق است ، وگرنه پُر واضح است که تفاوت حقوق بشر نوين با آنچه در گذشته مطرح شده ، در خودآگاهى و تدوين است ، يعنى انسان مدرن و جامعه مدرن به يك خودآگاهى دست‏يافته است . به عبارت ديگر، اين مطلب را از پس ذهنش به پيش ذهنش آورده، آن را تدوين كرده، حول اين موضوع و مفهوم تنيده و بدين‏صورت يك سيستم جديد پديد آورده است .

۲ - بيشتر ما در خانه امان ديوان حافظ ...کليات شمس ،سعدي،خيام ،سنايی ،فردوسی...همه را داريم . عکس های تخت جمشيد ، عکس آرامگاه کوروش ، ستارخان ، [وچه بسا] ارانی و مصدق و حنيف و بيژن و گلسرخی و پاکنژاد و طالقانی و خيابانی ...و قله دماوند ...به گوش مان آشناست ، اما عبرت گرفتن از ديروز کو ؟ فرهنگ کجاست؟...
به اين شرط که در , تاريخ , ، زندگی نکنيم و درجا نزنيم و با تکيه بر فضل و هشياری پيشينيان ، جهل و جمود خود را نپوشانيم ، به اين شرط که از زندان گذشته [و نيز آينده] به در آئيم و باور کنيم , آينده ، همين اکنون است , ــ [در اين صورت] ، ياد نياکان ، و کسانی که پيام آور جوانمردی و انصاف ، بودند، خودباختگی و بی هوّيتی را کنار خواهد زد و پرسش های زيبائی چون , ما چگونه ما شديم ؟, و ,در کجای اين جهان ايستادهايم؟, ــ آتش مقدّس شک را به هيزم خشک يقين های کور خواهد انداخت .

۳- منشور كوروش كه اصل آن به انگليس برده شده، در يكى از بوستان هاى عمومى شهر ,سن ديه گو, در ايالت كاليفرنيا در جنوب آمريكا هم نصب شده که بسيار نيکوست . ای کاش در همه شهرهای ميهنمان نيز چنين می شد و چه خوب است ارزش های انسانی را که اين انسان باگذشت روی آن انگشت می گذارد ، به کودکان خود نيز بيآموزيم ، اما واقعش اين است که زير نام کوروش کبير و منشور جاودانه اش نيز ، بيداد و اشغالگری توجيه می شود . مگر نه اينکه دولت شارون نيز ، با سوء استفاده از تورات مقدس و عواطف مردم خوب يهود ، زير عَلم کوروش به عنوان ,منجی بنی اسرائيل, سينه می زند ؟ پس چرا ارزش های انسانی را که در منشور او به صراحت تأکيد شده ، زير پا می گذارد ؟ آيا آنچه در سرزمين های اشغالی می گذرد ، همانست که در عصر کوروش ، در بابل گذشت ؟
اسرائيل را رها کنيم و به کشور خودمان بيآئيم ، در جشن های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ، برای مدتی کوتاه ، , منشور کوروش , که هم اکنون نيز [نه در ايران] ، در موزه بريتانيا است ، در مجموعه شهياد - ميدان آزادي، به نمايش گذاشته شد و شاه نيز که حکومتش عملاً پيام انسان دوستانه کوروش بزرگ را زير پا گذاشته بود ، با اشاره به آن ، مانور داد و ، وابستگی ، شکنجه های ساواک و سرکوب آزاديخواهان را ماست مالی کرد . البته رژيم پيشين با همه بيدادش ، اين همه دروغ و دغل که اکنون شاهديم ،نداشت .

۴ – استبداد زير پرده دين ،نيز که در لحظات حساّس ، از راديو سراسری ، سرود , ای ايران ای مرز پر گهر , را پخش می کند ! ، هر جا بازی با عواطف مذهبی مردم را کافی ندانسته ، با تکيه به ايران باستان و مفاخر پيشينيان ، از منشور کورُوش ، ,قانون حمورابی, ، و کتاب , مادگان هزار دادستان , مايه می گذارد ! و حالا هم که قرار است دولت انگليس منشور کورُوش را به طور موقت به موزه های ايران قرض بدهد ! ادای ملّی گری در می آورد .
حالا همان ها که می پنداشتند : شاهان ننگ تاريخ اند و ملی گرائی توحّش است ــ منشور كورش را بر اولين نقشه طلايی ايران در مسجد كبود تبريز به رُخ می کشند و [بر روی نقشه مزبور] ،كاخ آپادانا، فردوسي، رستم ،نمادى از مقبره داريوش كبير در نقش رستم ، و بخشهايى از سخنان كوروش كبير را به معرض نمايش می گذارند !
در تبليغات رياست جمهوری اخير نيز ، برخی از کانديداها در سخنرانی های تبليغاتی ، روضه حقوق بشر می خواندند و منشور کورُوش از زبانشان نمی افتاد ! و سرودهای ملی سر می دادند و شبکه يک تلويزيون جمهوری اسلامی ، در حاليکه آيه الله خامنه اى را نشان می داد ، برخلاف موارد مشابه که موسيقى فيلم محمد رسول الله و يا سريال امام على پخش مى شد ، سرود اى ايران را با صداى بنان همراه با همخوانى زنان پخش می کرد !
تعدادى از کانديداها و حتى برخى از ائتلاف هاى فعّال جناح راست و چپ نيز تراکت ها و بروشورهاى کوچک و بزرگى از تصاوير تخت جمشيد و برج آزادى را در اماکن مختلف نصب کرده بودند و از افتتاح هتل بين المللى به اسم داريوش ! در جزيره کيش توسط رئيس جمهور صحبت می کردند .

۵ - امثال صادق خلخالی ، شيخ جنايتکاری که با آئين انبياء و اولياء ، و با رحمت و مهر به راستی بيگانه بود ، جزوه ای دارد که ای کاش و صد کاش در همان زمان شاه در معرض ديد همگان قرار می گرفت . اين به اصطلاح رساله تحقيقی ! که , کورُوش دروغين و جنايتکار , نام دارد ، پر از ياوه و تحريف است و مثلاً آنرا در مقابله با سوء استفاده های رژيم پيشين از کورُوش [در جشن های ۲۵۰۰ ساله] ، نوشته که با دروغ و تزوير آلوده است . در كتاب تاريخ ايران باستان تاليف دكتر پيرنيا، از قول ,كنزياس, مورخ يونانى آمده است كه كه کوروش پسر چوپانى بود از ايل مُردها، كه از شدت احتياج مجبور شد راهزنى پيش گيرد.... شيخ صادق خلخالى با تقوای تمام اين عبارات را چنين نقل كرده است :
,کوروش پسر جوانى بود اهل , مر, كه از شدت احتياج مجبور شد راه زنى پيش گيرد و لواط بدهد !,
خفقان در رژيم شاه ، فقط شامل آثار مترقی نمى شد ، دامن خشک و تر را می گرفت ، وگرنه چرا اينگونه ياوه نامه ها نيز بايد در تيغ سانسور گير می کردند ؟ چرا کتبی چون کشف الاسرار و رساله ولايت فقيه خمينی که جهل و جمود از آن می بارَد ، نيز ، می بايستی سانسور می شدند و پشت هاله ای از راز می ماندند ؟ فراموش نکنيم رساله به اصطلاح تحقيقی آخوند خلخالی ، زبان حال بسياری از عمله استبداد است که دشمن آئين و فرهنگ و تاريخ ايران زمين اند .

۶ – بر خلاف امثال , هردُوت , ، موّرخ بزرگ يونانی ، که نقاط مثبت کورُوش را کمتر می بيند ، و در برابر حق کُشی جاناتان جونز, (Janathan Jones) گزارشگر روزنامه گاردين , که امپراطورى ايران باستان را ,امپراطورى شّر, خوانده ، و در نقطه مقابل سينماگرانی چون ,اوليور استون, Oliver Eston [كه در فيلم سينمائی , اسکندر مقدونی , Alexander] ، به آتش كشيده شدن تخت جمشيد و از بين رفتن يكی از دو نسخه موجود از دست نوشته اوستا ، را هم عمداً به روی مبارک نمی آورد] ــ افرادی چون , گزنفون , ، ,كنت گوبينو, سفير اسبق فرانسه در تهران ، ، ,ابوالكلام آزاد, وزير فرهنگ هندوستان ، و برخی هموطنان ما که با مطلق نگری و سلطنت محوری به گذشته را ميی چسبند ــ در باره هخامنشيان و بخصوص کوروُش کبير خيلی خيلی اغراق کرده و خوب را خوب تر ، ديده اند .

شماری از وقايع نگاران ايرانی که ستايش ايران باستان را تنها رسالت و هدف خود ميشناسد برای اينکه منشور کوروش را حسابی برق بياندازند ، به اين روايت غير مستند نيز تکيه می کنند که :
آشور بنی پال که صد سال پيش از کوروش مى زيسته ، در کتيبه ای مى گويد : , شوش را متصرف شدم ....معابد عيلام را از بيخ و بن برانداختم و خدايانشان ا به باد فنا دادم ...عبلام را کوبيدم فرياد های شادی را از در و دشت آن خطه بر انداختم و آن را جايگاه گور خران و ديوان و ددان ساختم .,
راستی اگر اين کتيبه اصيل و واقعی است ،کجاست ؟ چه کسی تا کنون آن را ديده و در کدام موزه است ؟ نکند اين کتيبه نيز مثل ,نامه چارلی چاپلين به دخترش , که در ايران شهره خاص و عام شده ، از بيخ دروغ و جعلی است ؟ آيا به راستی ساليان دراز با اينگونه اخبار غير واقعی فيلم شده ايم ؟ اميدوارم اشتباه کنم .
کسانی که در واقايع تاريخی هم ، کاه را کوه می کنند ــ با شيفتگی تمام ، ستايش کتب مقدس [كتاب عزرا azra ، باب هاى اول و دوم، رويای دانيال ، کتاب دوم تواريخ ايّام ، باب سی و ششم، بند ۲۲ ــ ۲۳ ، و كتاب اشعياى نبى فصل چهل و پنجم] را به رُخ می کشند و مثل بعضی آخوندها جار می زنند که ذوالقرنين هم که در ، سوره كهف قرآن آمده ، همان كوروش كبير است و داستان ,يأجوج و مأجوج, ، و... هم اشاره به پادشاه هخامنشی دارد !

نه فقط علامه طباطبائی رحمه الله عليه [صاحب , الميزان ,] ، بلکه آيات عظام : لطف الله صافی ، ناصر مکارم شيرازی ، و سيد علی خامنه ای و ... نيز ، کوروش و ذوالقرنين را به هم جوش داده اند !
جالب تر اين که يکی از شعرای عرب که کلمات طيّبه فدا و آزادی را هم آلوده کرده ،کوروش را با هلاکو خان مغول و جورج دبليو بوش ، در يک راستا ديده و معتقداست او نيز هنری جز ستم و فساد و کشتار ندارد !
به زبان عربی , قوروش , همان کوروش است .
الفداء طريق الحّرية
...من قوروش الى هولاكو الى بوش
الى قبائل الشتات المريبة
افسدو النسل و الزرع ...
بگذريم ...

۷- در بند چهاردهم کتيبه داريوش ، نيز جملاتی است که بسيار شباهت به منشور کورُوش دارد :
, من داريوش ...آئينهايی را که مغ گئومات از ميان بُرده بود ، پايدار کردم . چراگاهها و رمهها و کارکنان و خانههايی را که او از مردم گرفته بود، به آنان باز گرداندم و مردمان را در جای شان استوار نمودم ...,

۸ - به غير از منشور کورُوش و آثار مربوط به تخت جمشيد و شوش و ... ، آثار کليدی ديگری چون مجموعه کم نظير جيحون [شامل غلاف خنجر، لوحه هايی با نقش افراد و وسايل متعدد که از طلا ساخته شده] ، ,سنگ نبشته قانون حمورابی , ، مجموعه های نفيس ايرانی در ايتاليا ، آثار [ايراني ] معماری لوور، مجموعه مکتوب و مينياتورهای ايرانی در آمريکا ، ... و تابلوهای نقاشی ميهنمان در , ارميتاژ , در شهر سنت پترزبورگ روسيه ــ همه و همه در تبعيد ! به سر می بَرند .
مشهورترين نسخه‏های خطی مُصّور ايران نيز ،در موزه‏های ديگر کشورها است . در يکی از موزه های مسکو ، فرش دست باف زيبائی را ديدم با اشعاری از شاهنامه فردوسی . بالای اين اثر هنری کلمه , فروهر , به چشم می خورد .
- در آمريکا [در گالری نلسون واقع در شهر کانزاس سيتی در استان ميسوری] ، نيز علاوه بر سر ستون های سنگی و نقوش برجسته از دوران هخامنشی و ظروف مفرغ متعلق به لرستان ، و ... ،آثار هنری ديگری هم از کشور ما موجود است . در بشقاب سفال لعابداری متعلق به قرن سوم هجری ، تصوير سه انسان را می بينيم که هر کدام با سازی در دست ، موسيقی می نوازند و می رقصند ، اين بشقاب سفالی نيز گوياست که نياکان ما نه با گريه و زاری ، با رقص و شادی ميان داشتند .
- در موزه هنرهای دستی اتريش ، قالی ,شکارگاه, شاه عباسی را که برخی از کارشناسان ، نفيس ترين قالی جهان دانسته اند ، می بينيم که گوئی به ما زُل زده و حرف می زند !
- موزه بريتانيا مهم ترين مجموعه های هنر پارسی در جهان را ضبط کرده است . سفالهای مربوط به قرن نهم و دهم قبل از ميلاد که در سيلک کاشان به دست آمده ، و , مُهر داريوش, ... در اين موزه نگهداری می شود .
- در موزه چرم و کفش (آلمان) يک جلد قرآن جلد چرمی مطلا با نقشهای ترنجی به رنگ های سبز و آبی ديدم که در قرن يازدهم هجری ساخته شده است .
- در موزه آلتنبورگ اشترالزوند (آلمان) آثار يکصد ورق آس و گنجينه های قديمی ساخت ايران که بر پنجاه برگ از آنها صحنه های مختلف شاهنامه فردوسی نقاشی شده ، و ورق های مُدّور که منقش به صحنه هايی از داستان های هفت پيکر نظامی است ــ موجود است .
- در موزه عروسکی مونيخ (آلمان) مجموعه ای از عروسک های ايرانی و مدارک اصول و جزئيات خيمه شب بازی در ايران ، نگهداری می شود .
- در موزه صنايع دستی (برلين) عالی ترين آثار هنری ايران، ظرف های قلمزني، خاتم کاري، پارچه های زربافت، کاشی ها و سراميک های ايرانی و بسياری ديگر از صنايع دستی ايرانی از عصر ساسانيان تا صفويان و... به چشم می خورد .
- در موزه لوور (فرانسه) که ديگر نگو ! حدود ۲ هزار اثر باستانی ايران مربوط به هزاره پيش از ميلاد ، از جمله سر ستون های آپادانا با ۷ متر و آثار داريوش در شوش را در خود جای داده که در فاصله سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۵۰ ميلادی به اين موزه منتقل شده است .
ظرف های رنگ آميزی شده سفالی متعلق به نيمه دوم هزاره چهارم قبل از ميلاد، سفال های قرن دهم پيش از ميلاد، آثار برنزی قرن هشتم پيش از ميلاد، تابلوهای نقاشي، مهره ها و مجسمه های کوچک دوره هخامنشيان (که از قديمی ترين آثار ايرانی است) در اين موزه نگهداری می شود. از مهمترين آثار دوران هخامنشيان در, لوور , ، نقش يک شير و گاو بال دار بر روی آجرهای لعابدار شوش، سرستون گاو دوسر از قصر هخامنشيان در شوش است.
علاوه بر آنچه نوشتم در موزه لوور آثار متعددی از دوران سامانيان، سلجوقيان، صفويان و... نيز نگهداری می شوند.

- در کاخ و موزه باغچه سرای کشور ,اوکراين, معروفترين اثر ايرانی ,فواره اشک, در کاخ تاتارها ، که يک هنرمندايرانی ساخته ، موجوداست. همين طور پيکر موميايی شده يک ملکه ايرانی نژاد [همراه با ۱۴۷ قطعه زينت آلات او ،از جمله قطعه های طلايی که روی چشم ها و لب هايش گذاشته است] ــ موجود است .
- در موزه ايالتی تيرون در[اتريش] ، تابلوهای متعدد نقاشی از جمله تابلوهای موش و گربه عبيد زاکانی نقاشی ها و هنر سکاها (از اقوام پيشين ايرانی)، مدال ها، هنرهای تزيينی و ...نگهداری می شود .
- موزه سين سيناتی در کشور امريکا نيز آثار متعددی از هنر ايران را دارد که از مهم ترين آنها، لوحه نفيس نقره ای با نقش ,زروان,، ,اهورامزدا, و ,اهريمن, را می توان نام برد. اين لوح متعلق به قرنهاي۷ تا ۸ قبل از ميلاد است.
- يکی از مهمترين آثار هنری ايران، يعنی ,مجسمه نيمه تنه شاپور دوم, در موزه تاريخ طبيعی شيکاگو [امريکا] است که از گچ ساخته شده است.
- درموزه بروکسل (بلژيک)، مجسمه برنزی يک رب النوع متعلق به قرن۷ و ۸ قبل از ميلاد و همچنين لگام اسب که در لرستان کشف شده و متعلق به قرن هشتم پيش از ميلاد است ، از مهمترين آثار ايرانی به شمار می رود.

- در موزه بغداد، آثار متعدد پارتی ها، ساسانيان و آثار مشترک ايران و کشورهای بين النهرين نگهداری می شود که از آن جمله نقش های برجسته سنگی ,نرگال, NERGAL و نقش خدای آفتاب همراه با يک عقاب علامت مخصوص است، متعلق به قرن دوم پس از ميلاد که از معبد اول شهر ,هاترا, به دست آمده ، همچنين از آثار پارت ها که در اين موزه نگهداری می شود می توان به نقش برجسته الهه جنگ به نام ,آلات (ALLAT), همراه با دو الهه ديگر که متعلق به قرن اول پس از ميلاد است اشاره کرد.
البته معلوم نيست با جنگ آزاديبخش , بوش , و , بلر , چه بلائی بر سر موزه های عراق و اينگونه آثار آمده است ...
- در موزه ملی توکيو (ژاپن) آثار هنری مختلف از ايران شامل ۸۶۰۰۰ قطعه نقاشی ، خوشنويسی ، فلزکاري، کنده کاري، سراميک سازي، خاتم کاری و پارچه های مختلف و...نگهداری می شود.
- در موزه ارميتاژ در شوروی ، به جز تابلوهای نقاشی که پيش تر اشاره کردم ، ظروف سفالی ۳۵۰۰سال قبل از ميلاد، آثار هنری دوره اشکانيان شامل ظرف های قوری با نقش شکارگاه سکه های دوران اشکانيان و ساسانيان بخصوص سکه های کمياب ,اردشير بابکان,، سنگهای قيمتی حکاکی شده، مُهر مخصوص مادر خسروپرويز و ظرف های سيمين ــ نيز ، نگهداری می شود.

۹ - جالب اين است که مديران موزه های مهم جهان، همه با هم در يک اعلاميه دست جمعی ، اعلام کرده اند:
اشياء و يادبودهايی که قرن ها پيش به موزه های اروپايی و آمريکايی اضافه شده اند،در طول زمان تبديل به بخشی از اين موزه ها شده و بخشی از ميراث کشورهايی به شمار می روند که در اين سال ها آنها را در خود جا داده اند.و به هيچوجه به کشورهائی که از آنجا آورده شده [به هر طريقی که بوده باشد] پس دادنی نيستند !

۱۰ - , به گذشته بايد نگريست ، در گذشته نبايد زيست , ، بايد درس های جهان امروز را هم آموخت . ,استخراج و تصفيه منابع فرهنگی , ، با درجازدن در گذشته ، و با گفتمان سنت گرائی که با مدرنيته و عصر جديد بيگانه است ــ از زمين تا آسمان تفاوت دارد .

به اميد روزی که به دور از هر انگيزه ارتجاعی و نژادپرستانه و شبه ملی که هنر را فقط و فقط نزد ايرانيان تصّور می کند و بس ! ، ,پاسارگاد , نيز ، زيارتگاه اهل خرد باشد و شاهان ستمگر و شيخان حيله گر ، بر ذهّنيت عاطفی ، مذهبی ، و ملّی ما سوار نشوند .

در پاورقی در مورد, قانون حمورابی , و سه قانون نامه کهن تر از آن ، و نيز به کتاب با ارزش ,مادگان هزار دادستان, [هزار نکته قضائی] که در مقاله به آن اشاره شده بود ، توضيح کوتاهی می دهم و سپس متن فارسی , منشور کوروش, را اضافه می کنم .

در پايان اين مبحث اجازه می خواهم اين پرسش را مطرح کنم :
برای يک ايرانی شريف ، [حتی اگر اهل صفا و نيايش است و با طلوع فجر ، يا رمضان ، به تأمل می نشيند و از تنهائی بيرون می آيد] ــ معابد پاسارگاد و نقش رستم و شوش ، از زيارتگاه هائی چون امام زاده داود و حضرت معصومه و شاه عبدالعظيم چه کم دارد ؟ و آيا ما اصلاً ، اسلام را برای ايران می خواهيم ؟ يا ، ايران را برای اسلام ؟
همنشين بهار
Hamneshine_bahar@yahoo.com

پاورقی :

*
حمورابی ( ۱۷۲۹ تا ۱۷۵۰ قبل از ميلاد ) فرمانروای سومر ، از اعقاب قبايل سامی بود که در صحراهای سوريه زندگی کوچ نشينی و بيابان گردی داشتند . او قانونی را تدوين و بر سومر و سومريها حاکم کرد که به قانون حمورابی مشهور شد .
قانون حمورابی قرن ها روابط اجتماعی مردمان را ، تنظيم و اختلافات انها را حل و فصل نمود . پس از مرگ حمورابی هم سنگ نبشته و هم سازمان اجتماعی که ان قانون برای آن ها وضع شده بوده ، از ميان رفت و سنگ نبشته از محل و موطن اصلی به غنيمت به شوش امد و در شوش نيز در خرابه های ويران شده اين شهر تا سال ۱۹۰۲ ميلادی که ,ژاک دومرگان, آن را بيرون اورد ، زير خاک بود و حالا هم اصل سنگ نبشته در موزه لوور پاريس و بَدل ان در موزه ايران باستان در تهران است .

**
از سومری ها ـ که پژوهشگران ميگويند نياکان آريائی ما هستند ـ سه قانون نامه ديگر در لوح های گلين کشف شده است که تاريخ انها پيش از زمان حمورابی است :
۱- لوح Ur - Nammu قانون اورنمو [که مربوط به ۲۱ قرن قبل از ميلاد است]
متن اين لوح با شرح مختصری از خلق و تاريخ جهان اغاز مى شود و سپس به قدرت رسيدن , اور , و فرمانروای آن ,اورنمو, را شرح ميدهد .
, بتيم نبايد به ثروتمند التماس کند ، بيوه نبايد در مقابل زورمند لابه کند ، فقير نبايد در مقابل دارا تحقير شود ...,

۲- لوح قانون اشنونا يا تل حرمل :
بررسی زبان شناختی نشان ميدهد که اين قوانين حدود يکی دو قرن پيش از حمورابی تدوين شده است .

۳- قوانين ليپيت ايشتار ( ۱۹۳۴ تا ۱۹۲۴ . م ) فرمانروای ايسين ، که ان هم بر روی يک لوح و به زبان سومری نگاشته شده و در سالهای قرن نوزدهم به دست آمده است .

***
کتاب با ارزش ,مادگان هزار دادستان, اثر ,فرخ مرد بهرامان, از حقوقدانان دورة ساسانی است که به خط و زبان پهلوی ، نزديک به ۱۴ قرن پيش در زمان خسروپرويز نوشته شده ــ و خوشبختانه هنوز تا به امروز از طريق تنها نسخة خطی موجود محفوظ مانده است . هر چند اين نسخه خطی ، به صورت دو تکّه جداگانه است که بسياری از قسمت ها و يا واژه هايش از ميان رفته ، ولی باز به همان صورت موجود ، با چاپ متن اصلی به خط پهلوی و آوا نويسی پهلوی ( به الفبای لاتين ) ، همراه با دو ترجمه کامل انگليسی و يک ترجمه کامل ارمنی و يک ترجمه کامل آلمانی ، در دسترس است .
باز ماندن اين ميراث مهم حقوقی و فرهنگی و رسيدن آن به نسل امروز ، ما را به هموطنان زردشتی و پارسی برای نگاهداری اين کتاب مهم حقوقی ، [همچنين نخستين چاپ پهلوی ان و نيز نخستين ترجمه کامل انگليسی آن] The Digest of one Thousand points of law ( مجموعه هزار نکته قضائی ) وام دار می کند .
کتاب ,مادگان هزار دادستان, از مهم ترين اسناد تاريخ حقوقی ايران باستان است که البته در ايران ـ در خانه خودش ـ کاملاً غريب و نا آشنا است .
ارزش اين کتاب در جنبة تاريخی و اجتماعی گذشته ميهن ما است .

****

منشور کوروش :
توضيح : نمونه فارسی زير مشابه ترجمه های انگليسی ، فرانسوی ، آلمانی ، اسپانيائی ، ايتاليائی و روسی ... است که همه را در همين مقاله آورده ام . برخی ، آگاهانه يکی دو فراز را که در سخنان کوروش دافعه دارد ، ترجمه نکرده ، و يا به دلخواه نوشته اند . ضمناً نمونه ديگری نيز با عنوان , متن كامل منشور كورش هخامنشی, ديده ام ، که در پايان اين بخش ديده می شود .توجه داشته باشيم کتيبه ای که از زير خاک به دست آمده ، در يکی دو جا شکسته و دقيقاً خوانا نيست .
****

منم کوروش، شاه جهان، شاه بزرگ، شاه دادگر، شاه بابل، شاه سومر و اکد، شاه چهار گوشه جهان.
پسر کمبوجيه، شاه بزرگ، شاه انشان ،نوه کوروش، شاه بزرگ، ...، نبيره چيش پيش، شاه بزرگ ، شاه انشان ... از دودمانی که هميشه شاه بوده اند و فراماروائی اش را , بل ,و , نبو , گرامی می دارند و [از طيب خاطر، و]با دل خوش پادشاهی او را خواهانند .
آنگاه که بدون جنگ و پيکار وارد بابل شدم، همه مردم مقدم مرا با شادمانی پذيرفتند. در بارگاه پادشاهان بابل بر تخت شهرياری نشستم . مردوک خدای بزرگ دل های مردم بابل را به سوی من گردانيد، ...، زيرا من او را ارجمند و گرامی داشتم . او بر من ، کوروش که ستايشگر او هستم و بر کمبوجيه پسرم ، و همچنين بر کَس و کار [و ، ايل و تبار]، و همه سپاهيان من ، برکت و مهربانی ارزانی داشت .

ما همگی شادمانه و در صلح و آشتی مقام بلندش را ستوديم . به فرمان , مردوک , ، همه شاهان بر اورنگ پادشاهی نشسته اند . همه پادشاهان از دريای بالا تا دريای پائين [مديترانه تا خليج فارس ؟] ، همه مردم سرزمين های دوردست ، از چهارگوشه جهان ، همه پادشاهان , آموری , و همه چادرنشينان مرا خراج گذاردند و در بابل روی پاهايم افتادند [ پا هايم را بوسيدند] . از... ، تا آشور و شوش .

من شهرهای , آگاده , ، اشنونا ، زمبان ، متورنو ، دير ، سرزمين گوتيان و همچنين شهرهای آنسوی دجله که ويران شده بود ــ از نو ساختم . فرمان دادم تمام نيايشگاه هايی را که بسته شده بود، بگشايند. همه خدايان اين نيايشگاه ها را به جاهای خود بازگرداندم . همه مردمانی را که پراکنده و آواره شده بودند، به جايگاههای خود برگرداندم و خانه های ويران آنان را آباد کردم . همچنين پيکره خدايان سومر و اکد را که , نبونيد , ، بدون هراس از خدای بزرگ، به بابل آورده بود، به خشنودی مردوک ,خدای بزرگ, و به شادی و خرمی به نيايشگاه های خودشان بازگرداندم. باشد که دل ها شاد گردد ...
بشود که خدايانی که آنان را به جايگاههای نخستين شان بازگرداندم،... [ قبل از , بل , و , نبو ,] هر روز در پيشگاه خدای بزرگ برايم خواستار زندگی بلند باشند ، چه بسا سخنان پُربرکت و نيکخواهانه برايم بيابند ، و به خدای من , مردوک , بگويند: کوروش شاه ،پادشاهی است که تو را گرامی می دارد و پسرش کمبوجيه [نيز]...

اينک که به ياری ,مزدا, تاج سلطنت ايران و بابل و کشورهای چهارگوشه جهان را به سرگذاشته ام اعلام می کنم که تا روزی که زنده هستم و مزدا توفيق سلطنت را به من می دهد دين و آئين و رسوم ملت هائی را که من پادشاه آنها هستم محترم خواهم شمرد و نخواهم گذاشت که حکام و زير دستان من دين و آئين و رسوم ملت هائی که من پادشاه آنها هستم يا ملت های ديگر را مورد تحقير قرار بدهند يا به آنها توهين نمايند.

من از امروز که تاج سلطنت را به سر نهاده ام تا روزی که زنده هستم و مزدا توفيق سلطنت را به من می دهد هرگز سلطنت خود را بر هيچ ملتی تحميل نخواهم کرد و هر ملتی آزاد است که مرا به سلطنت خود قبول کند يا نکند و هرگاه نخواهد مرا پادشاه خود بداند من برای سلطنت آن ملت مبادرت به جنگ نخواهم کرد. من تا روزی که پادشاه ايران هستم نخواهم گذاشت کسی به ديگری ظلم کند و اگر شخصی مظلوم واقع شد من حق وی را از ظالم خواهم گرفت و به او خواهم داد و ستمگر را مجازات خواهم کرد.

من تا روزی که پادشاه هستم نخواهم گذاشت مال غير منقول يا منقول ديگری را به زور يا به طريق ديگر بدون پرداخت بهای آن و جلب رضايت صاحب مال ، تصرف نمايد و من تا روزی که زنده هستم نخواهم گذاشت که شخصی ديگری را به بيگاری بگيرد و بدون پرداخت مزد وی را به کار وا دارد.
من امروز اعلام می کنم که هر کسی آزاد است که هر دينی را که ميل دارد بپرستد و در هر نقطه که ميل دارد سکونت کند مشروط بر اينکه در آنجا حق کسی را غصب ننمايد و هر شغلی را که ميل دارد پيش بگيرد و مال خود را به هر نحو که مايل است به مصرف برساند مشروط بر اينکه لطمه به حقوق ديگران نزند. هيچ کس را نبايد به مناسبت تقصيری که يکی از خويشاوندانش کرده مجازات کرد .

من برده داری را برانداختم. به بدبختی های آنان پايان بخشيدم .
من تا روزی که به ياری مزدا زنده هستم و سلطنت می کنم نخواهم گذاشت که مردان و زنان را به عنوان غلام و کنيز بفروشند و حکام و زير دستان من مکلف هستند که در حوزه حکومت و ماموريت خود مانع از فروش و خريد مردان و زنان بعنوان غلام و کنيز بشوند و رسم بردگی بايد به کلی از جهان برافتد.
از مزدا خواهانم که مرا در راه اجرای تعهّداتی که نسبت به ملت های ايران و بابل و ملل چهار جانب جهان بر عهده گرفته ام موفق گرداند.

ترجمه انگليسی منشور کوروش :

Cyrus Charter of Human Rights Cylinder
First Charter of Human Rights

I am Kourosh (Cyrus), King of the world, great king, mighty king, king of Babylon, king of the land of Sumer and Akkad, king of the four quarters, son of Camboujiyah (Cambyases), great king, king of Anshân, grandson of Kourosh (Cyrus), great king, king of Anshân, descendant of Chaish-Pesh (Teispes), great king, king of Anshân, progeny of an unending royal line, whose rule Bel and Nabu cherish, whose kingship they desire for their hearts, pleasure. When I well -disposed, entered Babylon, I set up a seat of domination in the royal palace amidst jubilation and rejoicing. Marduk the great god, caused the big-hearted inhabitations of Babylon to .................. me, I sought daily to worship him. At my deeds Marduk, the great lord, rejoiced and to me, Kourosh (Cyrus), the king who worshipped him, and to Kaboujiyah (Cambyases), my son, the offspring of (my) loins, and to all my troops he graciously gave his blessing, and in good sprit before him we glorified exceedingly his high divinity. All the kings who sat in throne rooms, throughout the four quarters, from the Upper to the Lower Sea, those who dwelt in ..................., all the kings of the West Country, who dwelt in tents, brought me their heavy tribute and kissed my feet in Babylon. From ... to the cities of Ashur, Susa, Agade and Eshnuna, the cities of Zamban, Meurnu, Der as far as the region of the land of Gutium, the holy cities beyond the Tigris whose sanctuaries had been in ruins over a long period, the gods whose abode is in the midst of them, I returned to their places and housed them in lasting abodes.
I gathered together all their inhabitations and restored (to them) their dwellings. The gods of Sumer and Akkad whom Nabounids had, to the anger of the lord of the gods, brought into Babylon. I, at the bidding of Marduk, the great lord, made to dwell in peace in their habitations, delightful abodes.
May all the gods whom I have placed within their sanctuaries address a daily prayer in my favour before Bel and Nabu, that my days may be long, and may they say to Marduk my lord, "May Kourosh (Cyrus) the King, who reveres thee, and Kaboujiyah (Cambyases) his son ..." Now that I put the crown of kingdom of Iran, Babylon, and the nations of the four directions on the head with the help of (Ahura) Mazda, I announce that I will respect the traditions, customs and religions of the nations of my empire and never let any of my governors and subordinates look down on or insult them until I am alive. From now on, till (Ahura) Mazda grants me the kingdom favor, I will impose my monarchy on no nation. Each is free to accept it , and if any one of them rejects it , I never resolve on war to reign. Until I am the king of Iran, Babylon, and the nations of the four directions, I never let anyone oppress any others, and if it occurs , I will take his or her right back and penalize the oppressor.
And until I am the monarch, I will never let anyone take possession of movable and landed properties of the others by force or without compensation. Until I am alive, I prevent unpaid, forced labor. To day, I announce that everyone is free to choose a religion. People are free to live in all regions and take up a job provided that they never violate other's rights.
No one could be penalized for his or her relatives' faults. I prevent slavery and my governors and subordinates are obliged to prohibit exchanging men and women as slaves within their own ruling domains. Such a traditions should be exterminated the world over.
I implore to (Ahura) Mazda to make me succeed in fulfilling my obligations to the nations of Iran (Persia), Babylon, and the ones of the four directions.

ترجمه فرانسوی منشور کوروش :

Je suis Kourosh (Cyrus), roi du monde, le grand roi, le roi puissant, le roi de Babylon, le roi de la terre de Sumer et d'Akkad, le roi des quatre quarts, fils de Camboujiyah (Cambyases), le grand roi, le roi d'Anshân, petit-fils de Kourosh (Cyrus), le grand roi, le roi d'Anshân, descendant de Chaish-Pesh (Teispes), le grand roi, le roi d'Anshân, progéniture d'une ligne royale éternelle, dont bel de règle et le Nabu aiment, dont le kingship ils désirent pour leurs coeurs, plaisir. Quand puits de I - disposé, Babylon entré, I installez un siège de la domination dans le palais royal parmi le jubilation et rejoicing. Marduk le grand dieu, causé les grands-hearted inhabitations de Babylon.................. me, j'ai cherché le journal pour l'adorer. À mes contrats Marduk, le grand seigneur, rejoiced et à moi, Kourosh (Cyrus), roi qui l'a adoré, et à Kaboujiyah (Cambyases), à mon fils, la progéniture (de ma) échine, et à toutes mes troupes il a graciously donné sa bénédiction, et dans le bon sprit avant lui nous avons amélioré excessivement son haut divinity. Tous les rois qui se sont assiss dans des chambres de trône, dans tous les quatre quarts, du haut à la mer inférieure, ceux qui ont demeurée dans..................., tous les rois du pays occidental, qui a demeuré dans des tentes, m'ont apporté leur hommage lourd et ont embrassé mes pieds dans Babylon. De... aux villes d'Ashur, de Susa, d'Agade et d'Eshnuna, les villes de Zamban, Meurnu, Der jusque la région de la terre de Gutium, les villes saintes au delà du Tigris dont les sanctuaires avaient été dans les ruines sur une longue période, les dieux dont la demeure est au milieu d'elles, je suis revenu à leurs endroits et logé leur dans les demeures durables.
J' ai recueilli ensemble tous leurs inhabitations et ai reconstitué (à eux) leurs logements. Les dieux de Sumer et d'Akkad que Nabounids a eus, à la colère du seigneur des dieux, introduit dans Babylon. I, à offrir de Marduk, grand seigneur, incité pour demeurer dans la paix dans leurs habitations, demeures délicieuses.
Mai tous les dieux que j'ai placé dans leurs sanctuaires pour adresser une prière quotidienne en ma faveur avant bel et Nabu, ces mes jours peuvent être longs, et peuvent ils disent à Marduk mon seigneur, "mai Kourosh (Cyrus) le roi, qui thee de reveres, et Kaboujiyah ( Cambyases ) son fils..." Maintenant que j'ai mis la couronne du royaume de l'Iran, du Babylon, et des nations des quatre directions sur la tête avec l'aide (Ahura) de Mazda, j'annonce que je respecterai les traditions, des coutumes et des religions des nations de mon empire et ne laisse jamais n'importe lequel de mes gouverneurs et subalternes regarder vers le bas dessus ou les insulter jusqu'à ce que je sois vivant. Dorénavant, jusqu'(Ahura) à Mazda m'accorde la faveur de royaume, j'imposera ma monarchie à aucune nation. Chacun est libre pour l'accepter, et si n'importe quel un d'eux des rejets il, je ne résolvent jamais sur la guerre pour régner. Jusqu'à ce que je sois le roi de l'Iran, du Babylon, et des nations des quatre directions, je ne laisse jamais n'importe qui ne opprime aucun autre, et s'il se produit, je prendrai son dos de droite et pénaliserai l'oppresseur.
Et jusqu'à moi suis le monarque, je ne laisse jamais n'importe qui prendre la possession des propriétés mobiles et débarquées des autres par la force ou sans compensation. Jusqu'à ce que je sois vivant, j'empêche le travail impayé et obligatoire. Au jour, j'annonce que chacun est libre pour choisir une religion. Peuplez sont libres pour vivre dans toutes les régions et pour prendre un travail à condition que ils ne violent jamais autres droites.
Personne n'ont pu être pénalisés pour les défauts de ses parents. J'empêche l'esclavage et mes gouverneurs et subalternes sont obligés d'interdire échanger des hommes et des femmes comme esclaves dans leurs propres domaines de régner. Un tel des traditions devrait être exterminé le monde plus de.
J'implore (Ahura) à Mazda de m'inciter à réussir à s'acquitter de mes obligations aux nations de l'Iran (Perse), du Babylon, et de celui des quatre directions.

ترجمه آلمانی منشور کوروش :

Ich bin Kourosh (Cyrus), König der Welt, großer König, mächtiger König, König von Babylon, König des Landes von Sumer und von Akkad, König der vier Viertel, Sohn von Camboujiyah (Cambyases), großer König, König von Anshân, Enkel von Kourosh (Cyrus), großer König, König von Anshân, Nachkomme von Chaish-Pesh (Teispes), großer König, König von Anshân, Nachkommen einer unending königlichen Linie, deren Richtlinienbel und Nabu schätzen, dessen kingship sie für ihre Herzen wünschen, Vergnügen. Wenn abgeschaffener i-Brunnen -, betretenes Babylon, stellte ich einen Sitz von Herrschaft im königlichen Palast unter jubilation und dem Rejoicing auf. Marduk der große Gott, den grossen-hearted inhabitations von Babylon.................. mich verursacht, suchte ich Tageszeitung, um ihn anzubeten.
An meinen Briefen Marduk, rejoiced der große Lord, und zu mir, Kourosh (Cyrus), der König, der ihn anbetete, und zu Kaboujiyah (Cambyases), zu meinem Sohn, das Sekundärteilchen (meiner) Lende, und gab er allen meinen Truppen graciously seinen Blessing, und im guten sprit vor ihm glorifizierten wir außerordentlich sein hohes divinity. Alle Könige, die in den Throneräumen, während der vier Viertel, vom Upper zum untereren Meer sassen, die, die in..................., allen Königen des Westlandes blieben, das in den Zelten blieb, holten mir ihren schweren Tribut und küßten meine Füße in Babylon. Von... zu den Städte von Ashur, von Susa, von Agade und von Eshnuna, die Städte von Zamban, Meurnu, Der bis zu der Region des Landes von Gutium, die heiligen Städte über dem Tigris hinaus dessen Schongebiete in den Ruinen über einen langen Zeitraum gewesen waren, die Götter deren Aufenthaltsort in der Mitte von ihnen ist, kam ich zu ihren Plätzen und ihnen in dauerhaften Aufenthaltsorten untergebracht zurück.
Ich erfaßte alle ihre zusammen inhabitations und stellte (zu ihnen) ihre Wohnungen wieder her. Die Götter von Sumer und von Akkad, die Nabounids hatte, zum Zorn des Lords der Götter, geholt in Babylon. I, am Bieten von Marduk, der große Lord, gebildet, um im Frieden in ihren habitations, herrliche Aufenthaltsorte zu bleiben.
Mai können alle Götter, denen ich innerhalb ihrer Schongebiete gelegt, habe ein tägliches Gebet zu meinen Gunsten vor Bel und Nabu zu adressieren, diese meine Tage lang sein und können sie sagen zu Marduk meinen Lord, "Mai Kourosh (Cyrus) der König, die reveresthee und Kaboujiyah ( Cambyases ) sein Sohn..."
und: Nun da ich die Krone des Königreiches vom Iran, von Babylon und von Nationen der vier Richtungen auf den Kopf mit Hilfe (Ahura) Mazda setzte, ich verkünde, daß ich die Traditionen, Gewohnheiten und Religionen der Nationen meines Reiches und lasse nie irgendwelche meiner Gouverneure und Untergebenen unten an schauen oder sie beleidigen respektiere, bis ich lebendig bin. Ab sofort bis (Ahura) Mazda bewilligt mir die Königreichbevorzugung, ich auferlegt meinen Monarchy keiner Nation. Jedes ist frei, sie anzunehmen und wenn irgendein von ihnen Ausschüße es, ich nie auf Krieg beheben zu regieren. Bis ich der König vom Iran, von Babylon und von Nationen der vier Richtungen bin, lasse ich nie jedermann unterdrücke alle mögliche andere, und wenn es auftritt, nehme ich seine oder Rechtrückseite und bestrafe den Unterdrücker.
Und bis bin mich der Monarch, werde ich lasse nie jedermann Besitz der beweglichen und gelandeten Eigenschaften von den anderen durch Kraft oder ohne Ausgleich nehmen. Bis ich lebendig bin, verhindere ich unbezahlte, Zwangsarbeit. Zum Tag verkünde ich, daß jeder frei ist, eine Religion zu wählen. Bevölkeren Sie sind frei, in allen Regionen zu leben und einen Job aufzunehmen, vorausgesetzt daß sie nie andere Rechte verletzen.
Niemand konnten für Störungen seiner oder Verwandter bestraft werden. Ich verhindere Sklaverei und meine Gouverneure und Untergebenen werden verbunden Männer, und Frauen als Sklaven innerhalb ihrer eigenen Anordnengebiete auszutauschen zu verbieten. Solches Traditionen sollte rüber geabschaffen werden der Welt.
Ich implore zu (Ahura) Mazda, um mich folgen zu lassen, mit, meine Verpflichtungen zu erfüllen zu den Nationen vom Iran (Persien), von Babylon und von den der vier Richtungen.

ترجمه اسپانيائی منشور کوروش :

Soy Kourosh (Cyrus), rey del mundo, gran rey, rey poderoso, rey de Babylon, rey de la tierra Sumer y Akkad, rey de los cuatro cuartos, hijo de Camboujiyah (Cambyases), gran rey, rey de Anshân, nieto de Kourosh (Cyrus), gran rey, rey de Anshân, descendiente de Chaish-Pesh (Teispes), gran rey, rey de Anshân, progenie de una línea real interminable, que de belio de la regla y de Nabu acaricia, que kingship desean para sus corazones, placer. En medio de cuando pozo de I - dispuesto, Babylon entrado, instalé un asiento de la dominación en el palacio real el jubilation y el rejoicing. Marduk el gran dios, causado los inhabitations grandes-hearted de Babylon.................. me, intenté el diario para adorarlo. En mis hechos Marduk, el gran señor, rejoiced y a mí, Kourosh (Cyrus), el rey que lo adoraba, y a Kaboujiyah (Cambyases), a mi hijo, el descendiente (de mi) lomo, y a todas mis tropas él graciously dio su bendición, y en buen sprit antes de él glorificamos excesivamente su divinity alto. Todos los reyes que se sentaron en cuartos del trono, a través de los cuatro cuartos, del alto al mar más bajo, los que moraron en..................., todos los reyes del país del oeste, que moró en tiendas, me trajeron su tributo pesado y se besaron los pies en Babylon. De... a las ciudades de Ashur, de Susa, de Agade y de Eshnuna, las ciudades de Zamban, Meurnu, Der hasta la región de la tierra de Gutium, las ciudades santas más allá del Tigris que santuarios habían estado en ruinas sobre un período largo, los dioses que domicilio está en el medio de ellas, volví a sus lugares y contenido les en domicilios duraderos.
Recolecté juntos todos sus inhabitations y restauré (a ellos) sus viviendas. Los dioses de Sumer y de Akkad que Nabounids tenía, a la cólera del señor de los dioses, traído en Babylon. I, en hacer una oferta de Marduk, el gran señor, hecho para morar en paz en sus habitations, domicilios encantadores.
Mayo todos los dioses que he colocado dentro de sus santuarios para tratar un rezo diario en mi favor antes de belio y de Nabu, esos mis días pueden ser largos, y pueden ellos dicen a Marduk a mi señor, "mayo Kourosh (Cyrus) el rey, que thee de los reveres, y Kaboujiyah ( Cambyases ) su hijo..." Ahora que puse la corona del reino de Irán, de Babylon, y de las naciones de las cuatro direcciones en la cabeza con la ayuda (Ahura) de Mazda, anuncio que respetaré las tradiciones, los costumbres y las religiones de las naciones de mi imperio y nunca dejo a cualesquiera de mis gobernadores y subordinados mirar abajo encendido o insultarlos hasta que estoy vivo. De ahora encendido, hasta (Ahura) Mazda me concede el favor del reino, yo impondrá mi monarquía ante ninguna nación. Cada uno está libre aceptarla, y si de ellos los rechazos él, yo nunca resuelve en guerra reinar. Hasta que soy el rey de Irán, de Babylon, y de las naciones de las cuatro direcciones, nunca dejo cualquier persona oprimo cualquier otros, y si ocurre, tomaré el suyo o su parte posteriora de la derecha y penalizaré el opresor.
Y hasta mí soy el monarca, nunca dejo cualquier persona tomar la posesión de las características movibles y aterrizadas de las otras por la fuerza o sin la remuneración. Hasta que estoy vivo, prevengo el trabajo sin pagar, forzado. Al día, anuncio que cada uno está libre elegir una religión. Pueble están libre vivir en todas las regiones y tomar un trabajo a condición de que nunca violan las otras derechas.
Nadie se podían penalizar para las averías de sus o sus parientes. Prevengo esclavitud y obligan a mis gobernadores y subordinados a prohibir el intercambiar de hombres y de mujeres como esclavos dentro de sus propios dominios de la decisión. Tal las tradiciones se debe exterminar el mundo encima.
Imploro (Ahura) a Mazda para hacer que tiene éxito en satisfacer mis obligaciones a las naciones de Irán (Persia), de Babylon, y de los que esta' de las cuatro direcciones.

ترجمه ايتاليائی منشور کوروش :

Sono Kourosh (Cyrus), re del mondo, re grande, re mighty, re di Babylon, re della terra di Sumer e di Akkad, re dei quattro quarti, figlio di Camboujiyah (Cambyases), re grande, re di Anshân, nipote di Kourosh (Cyrus), re grande, re di Anshân, discendente di Chaish-Pesh (Teispes), re grande, re di Anshân, progenie di una linea reale senza fine, di cui bel di regola e Nabu è, di cui il kingship vogliono per i loro cuori, piacere. Quando pozzo di I - disposto di, Babylon inserito, I installi una sede della dominazione nel palazzo reale in mezzo del jubilation e del rejoicing. Marduk il dio grande, causato ai inhabitations grandi-hearted di Babylon.................. me, ho cercato il quotidiano per adorarlo. Ai miei atti Marduk, il signore grande, rejoiced ed a me, Kourosh (Cyrus), il re che lo ha adorato ed a Kaboujiyah (Cambyases), al mio figlio, la prole (del mio) lombo ed a tutte le mie truppe graciously ha dato il suo blessing e nel buon sprit prima di lui abbiamo glorificato eccessivamente il suo alto divinity. Tutti i re che si sono seduti nelle stanze del throne, durante i quattro quarti, dalla tomaia al mare più basso, coloro che ha abitato..................., in tutti i re del paese ad ovest, che ha abitato in tende, mi hanno portato il loro tributo pesante ed hanno baciato i miei piedi in Babylon. Da... alle città di Ashur, di Susa, di Agade e di Eshnuna, le città di Zamban, Meurnu, Der fino alla regione della terra di Gutium, le città sante oltre il Tigris di cui i santuari erano stati in rovine su un periodo lungo, i dii di cui la residenza è nel midst di loro, ho rinviato ai loro posti ed alloggiato loro nelle residenze durevoli.
Ho raccolto insieme tutti i loro inhabitations ed ho ristabilito (a loro) le loro dimore. I dii di Sumer e di Akkad quale Nabounids ha avuto, alla rabbia del signore dei dii, introdotto in Babylon. I, all'offerta di Marduk, il signore grande, incitato per abitare nella pace nei loro habitations, residenze deliziose.
Maggio tutti i dii quale ho disposto all'interno dei loro santuari per richiamare una preghiera quotidiana nel mio favore prima del bel e di Nabu, quei i miei giorni possono essere lunghi e possono dicono a Marduk il mio signore, "maggio Kourosh (Cyrus) il re, che thee dei reveres e Kaboujiyah ( Cambyases ) il suo figlio..." Ora che ho messo la parte superiore del regno dell'Iran, di Babylon e delle nazioni dei quattro sensi sulla testa con l'aiuto (Ahura) di Mazda, annuncio che rispetterò le tradizioni, abitudini e religioni delle nazioni del mio impero e mai non ne lascio c'è ne dei miei regolatori e subalterni osservare giù sopra o insultarlo fino a che non sia vivo. D'ora in poi, lavorare (Ahura) a Mazda mi assegna il favore di regno, io imporrà il mio monarchy a nessuna nazione. Ciascuno è libero accettarla e se qualunque di loro scarti esso, io non risolve mai sulla guerra regnare. Fino a che non sia il re dell'Iran, di Babylon e delle nazioni dei quattro sensi, non lascio mai chiunque oppress alcuni altri e se accade, prenderò la sua parte posteriore di destra e penalizzerò il oppressor.
E fino all'sono il monarca, mai non lascio chiunque prendere il possesso delle proprietà mobili ed atterrate degli altre da forza o senza compensazione. Fino a che non sia vivo, impedisco il lavoro non pagato e forzato. Al giorno, annuncio che tutto è libero scegliere una religione. Popoli sono libero vivere in tutte le regioni e prendere un lavoro a condizione che non violano mai altri diritti.
Nessuno hanno potuto essere penalizzati per i difetti dei suoi parenti. Impedisco lo slavery ed i miei regolatori e subalterni sono obbligati proibire scambiare gli uomini e donne come schiavi all'interno dei loro propri dominii di regolamento. Tale tradizioni dovrebbe exterminated il mondo sopra.
Imploro (Ahura) a Mazda per incitarlo a riuscire a rispettare i miei obblighi alle nazioni dell'Iran (Persia), di Babylon e di quei dei quattro sensi.

ترجمه قسمت اول از منشور کوروش به زبان روسی :

Я — Кир, царь мира, великий царь, могучий царь, царь Вавилона, царь Шумера и Аккада, царь четырех стран, сын Камбиса, великого царя, царя города Аншана, внук Кира, великого царя, царя города Аншана, потомок Теиспа, великого царя, царя города Аншана, отрасль вечного царства, династия которого любезна Белу и Набу, владычество которого приятно их сердцу. Когда я мирно вошел в Вавилон и при ликованиях и веселии во дворце царей занял царское жилище, Мардук, великий владыка, склонил ко мне благородное сердце жителей Вавилона за то, что я ежедневно помышлял о его почитании. Мои многочисленные войска мирно вступили в Вавилон. Во весь Шумер и Аккад я не допустил врага. Забота о внутренних делах Вавилона и обо всех его святилищах тронула меня, и жители Вавилона нашли исполнение своих желаний, и бесчестное иго было с них снято. Я отвратил разрушение их жилищ и устранил их падение. Моим благословенным деяниям возрадовался Мардук, великий владыка, и благословил меня, Кира, царя, чтущего его, и Камбиса, моего сына, и все мое войско милостью, когда мы искренне и радостно величали его возвышенное божество. Все цари, сидящие во дворцах всех стран света, от Верхнего моря до Нижнего... и в шатрах живущие цари запада, все вместе принесли свою тяжелую дань и целовали в Вавилоне мои ноги. До Ашшура и Суз: Агаде, Эшнунак, Замбан, Метурну, Дери, вместе с областью земли Гутиев, города по ту сторону Тигра, основанные с древних дней, богов, живущих в них, вернул я на их места и дал им обитать там навеки. Всех их жителей собрал я и восстановил их жилища. И богам Шумера и Аккада, которых Набонид, к гневу владыки богов, перенес в Вавилон, дал я, по повелению Мардука, великого владыки, невредимо принять обитание в их чертогах ,Веселия сердца,. Все боги, возвращенные мною в свои города, да молятся ежедневно пред Белом и Набу (Нево) о долготе дней моих, замолвят за меня милостивое слово и скажут Мардуку, моему владыке: да будет Киру, царю, чтущему тебя, и Камбису, его сыну...,

نمونه زير را هم که کمی کامل تر از نمونه ترجمه شده است ، اينجا می آورم :
١...
٢. ... همه جهان.
٣. ... مرد ناشايستی (بنام نبونيد) به فرمانروايی كشورش رسيده بود.
٤. ... او آيينهای كهن را از ميان برد و چيزهای ساختگی بهجای آن گذاشت.
٥. معبدی به تقليد از نيايشگاه ازگيلا Esagila برای شهر اور Ur و ديگر شهرها ساخت.
٦. او كار ناشايست قربانی كردن را رواج داد كه پيش از آن نبود... هر روز كارهايی ناپسند ميكرد، خشونت و بدكرداری.
٧. او كارهای ... روزمره را دشوار ساخت، او با مقررات نامناسب در زندگی مردم دخالت ميكرد، اندوه و غم را در شهرها پراكند. او از پرستش مردوك Marduk خدای بزرگ روی برگرداند.
٨. او مردم را به سختی معاش دچار كرد، هر روز به شيوهای ساكنان شهر را آزار ميداد، او با كارهای خشن خود مردم را نابود ميكرد... همه مردم را.
٩. از ناله و دادخواهی مردم، انليل Enlil خدای بزرگ (= مردوك) ناراحت شد... ديگر ايزدان آن سرزمين را ترك كرده بودند (منظور آبادانی و فراوانی و آرامش).
١٠. مردم از خدای بزرگ ميخواستند تا به وضع همه باشندگان روی زمين كه زندگی و كاشانهاشان رو به ويرانی ميرفت، توجه كند. مردوك خدای بزرگ اراده كرد تا ايزدان به بال بازگردند.
١١. ساكنان سرزمين سومر Sumer و اكد Akad مانند مردگان شده بودند. مردوك به سوی آنان متوجه شد و بر آنان رحمت آورد.
١٢. مردوك به دنبال فرمانروايی دادگر در سراسر همه كشورها به جستوجو پرداخت، به جستوجوی شاهی خوب كه او را ياری دهد.
آنگاه او نام كورش پادشاه انشان Anshan را برخواند، از او بهنام پادشاه جهان ياد كرد.
١٣. او تمام سرزمين گوتی Guti و همه مردمان ماد را به فرمانبرداری كورش درآورد. كورش با هر ”سياه سر” (منظور همه انسانها) دادگرانه رفتار كرد.
١٤. كورش با راستی و عدالت كشور را اداره ميكرد. مردوك خدای بزرگ با شادی از كردار نيك و انديشه نيك اين پشتيبان مردم خرسند بود.
١٥. بنابر اين او كورش را بر انگيخت تا راه بابل را در پيش گيرد، در حالی كه خودش همچون ياوری راستين دوشادوش او گام بر ميداشت.
١٦. لشكر پرشمار او كه همچون آب رودخانه شمارشناپذير بود، آراسته به انواع جنگ افزارها در كنار او ره ميسپردند.
١٧. مردوك مقدر كرد تا كورش بدون جنگ و خونريزی به شهر بابل وارد شود. او بابل را از هر بلايی ايمن داشت. او نبونيدشاه را به دست كورش سپرد.
١٨. مردم بابل، سراسر سرزمين سومر و اكد و همه فرمانروايان محلی فرمان كورش را پذيرفتند. از پادشاهی او شادمان شدند و با چهرههای درخشان او را بوسيدند.
١٩. مردم سروری را شادباش گفتند كه به ياری او از چنگال مرگ و غم رهايی يافتند و به زندگی بازگشتند. همه ايزدان او را ستودند و نامش را گرامی داشتند.
٢٠. منم كورش، شاه جهان، شاه بزرگ، شاه دادگر، شاه بابل، شاه سومر و اكد، شاه چهارگوشه جهان.
٢١. پسر كمبوجيه، شاه بزرگ، شاه انشان، نوه كورش، شاه بزرگ، شاه انشان، نبيره چيش پيش، شاه بزرگ، شاه انشان.
٢٢. از دودمانی كه هميشه شاه بودهاند و فرمانروايياش را بل Bel (خدا) و نبو Nabu گرامی ميدارند و با خرسندی قلبی پادشاهی او را خواهانند.
آنگاه كه بدون جنگ و پيكار وارد بابل شدم؛
٢٣. همه مردم گامهای مرا با شادمانی پذيرفتند. در بارگاه پادشاهان بابل بر تخت شهرياری نشستم.
مردوك دلهای پاك مردم بابل را متوجه من كرد... زيرا من او را ارجمند و گرامی داشتم.
٢٤. ارتش بزرگ من به آرامی وارد بابل شد. نگذاشتم رنج و آزاری به مردم اين شهر و اين سرزمين وارد آيد.
٢٥. وضع داخلی بابل و جايگاههای مقدسش قلب مرا تكان داد... من برای صلح كوشيدم. نبونيد مردم درمانده بابل را به بردگی كشيده بود، كاری كه در خور شان آنان نبود.
٢٦. من بردهداری را برانداختم، به بدبختيهای آنان پايان بخشيدم. فرمان دادم كه همه مردم در پرستش خدای خود آزاد باشند و آنان را نيازارند، فرمان دادم كه هيچ كس اهالی شهر را از هستی ساقط نكند، مردوك از كردار نيك من خشنود شد.
٢٧. او بر من، كورش، كه ستايشگر او هستم و بر كمبوجيه پسر من و همچنين بر همه سپاهيان من،
٢٨. بركت و مهربانياش را ارزانی داشت. ما همگی شادمانه و در صلح و آشتی مقام بلندش را ستوديم. به فرمان مردوك همه شاهان براورنگ پادشاهی نشسته اند.
٢٩. همه پادشاهان سرزمينها جهان، از دريای بالا تا دريای پايين (دريای مديترانه تا خليج فارس)، همه مردم سرزمينهای دور دست، همه پادشاهان آموری Amuri، همه چادرنشينان.
٣٠. مرا خراج گذاردند و در بابل بر من بوسه زدند. از ... تا آشور و شوش.
٣١. من شهرهای آگاده Agadeh، اشنونا Eshnuna، زمبان Zamban، متورنو Meturnu، دير Der، سرزمين گوتيان و همچنين شهرهای آن سوی دجله كه ويران شده بود را از نو ساختم.
٣٢. فرمان دادم تمام نيايشگاه هايی را كه بسته شده بود، بگشايند. همه خدايان اين نيايشگاه ها را به جاهای خود بازگرداندم. همه مردمانی را كه پراكنده و آواره شده بودند به جايگاههای خود برگرداندم، خانههای ويران آنان را آباد كردم.
٣٣. همچنين پيكره خدايان سومر و اكد را كه نبونيد بدون واهمه از خدای بزرگ به بابل آورده بود، به خشنودی مردوك به شادی و خرمي،
٣٤. به نيايشگاه های خودشان بازگرداندم، باشد كه دلها شاد گردد. بشود كه خدايانی كه آنان را به جايگاههای مقدس نخستينشان بازگرداندم،
٣٥. هر روز در پيشگاه خدای بزرگ برايم خواستار زندگانی بلند باشند. بشود كه سخنان پربركت و نيكخواهانه برايم بيابند، بشود كه آنان به خدای من مردوك بگويند: كورششاه، پادشاهی است كه تو را گرامی ميدارد و پسرش كمبوجيه.
٣٦. بيگمان در روزهای سازندگي، همگی مردم بابل پادشاه را گرامی داشتند و من برای همه مردم جامعهای آرام مهيا ساختم و صلح و آرامش را به تمامی مردم اعطا كردم.
٣٧. ...
٣٨. ... باروی بزرگ شهر بابل را استوار گردانيدم...
٣٩. ... ديوار آجری خندق شهر را،
٤٠. كه هيچيك از شاهان پيشين با بردگان به بيگاری گرفته شده به پايان نرسانيده بودند،
٤١. ... به سرانجام رسانيدم.
٤٢. دروازههايی بزرگ برای آنها گذاشتم با درهايی از چوب سدر و روكشی از مفرغ ...
٤٣. ...
٤٤ ...
٤٥. ... برای هميشه.

9 مهر 1384 13:44

نژاد موهوم و خیالی و غیر واقعی آریای

بنی آدم اعضای يکديگرند که در آفرينش ز يک گوهرند

چو عضوی به درد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار

دكتر جواد هيئت:

ناسيوناليسم و باستانگرائي در ايران

ناسيوناليسم آئين اصالت دادن به ملت و ملي‌گرائي است. ملت گروهي از مردم‌اند كه در ميان خود پيوندها و علقه‌هاي مشتركي دارند و به آن پيوند و علقه‌ها آگاهي (شعور) و علاقه دارند. به اين آگاهي و علاقه شعور ملّي گفته مي‌شود. مهمترين اين علقه‌ و پيوندها كه اركان ملّي را تشكيل مي‌دهند، عبارتند از: وطن, دين و مذهب, زبان و فرهنگ و قوميّت, تاريخ و دولت و بالاخره آرمان مشترك كه بعنوان ملاط و اركان اتصال دهنده به كار مي‌روند و مشتركات يك ملّت را تشكيل مي‌دهند.

در تشكيل ملّتها وجود يكي از وجوه مشترك فوق ضروري است. اغلب اوقات چند عامل مشتركاّ وجود دارد كه با هم تشكيل ملّيت واحد (Nationalite) را مي‌دهند. تركيب و اهميّت عواملي كه مليّت‌ها را تشكيل مي‌دهند، در همة ملل يكسان نيست. در بعضي كشورها وطن عامل اصلي ملّيت را تشكيل مي‌دهد, عناصر ديگر اگر هم موجود باشند، فرعي هستند مانند: سوئيس. در جاي ديگر قوميّت عامل اصلي است مانند: آلمان. در كشور اتريش كه قوميت آن با آلمان يكي است (ژرمن)، مذهب كاتوليك سبب استقلال ملّي شده و در كشور فرانسه و چين قبل از رژيم فعلي زبان و فرهنگ عامل اصلي ملّيت است. در آمريكا تابعيت مهمتر از ساير مشخصات ملّي است. آنچه مهم است، بايد در انتخاب اصول و اركان ملّيت بر خصيصه‌هائي تكيه شود كه در ميان جامعه همگاني و يا همگاني‌تر از ساير خصيصه‌ها باشند (وجوه مشترك)، تا قبول آنها نيز از روي ميل و رغبت همگاني شود و سبب انسجام و يكپارچگي جامعه به شكل ملّت واحد و منسجم گردد.

يكي از آخرين تعاريف علمي ملّت عبارت از تودة مردمي است همبسته كه در اطراف يك اصل جمع شده باشند. به بيان ديگر محور ناسيوناليسم يا شعور ملّي بر مبناي احساس هويت مشترك و همبستگي ملّي است و اگر در جامعه‌اي احساس هويّت مشترك نباشد، در آن جامعه ملّت و احساس ملّيت هنوز تشكيل نشده است.

هويّت مشترك و يا هويّت جمعي در سطوح مختلف تظاهر مي‌كند: هويت شهري, هويت ايالتي, هويت قومي, هويت ملّي و هويت امپراطوري, (يان ريشارد Yann Richard).

ساده‌ترين تعريف هويت (identity) عبارت از مجموعة خصوصياتي است که انسان و يا يک گروه و يا يک ملت با آن شناخته مي‌شود و معمولاّ فرد يا افراد آن گروه به آن خصوصيات آگاهي و تعلق خاطر دارند.

عوامل تشکيل دهندة هويت گروهي و يا اجتماعي عبارتند از خانواده، زبان، دين، زادگاه و يا وطن، شغل، سن، جنسيت، ايدئولوژي، قوميت، مليت و تاريخ و بالاخره خودآگاهي و شعور گروهي و ملي.

همبستگي ملّي داراي مرز سياسي و دولت است كه متضمن زبان, دين, آداب و رسوم, دردها و شادي‌ها و آرزوهاي مشترك‌است، در حالي كه همبستگي قومي داراي مرز منطقه‌اي و زباني- فرهنگي است، نه سياسي و متضمن نژاد, تبار, زبان, دين, آداب و رسوم مشترك بوده و ملزم به داشتن دولت نيست.

اگر مردم ارزشهاي قومي و يا ملّي خود را مطلق كنند، ملّي‌گرا و قوم‌گرا ناميده مي‌شوند.

معمولاّ در ناسيوناليسم و يا ملّي‌گرائي ارزشها و وابستگي‌هاي قومي و ملّي به صورت ارزش‌هاي مطلق در مي‌آيند و معتقدين به آن ارزش‌ها به جماعتي شوونيست و ملّي‌گراي افراطي ديگرستيز و انحصارطلب تبديل مي‌شوند. رژيم آلمان هيتلري و ايتالياي فاشيست دوران موسوليني بهترين نمونه‌هاي ملّي‌گرائي افراطي در نيمة اوّل قرن بيستم بودند كه سبب جنگ جهاني دوم و كشتار ميليون‌ها انسان بي‌گناه و خرابي‌هاي بي‌حد و حصر شدند.

از نظر آينشتاين ناسيوناليسم عارضة دوران کودکي و سرخک بشريت است.

ناسيوناليسم يك مفهوم جديد است و از اروپاي غربي (فرانسه) به خاورميانه آمده است. اين مفهوم بعد از رنسانس بويژه بعد از انقلاب صنعتي در اروپاي غربي ظهور كرد و در اواخر قرن 18 در فرانسه شكل گرفت و در اواخر قرن 19 به خاورميانه آمده و باعث شكل‌گيري ملّت‌ها و محدوده‌هاي جغرافيائي در قرن بيستم شد.

در اروپا انديشه وحدت ملّي و ايجاد دولت‌هاي ملّي در قرن 15 پيدا شد و اصطلاح دولت ملّي در قرن 16 وارد فرهنگ سياسي گرديد. در قرن‌هاي 18و19 دولت ملّي مفهوم تازه‌تري پيدا كرد، يعني دولتي كه با ارادة ملّت و با رأي او روي كار آمده و تجسّم اراده و خواست‌هاي ملّي باشد. اغلب مؤلفين انقلاب كبير فرانسه را سرآغاز پيدايش ناسيوناليسم مي‌دانند. با اين ترتيب, ملّت يگانه بنياد مشروعيت دولت است و در عين حال هر ملّتي كه, موجوديّت خود را از طريق دولتي بيان نكند، محروم از حقوق خويش است. قرن نوزدهم شاهد ظهور ناسيوناليسم‌هاي شگفت‌انگيز آلمان, ايتاليا و نيز شاهد بروز همين نوع گرايش‌هاي ناسيوناليستي در آغاز احتضار طولاني امپراطوري عثماني در اروپا بوده است.

ناسيوناليسم در قرن بيستم دو شكل خاصّ به خود گرفت: امپرياليسم و مبارزه عليه امپرياليسم.

چهار دهة نخستين قرن بيستم شاهد اوجگيري امپراطوري‌هاي بزرگ استعماري و دو دهه بعد از آن شاهد تلاشي و نابودي واقعي آنان بود.

جنگ جهاني اوّل اين حقيقت را آشكار ساخت كه ناسيوناليسم و امپرياليسم دو روي يك سكّه است. مثلاّ ناسيوناليسم بالكان كه به وسيلة امپرياليسم عثماني بوجود آمده بود و از جانب روس‌ها حمايت مي‌شد، به طرزي سريع به امپرياليسم كشورهاي آزاد شده در برابر اقليّت‌هاي قومي برجاي مانده در آن كشورها تبديل شد. گلِن‌جي باركلي معتقد است كه موج ناسيوناليسم قرن بيستم يك دورة كامل را طّي كرده است. اين ناسيوناليسم به عنوان يك جنبش انقلابي عليه سركوب و اختناق استبدادي آغاز شد و با ايجاد يك حالت سركوب مستبدانه سنجيده‌تر و مؤثرتر از آنچه براي مبارزه با آن به وجود آمده بود خاتمه يافت[1].

معمولاّ ناسيوناليسم معتقد به دولت ملّي با يك فرهنگ است. دولت ناسيوناليست فرهنگ دولتي را كه ايدئولوژي ملّي‌گرائي را به همراه دارد، قانوني مي‌داند و براي تحميل آن به جامعه اعمال شدّت را جايز مي‌شمارد[2].

ناسيوناليسم از ابتداي ظهورش در اروپا همراه باستانگرائي بوده كه در دو سدة اخير به خاورميانه و از آن جمله به ايران آمده‌است. نويسندگان و شعراي دورة رنسانس معتقد شده بودند كه دوران مسيحيت و حكومت كليسا دورة جهل و تاريكي بوده، در حالي كه دوران يوناني و رومي قبل از مسيح يكي از درخشانترين مراحل تاريخي زندگي بشر بوده است. از اين جهت از سدة چهاردهم به بعد نوعي بازگشت به عصر قبل از مسيح و حيات غيرديني يوناني صورت پذيرفت كه مطالعه ادبيات, هنر و فلسفه يونان باستان و تصحيح و تنقيح و چاپ اين آثار از مظاهر آن محسوب مي‌شود[3].

در اين مورد شايان ذكر است كه هدف رنسانس در اروپا ستايش و تقليد آثار باستاني نبود. روشنفكران دوران رنسانس و بعد از آن عليرغم توجه همه جانبه به فرهنگ كلاسيك يوناني و رومي در برابر آن موضعي انتقادي گرفتند. آنها اصالت عقل يوناني را گرفتند و اصالت تجربه را بر آن افزودند و تعقل محض و استدلالي را به حوزة تعقل و تجربه كشانيدند و از آنجا علوم جديد را پديد آوردند[4].

در ايران تا ظهور مشروطيت ملّت ايران رعيت سلطان وقت بوده و شرط ايراني بودن تابعيت دولت و اسلام بود. ناسيوناليسم و باستانگرائي ايرانيان هم در ارتباط نزديك با اروپاي غربي و تماس با روشنفكران و نوشته‌هاي آن‌ها به وجود آمد. روشنفكران ايراني با ديدن تمدن جديد غربي و پيشرفت‌هاي اجتماعي آن در مقابل آن حالت انفعالي گرفتند و بيشتر دستاوردهاي آن را بدون انطباق با شرايط تاريخي و اجتماعي خويش پذيرفتند‌‍؛ آنگاه در صدد پيدا كردن ريشه و علت عقب‌ماندگي خويش برآمدند. آن‌ها نقطه‌ شروع انحطاط كشور خويش را در حملة اعراب مسلمان و سقوط امپراطوري ساساني ديدند و از اين زمان تلاش براي بازگشت و احياي اين دورة تاريخي شروع گشت[5].

روشنفكر ايراني كه از ديدن دنياي جديد غربي حيرت‌زده و غرب‌زده شده با يادآوري وضع نابسامان جامعه خويش به گذشته‌هاي دور تاريخ جامعة خويش برمي‌گردد و مي‌خواهد از غرب تقليد كند و مانند آن‌ها در ادبيات,‌ هنر و فلسفه و علوم دورة باستاني را بازيابي كند و چون در گذشته‌اش چيزي از اين مقولات پيدا نمي‌كند، ناچار سراغ شاهنشاهان باستان مي‌رود و سيستم شاهنشاهي يعني امپراطوري را كه عقب‌مانده‌ترين و منحط‌ترين سيستم حكومتي است، مي‌ستايد و آنرا ايده‌آليزه مي‌كند. كورش هخامنشي را اولين واضع حقوق بشر معرفي مي‌كند، ولي حاضر نيست بعد از دوهزاروپانصد سال همان حقوق بشر كورش را در بارة هموطنان غيرفارس خود بپذيرد. ضمناّ مدعي مي‌شود كه اين‌همه سرزمين‌هاي شاهنشاهي بدون خونريزي و تجاوز به مرزهاي ديگران گرفته شده و همة ملل زير پرچم شاهنشاهي داوطلبانه به امپراطوري هخامنشي پيوسته‌اند!

پادشاهان هخامنشي (داريوش, خشايارشاه...) و ساسانيان كه تكيه‌گاه باستانگرائي قرار گرفته‌اند، اغلبشان مانند ديگر شاهان كشورگشا سمبول و نمونه استبداد بودند.

هخامنشيان قبل از تشكيل امپراطوري صحرانشين بودند و بعد از تشكيل امپراطوري نيز هر چه ساخته و پرداخته‌اند، از قبيل قصرهاي داريوش در شوش و تخت‌جمشيد، به وسيلة معماران و استادان ملل مغلوب انجام داده‌اند. كتيبه‌هاي داريوش در شوش و تخت‌جمشيد دليل بارز اين مدعاست[6].

در زمان ساسانيان نظام طبقاتي اجازه نمي‌داد كه مردم عادي تحصيل كنند و سواد مخصوص طبقة موبدان, دبيران و درباريان بود و فاناتيسم مذهبي از طرف موبدان فاسد حكمفرما بود؛ به همين جهت بعد از جنگ‌هاي كوتاهي تسليم اعراب مسلمان شدند و فرار را بر قرار ترجيح دادند. شكست‌هاي هخامنشيان در برابر اسكندر و ساسانيان در برابر اعراب مسلمان سبب تغيير زبان, فرهنگ و مذهب و هويّت مردم ايران شد. باستانگرايان ما چگونه مي‌توانند با آن‌همه تحولات به ايران باستان و شاهنشاهي هخامنشي و ساساني افتخار كنند و آن را تكيه‌گاه و ركن و اساس ملّيت مردم امروزي ايران كه همه ويژگي‌هايشان با آن‌ها متفاوت است، قرار دهند. اكثريت مردم ايران يا از مهاجرين[7] بعد از اسلامند، مانند قسمت عمدة تركان و عرب‌ها و... و يا اولاد مردم بومي قديم ايرانند، كه تابع امپراطوري‌هاي هخامنشي, اشكانيان و ساسانيان بودند ولي از قوم حاكم نبودند. تعدادي هم از اختلاط ايرانيان قديم و مهاجرين بعدي به وجود آمده‌اند، مانند سادات كه از اختلاط اعراب (اولاد پيغمبر اكرم (ص)) با ايرانيان به وجود آمده‌اند.

در دوران هخامنشي قوم پارس در سرتاسر ايران و بين‌النهرين و آسياي صغير و حتي مصر و... حاكم بود، يعني تمام مردم اين منطقة وسيع تابع امپراطوري پارس‌ها بودند و بعد از آن‌ها تابع اسكندر و سلوكيدها, اشكاني‌ها و بالاخره ساسانيان قرار گرفتند، اما پذيرفتن تابعيت امپراطوري (آن هم به زور) به معني تغيير قوميّت و از قوم حاكم شدن نيست، به ويژه در قديم که سيستم حکومت‌ها به شکل ملوک‌الطوايفي و فدرال سنتي بود و از مركز شاهنشاهي ساتراپ و چند مأمور عاليرتبه براي اداره و اعمال حاكميت مركزي به ولايات فرستاده مي‌شد.

در ايران تا اواسط قرن نوزدهم ملّت به معني امّت بود، يعني پيروان دين مبين اسلام را ملّت مي‌گفتند. مردم ممالك محروسه ايران ملّت اسلام بودند و رعيّت سلطان. بعد از ورود ناسيوناليسم اروپائي به ايران لغت ملّت تغيير معني پيدا كرد و به معني ناسيون (Nation) به كار رفت. در اروپا ناسيوناليسم بر پاية حكومت ملّي بوده كه در آن تودة مردم در امر سياست مشاركت دارند ولي در ايران چنين حكومتي هنوز شكل نگرفته است.

پيشروان اصلي ناسيوناليسم در ايران ميرزا فتحعلي آخوندوف (ترك قفقازي), جلال‌الدين ميرزاي قاجار فرزند كوچك فتحعليشاه (ترك قاجار) و بعد از آن‌ها ميرزا آقاخان كرماني (بهائي معدوم) بودند. هر سة اين‌ها باستانگراي اسلام‌ستيز بودند و پايه‌هاي ناسيوناليسم ايراني را بر روي فرهنگ و تمدن (!) قبل از اسلام بنا كردند. ميرزا آقاخان هويّت ايراني را در دين زرتشت و نژاد آريا (پارس) مي‌دانست! ناسيوناليست‌هاي باستانگراي ايران به جاي اين كه عناصر سازندة ملّت را در جامعه كنوني جستجو كنند, آنرا در دوهزاروپانصد سال قبل مي‌جستند. آن‌ها دين, فرهنگ, زبان و قوميت‌هاي مختلف جامعه ايران را نديده گرفتند.

البته در كنار ناسيوناليسم باستانگرا مي‌توان از دو جريان ملّي در ايران نام برد يكي جريان مبارزه بر عليه استعمار و دادن امتياز تنباكو بود كه به رهبري مرحوم آيت‌الله ميرزاي شيرازي انجام شد و چون از متن جامعه برخاسته بود و همه‌گير بود، موفق شد. دوم جريان انقلاب مشروطيت بود كه نهضت تنباكو را مي‌توان مقدمه‌اي بر آن شمرد. مشروطه‌خواهي با مشاركت طبقات عمدة ايران از قبيل روشنفكران, روحانيون, بازرگانان و... به وجود آمد و مطالبات آن با قانون‌خواهي شروع شد و هدفش برانداختن نظام استبدادي مطلقه و تأسيس دولت ملّي و دموكراسي بود. در اين حركت پيشروان انقلاب اغلب آذربايجاني بودند و در اثر مقاومت تبريزيان انقلاب شكست يافتة مشروطيت دوباره به پيروزي رسيد.

و امّا ناسيوناليسم اروپائي ارتباط تنگاتنگي نيز با شرقشناسي و يافته‌هاي جديد تاريخي و باستانشناسي دارد.

بعد از انقلاب صنعتي و بكار افتادن ماشين‌هاي صنعتي اروپائي نياز آنها به مواد اوليه و بازار كشورهاي جهان عقب‌مانده باعث شد كه متد خاورشناسي در اروپا بروز و اهميت پيدا كند.[8]

كتاب سردنيس ‌رايت (انگليس‌ها در ايران) كه در اواخر دورة قاجار نوشته شده است، يكي از اسناد گويائي است كه منظور سياسي انگليس‌ها را در شناخت ايران آشكار مي‌سازد. همچنين (تاريخ ايران) نوشتة جان‌ملكم سفير انگليس و فرمانرواي(governor) هندوستان در زمان فتحعليشاه را مي‌توان اثر بنيادي در زمينة ايرانشناسي براي دولت انگلستان دانست. ملكم در مورد ايران باستان موضعي تأييدآميز دارد و در مورد اسلام منفي است و آن را آتشي افروخته مي‌داند و مدعي نابودي تمدن و فرهنگ ايراني به دست اعراب است.

از ويژگي‌هاي شرقشناسان كه در آثارشان منعكس است، اسلام‌ستيزي, نژاد‌پرستي آريائي(!) و ستايش از دوران باستان است. گوئي دشمني با اسلام كه در آثار بسياري از روشنفكران و نويسندگان عصر رنسانس و دورة روشنگري وجود داشت، به شرقشناسان هم كم و بيش منتقل شده، يعني مسيونرهاي اسلام‌ستيز اروپا جاي خود را به شرقشناسان دادند و اسلام‌ستيزي با نام اسلام‌شناسي ادامه يافت.[9]

البته در ميان شرقشناسان كساني بوده و هستند كه به خاطر عشق به دانش و حسّ كنجكاوي عمر خود را براي ساختن تاريخ گذشته و زبان‌ها و فرهنگ‌هاي ملل شرق وقف كردند و ما امروز در شناسائي گذشته و فرهنگ خود مديون و سپاسگزار آنها هستيم.

روشنفكران ايراني تحت تأثير شرقشناسان حرفه‌اي قرار گرفتند و بعضي از آنها مانند جلال‌الدين ميرزاي قاجار و ميرزاآقاخان كرماني كتاب‌هاي تاريخ ايران مانند «نامة خسروان» و «آئينه سكندري يا تاريخ باستان» را با استفاده از آثار آنان در راستاي اهداف ناسيوناليستي و باستانگرائي به نگارش درآوردند.

از نويسندگان فرانسوي مي‌توان از كنت ‌دو ‌گوبينو و ارنست رنان نام برد كه در افكار ناسيوناليستي و نژادپرستانه روشنفكران ايران تأثير زيادي گذاشته‌اند. همچنانكه انديشه‌هاي ولتر,‌ مونتسكيو, ژان ‌ژاك روسو (در سده‌هاي 17و 18) بيشترين تأثير را در افكار آخوندزاده و پيروان او داشت.

كنت گوبينو سفير فرانسه در تهران بود و در تهران «تاريخ ايرانيان» را نوشت. او از نظريه‌پردازان اصلي برتري نژاد آريائي(!) است. و نژاد سفيد و شاخة آريائي را برتر از نژادهاي ديگر مي‌داند و علت انحطاط و سقوط تمدن‌ها را در مخلوط شدن آنها با نژاد پست‌تر مي‌شمارد.

و امّا ماكس مولر (1888) دانشمند زبانشناسي آلماني مي‌گويد، آريائي چيزي نيست جز اصطلاح زبانشناسي ولي نمي‌توان سخنگويان اصلي به زبان آريائي را شناخت و يا خاستگاه اصلي آريائيان را نشان داد.

اروپائيان در دورة استعماري اين واژه را چون پرچم ارجحيت نژادي براي توجيه هجوم به جهان برافراشتند.

در قرن بيستم به ويژه بعد از تجزية عثماني، كشورهاي زيادي با انگيزة ناسيوناليستي در اروپاي شرقي, خاورميانه و شمال آفريقا از او جدا شده و كشورهاي جداگانه تشكيل دادند. استعمار انگليس كه از بيش از سيصد سال قبل براي براندازي عثماني كوشش مي‌كرد، از نيروي ناسيوناليسم يعني از دشمني ترك, عرب و كرد با يكديگر براي منافع جنگي و اقتصادي خود استفاده مي‌كرد و براي تسلط بر اين مناطق پان‌تورانيسم, پان عربيسم و پان ايرانيسم را به شدّت تقويت كرد و مرزهاي مصنوعي بر اين مناطق تحميل كرد.[10]

به نظر دانشمندان معاصر، نژاد آريائي يك مفهوم خيالي است. كلمة آريائي و يا هند و اروپائي يك مفهوم فرهنگي است و به گروه زباني گفته مي‌شود كه از هندوستان تا غرب اروپا گسترش يافته و داراي ويژگيهاي مشابه آناليتيك و يا تحليلي مي‌باشند و ريشه آن‌ها به زبان سانسكريت هند مي‌رسد. در اين زبان‌ها بر خلاف زبان‌هاي التصاقي (زبانهاي اورال آلتائيك: تركي, مغولي, مجار و فنلاند و...) ريشه كلمات در موقع صرف دستوري تغيير پيدا مي‌كند (مانند: رفتن, رفت, مي‌رود).

از پيشروان ناسيوناليسم در ايران:

ميرزا فتحعلي آخوندوف در سال 1812 در نوخا (شكي) به دنيا آمد. پدرش اهل خامنه و مادرش اهل شكي بود و بهمين جهت مادرش بعد از جدا شدن از شوهرش با ميرزا فتحعلي پيش عموي خود حاجي ‌علسگر آخوند شكي مي‌رود و ميرزا فتحعلي پيش عموي مادرش بزرگ مي‌شود و شهرت آخوندزاده و يا آخوندوف را انتخاب مي‌كند.

آخوندزاده در زندگي اجتماعي و سياسي‌اش داراي دو چهرة مختلف و تا حدودي متضاد بوده است. از طرفي با نوشتن نخستين نمايشنامه‌هاي تركي آذري (55-1850) خود را نخستين نمايشنامه‌نويس به سبك اروپائي در عالم اسلام مي‌شمارد و خويشتن را باني نثر تركي آذري به سبك ساده‌نويسي مي‌داند. از طرف ديگر (در نامه‌هاي كمال‌الدوله) ايران باستان را مي‌ستايد و اسلام را علّت عقب‌ماندگي مردم ايران معرفي مي‌كند. وي در نامة خود به مانكجي پيشواي زردشتيان ايران كه از پارسيان هند است، چنين مي‌نويسد: «من خودم اگر چه علي‌الظاهر تركم، امّا نژادم از پارسيان است».

وي در نامه‌هاي كمال‌الدوله مي‌گويد: «سلاطين فرس در عالم مداري داشتند و ملّت فارس برگزيده ملل دنيا بود.». بعد در مورد اعراب مي‌گويد: «حيف به تو ايران! كو آن شوكت, كو آن قدرت, كو آن سعادت, عرب‌هاي برهنه و گرسنه يكهزار و دويست و هشتاد سال است كه ترا بدبخت كرده‌اند.».

بعد از آخوندزاده جلال‌الدين ميرزاي قاجار نويسندة كتاب «نامة خسروان» نيز از بنيانگذاران ناسيوناليسم باستانگرا و طرفدار سره‌نويسي در فارسي است, او پادشاهان قديمي ايراني را در رديف پيامبران مي‌داند و كتاب مجعول دساتير را كتابي آسماني مي‌شمارد.

سومين بنيانگذار ناسيوناليسم باستانگراي افراطي ميرزا آقاخان كرماني است كه از آخوندزاده تأثير پذيرفته است.

ميرزا آقاخان هويت ايرانيان را در آئين زردشت و نژاد آريا(!) مي‌داند و بعد از جلال‌الدين ميرزا پيشگام تاريخ‌نويسي ناسيوناليستي است و هدفش از نوشتن (آئينة سكندري) تحريك و ايجاد حسّ ناسيوناليستي در مردم ايران است. او نيز تمامي زشتي‌ها و مشكلات و كاستي‌هاي ايرانيان را به اعراب نسبت مي‌دهد و آنان را مسئول اسيري ايرانيان در استبداد سياسي و ديني مي‌داند.[11]

تاريخ‌نويسي با هدف تحريك احساسات و غرور ملّي در اروپا در قرن‌هاي 16و17 ظهور نمود ولي از اواخر قرن نوزده به بعد تاريخ‌نويسي ناسيوناليستي اعتبار خود را از دست داد و به جاي آن تاريخ‌نويسي واقع‌گرا شايع شد. متأسفانه از همين هنگام تاريخ نگاري ناسيوناليستي در ايران رونق يافت و رفته رفته تاريخ‌سازي و يا جعل تاريخ جاي تاريخ‌نويسي واقعي را گرفت.

از ويژگي‌هاي اين‌گونه تاريخ‌نويسي دشمني با اعراب, اسلام و تركان و بيزاري از تمام آثاري است كه اسلام در طول هزار و چهار صد سال در تاريخ و فرهنگ ايران داشته است.

از ويژگي‌هاي ديگر ناسيوناليسم باستانگرا سره‌نويسي و حذف واژه‌هاي عربي از زبان فارسي است.

سره‌نويسي تحت تأثير كتاب مجعول دساتير بود كه در زمان شاه عباس در هندوستان نوشته شده و زبان و تعليمات آن مخلوطي از هندي و اوستائي و غيره است و جعل بودن آن بوسيلة مرحوم محمد قزويني و ديگران مشخص شده و انجمن ناصري زردشتيان يزد نيز تأئيد كرده است.

در اواخر قاجاريه بعضي از نويسندگان مانند رضا قليخان هدايت مؤلف كتاب انجمن آراي ناصري و ديگران تحت تأثير اين كتاب به سره‌نويسي پرداختند. در زمان رضاشاه كساني چون ذبيح بهروز, ارباب كيخسرو (نماينده زردشتيان در مجلس) و احمد كسروي ميراثدار سره‌نويسي شدند.

سيد احمد کسروي از ترکان ضد ترک (!) تبريز است. او سره‌نويسي را به حد افراط رسانيد؛ به طوري که اشخاص عادي نوشته‌هاي او را به زحمت مي‌فهميدند. اين مرد که در جواني در لباس روحانيت بود، بعدها ادعاي پيغمبري کرد و نام دين من در آوردي خود را «پاک‌ ديني» نهاد. او معتقد بود که ترکان ايران به ويژه آذربايجان در زمان حکومت مغولان و بعد از آن‌ها ترک‌زبان شده‌ و بايد زبان ترکي را فراموش کنند و فارسي زبان بشوند! او با ادبيات فارسي هم که ماية مباهات همة ايرانيان است، دشمن بود و هر سال ديوان‌هاي حافظ، سعدي و امثال آن‌ها را جمع‌آوري مي‌کرد و آتش مي‌زد. کسروي عقيده داشت که ايرانيان بايد يک زبان و يک دين (پاک‌ديني کسروي) داشته باشند تا آيندة درخشاني را براي خود به دست آورند.

سره‌نويسي زمينه را براي تشكيل فرهنگستان و تندروي دربارة تصفيه زبان فارسي از واژه‌هاي عربي شد. واژه‌هائي كه ايرانيان مسلمان در طول قرن‌ها با آن‌ها مأنوس شده و در ساختن بسياري از آنها شركت داشتند، بيرون ريخته شد و به جاي آن‌ها واژه‌هاي غيرمأنوسي كه اغلب آن‌ها مجعول و ساخته و پرداخته فرهنگستان بود، گذاشته شد. البته عده‌اي از اين واژه‌ها به مرور در ميان دولتي‌ها و مردم رايج شد. ولي بعد از رفتن رضاشاه و تعطيل فرهنگستان اين جريان تقريباّ فراموش شد.

به خاطر دارم، در حدود سه سال قبل مصاحبة يكي از دانشمندان ايرانشناس سوئيسي را در تلويزيون تهران تماشا مي‌كردم, مصاحبه كننده از وي پرسيد: شما در برابر آلودگي زبان فارسي با زبان عربي و تصفية آن چه نظري داريد؟ دانشمند سوئيسي ايرانشناس كه به فارسي صحيح صحبت مي‌كرد، از اين سوًال قدري برآشفته شد و گفت: شما اسم اين را آلودگي مي‌گذاريد؟! در زبان انگليسي در حدود پنجاه درصد كلمات لاتيني است ولي انگليسي‌ها هرگز اين پديده را آلودگي حساب نمي‌كنند. به نظر من اين از ويژگي‌هاي زبان‌هاي فارسي و انگليسي است، نه آلودگي آن‌ها.

ريچارد فراي در كتاب عصر زرين فرهنگ ايراني دربارة كمك عربي به شكوفائي شعر و ادبيات فارسي مي‌گويد: ترديد است در اينكه نظم فارسي اگر به فرهنگ پرتوان عربي و عروض عربي دسترسي نيافته بود، اين چنين شكوفا مي‌گشت. زيرا اگر كسي ادبيات فارسي جديد را با فارسي ميانه (پهلوي) بسنجد، تفاوت آن‌ها ماية شگفتي است. معدودي آثار برجاي مانده پهلوي آنچنان نسبت به ادبيات جديد فارسي (بعد از اسلام) فقير است كه ناگزير اين نتيجه حاصل مي‌شود كه زبان عربي بود كه عاملي براي وسعت گرفتن و جهانگير شدن زبان فارسي جديد شد.[12]

ضمناّ سره‌نويسي و پاكسازي زبان فارسي از كلمات عربي عملاّ از اشتراكات زبان فارسي با ساير زبان‌ها و لهجه‌ها مي‌كاهد و اختلاف آنها را زيادتر مي‌كند.

بنابراين عمل سره‌نويسان نه تنها كمكي به وحدت ملّي نمي‌رسانيد «بلكه مضرّترين كار و مهلكترين ضربتي بود به وحدت ملّي ايران».[13]

بعد از انقلاب مشروطه به علت آزادي و كمتر شدن نقوذ روحانيون و گسترش ناسيوناليسم سره‌نويسي و باستانگرائي ميدان عمل بيشتري پيدا كرد. بعد از ناكامي مشروطه و مشروطه‌خواهان و دخالت‌هاي روس و انگليس به ويژه بعد از شروع جنگ جهاني اوّل و اشغال ايران بوسيلة قواي روس, انگليس و عثماني و ناامني و هرج و مرج در ولايات، مردم بيشتر به ناسيوناليسم روي آوردند و احساس نياز به حكومت اقتدارگرا و متمركز بيشتر شد.

در اين دوره مجلاّتي مانند كاوه و بعد از آن ايرانشهر و فرنگستان با تبليغات ناسيوناليستي آريائي و باستانگرائي احساسات ناسيوناليستي و وطن‌پرستي را در ايرانيان تشديد نمودند.

مجلة كاوه به سرپرستي سيّدحسن تقي‌زاده[14] (ترك آذري) با كمك گروهي از ايرانيان ناسيوناليست طرفدار آلمان بين سال‌هاي 24-1916 در برلين منتشر مي‌شد. تقي‌زاده به دعوت دولت آلمان براي مبارزه سياسي با روس و انگليس به برلين آمد و رهبري نهضت عده‌اي از ايرانيان مقيم اروپا را كه به «كميتة ملّيون ايران» مشهور بودند، برعهده گرفت. در طول جنگ مجلة كاوه به نفع آلمان تبليغ مي‌كرد و بعد از آن به صورت يك مجلة ادبي و تاريخي درآمد. نويسندگاني مانند جمال‌زاده با امضاي (شاهرخ),‌ محمدقزويني, ابوالحسن حكيمي, ابراهيم پور داوود، كاظم‌زاده ايرانشهر و رضا تربيت با آن همكاري مي‌كردند و افكار ملّي و باستانگرايانه آخوندوف و ميرزا آقاخان كرماني كه تا آن زمان در كتاب‌ها بود, اينك به صورت اجتماعي تبليغ مي‌شد. آنها تحت تأثير ناسيوناليسم آلماني به تبليغ نژاد آريائي (يعني چيزي كه وجود خارجي نداشت) ايرانيان و نماد هويت ملّي يعني زبان فارسي مي‌پرداختند.

مرحوم تقي‌زاده هم مانند دکتر اراني در دوران ميانسالي و پيري افکارش عوض شده بود. من با ايشان از سال ۱۳۲۵ در استانبول آشنا شدم و چون مبارزات و خدمات او را در انقلاب مشروطه از پدرم که از دوستان ايشان بود شنيده بودم، مدت يک هفته را که در استانبول بود، روزها به عنوان راهنما همراه ايشان بودم. بعدها در تهران هم گاهگاهي ايشان را مي‌ديدم. يک بار هم که پدرم را براي معالجه به ايستگاه آب‌هاي معدني اتريش (بادگاستين) برده بودم، اتفاقاّ ايشان هم با همسر آلماني‌اش براي استفاده از آب‌هاي معدني به آنجا آمده بود. و چون به علت آرتريت، راه رفتن براي پدرم مشکل شده بود، مرحوم تقي زاده هر روز صبح به هتل ما مي‌آمد و دو سه ساعت با پدرم همصحبت مي‌شد. من هم به مصداق کلام معروف «خذ العلم من افواه الرجال» با اجازة قبلي در حضور آن‌ها مي‌نشستم و به صحبت‌هاي آن‌ها گوش مي‌دادم. تا آنجا که من از صحبت‌هاي ايشان استنباط کردم، افکارشان در مورد ناسيوناليسم، آريا پرستي و غرب زدگي به کلي تغيير يافته بود و اين گونه افکار را محصول دوران جواني و بي‌تجربگي مي‌دانست.

ايرانشهر: مجلة ايرانشهر بين سال‌هاي 27-1922 به وسيلة حسين كاظم‌زاده ايرانشهر (ترك تبريزي) در برلين منتشر مي‌شد و يكي از مهمترين كانون‌هائي بود كه باستانگرائي را در سطح وسيع و به طور عامه‌پسند و فراگير تبليغ مي‌كرد. اين مجله نيز مدافع اين نظريه بود كه عقب‌ماندگي ايران ناشي از حملة اعراب است. ايرانشهر با تكيه زياد بر ناسيوناليسم افراطي, تمركز قدرت و وحدت ملّي راه را براي ديكتاتوري رضاخان هموار كرد. به طور كلي ايرانشهر دشمن اعراب, اسلام و تركان بود و ستايش دين زردشت و شاه‌پرستي را ترويج مي‌كرد.[15]

از شعرا و نويسندگاني كه در دورة مشروطيت و بعد از آن باستانگرائي و ناسيوناليسم آريائي (فارس) را تبليغ مي‌كردند، مي‌توان از ملك‌الشعراي بهار (گرجي تبار جديدالاسلام), ابراهيم پور داوود, سيد رضا مير زادة عشقي, فرّخي يزدي, عارف قزويني, ذبيح بهروز, صادق هدايت, دكتر محمود افشار و از سياسيون محمدعلي فروغي (يهودي تبار), سليمان ‌ميرزا اسكندري (ترک قاجار)، داور (ترک آذري)، تيمورتاش (ترك خراساني) و بالاخره جناب اردشيرجي (از پارسيان هند) را نام برد.

اين روشنفكران، رضاخان را اجراكننده افكار و خيالات خود مي‌دانستند و از اين‌جهت در ابتداي كار با او موافق بودند و براي او تبليغ مي‌كردند، ليكن بعدها با او از در مخالفت درآمدند، زيرا فهميدند كه ناسيوناليسم اقتدارگرايانه رضاشاه با آزادي‌هاي مدني و مشاركت سياسي و تعيين سرنوشت ملّت توسط خودش در تناقض است, عده‌اي از اين‌ها مانند عشقي و فرّخي يزدي و... به وسيلة رضاشاه به قتل رسيدند. ذبيح بهروز معتقد بود كه در زمان ساسانيان ايرانيان هفت نوع خطّ داشتند! و هر يك در ديواني به كار مي‌رفته و زردشت مخترع خطّ مي‌باشد! او زبان فارسي را زباني اصيل و زبان مردم متمدن و با فرهنگ مي‌دانست ولي عربي را زباني التقاطي و آميخته‌اي از زبان‌هاي آريائي و آفريقائي و زبان مردم وحشي و صحرانشين مي‌شمرد و مي‌گفت: شعر جاهليت عرب از فرمانروائي مهاجرين ايراني شروع شده است![16]

محمدعلي فروغي معلم و نخست‌وزير رضاشاه و طرف اعتماد انگليسي‌ها بود و از پايه‌گذاران سياست آريائيسم و فارسي‌گرائي دوران پهلوي است. نطق معروف او در مراسم تاجگذاري رضاشاه ترسيم كننده ايدئولوژي باستانگرايانه و شاهنشاهي پهلوي است. او رضاخان را پادشاهي پاكزاد و ايراني‌نژاد و وارث تاج و تخت كيان مي‌خواند و او را غمخوار ملّت ايران مي‌شمرد.

فروغي در موقع سفارتش در آنكارا نامه‌اي به دربار و وزارت خارجه مي‌نويسد و دولت را از تغيير خطّ برحذر مي‌دارد و مي‌گويد، به تازگي ترك‌ها خطّشان را تغيير داده و خطّ لاتين را برگزيده‌اند و از اينرو ارتباط فرهنگي آن‌ها با تركان ايران قطع شده و چنانچه در ايران هم خطّ لاتين انتخاب شود، دوباره ارتباط فرهنگي بين آن‌ها برقرار مي‌گردد و به عقيدة او اين براي ايران خطر بزرگي بشمار مي‌رود! وي سپس مي‌گويد: در ايران اقليت‌هائي مانند يهودي‌ها, ارامنه و آسوري‌ها وجود دارند ولي تعدادشان كم و بي‌خطرند، ولي ترك‌ها, كردها و اعراب ايران تعدادشان زياد و اقليت‌هاي خطرناك محسوب مي‌شوند، به ويژه تركان ايران از همه خطرناكترند و دولت بايد اين موضوع را هميشه مدّ نظر داشته باشد!

جناب فروغي با آن همه فضل و دانش و تجربة سياسي بيش از شصت درصد ملّت ايران را براي دولت شاهنشاهي رضاشاه خطرناك توصيف مي‌كند و بدين ترتيب مشروعيّت رژيم شاهنشاهي را زير سئوال مي‌برد. زيرا رژيمي كه بيش از شصت درصد مردمش اقليت خطرناك باشند، خود به خود مشروعيت خود را از دست مي‌دهد.

و امّا اردشيرجي كه معّلم پشت پردة رضاخان بوده، از پارسيان هند و مستشار سفارت انگليس در تهران بود. او در مدرسة علوم سياسي تهران استاد تاريخ باستان بود. وي در روي كار آمدن رضاخان و آماده‌سازي او براي كودتا و به دست گرفتن قدرت نقش اساسي داشت. اردشيرجي بعد از تعليم تاريخ و جغرافيا و اوضاع سياسي ايران به رضاخان او را به ژنرال آيرون‌سايد فرمانده هيئت نظامي انگلستان در ايران معرفي مي‌كند![17]

دكتر محمود افشار مؤسس انجمن «ايران جوان» و مجلة آينده نيز از مبلّغين ملّي‌گرائي و پان فارسيسم دوران رضاشاه بشمار مي‌رود. او وحدت ملّي را در فارس كردن همة اقوام ايراني مي‌دانست و با آن كه خودش را ترك تبار و از ايل ترك افشار مي‌شمرد، مع هذا در يكي از مقالاتش در «آينده» تحت عنوان «گذشته, امروز و آينده» چنين مي‌نوشت: معني اتّحاد ملّي ايران اين است كه بايد فارسي در تمام ايران زبان رسمي و منحصر به فرد باشد.

كرد, لر, قشقائي, عرب, ترك و تركمن و غيره نبايد از لحاظ پوشاك, زبان مختلف باشند و گرنه هميشه خطر براي استقلال سياسي و وحدت جغرافيائي باقي است.

در مقالة ديگر به نام مصالح ملّيت و وحدّت ملّي ايران مي‌گويد:

بايد به تدريج زبان فارسي جاي زبان‌هاي خارجي! (منظورش زبان‌هاي اقوام غيرفارس ايراني) را در ايران بگيرد. بعد راه ‌حلّ‌ها (فاشيستي) را هم نشان مي‌دهد. يك نسل بعد، از پيروان او دكتر جواد شيخ‌الاسلامي (ترك آذري) در اين باره چنين ارائه طريق مي‌نمايد:

براي فارسي زبان كردن مردم آذربايجان بايد كودكان خردسال آذري را از مادر و خانواده‌شان دور كرد و به خانواده‌هاي فارس در شهرستان‌هاي فارس زبان سپرد تا بعد از بزرگ شدن به زبان فارسي صحبت كنند!! معلوم نيست كه اين شيوه غيرانساني, فاشيستي و غيرعملي را چگونه مي‌خواست و يا مي‌توانست عملي كند و جگرگوشه‌هاي مادران بي‌گناه آذربايجاني را از آن‌ها بگيرد!

جريان ملّي‌گرائي باستانگرايانه در ايران در واقع قوم‌گرائي افراطي فارسي است كه به نام ملّي‌گرائي ايراني و در شكل افراطي آن به نام پان ايرانيسم تبليغ مي‌شود. زيرا آنچه دربارة باستانگرائي با تكيه بر هخامنشيان و ساسانيان و تعميم زبان فارسي به همراه از بين بردن ديگر زبان‌هاي مردم در ايران تبليغ مي‌گردد، فقط مي‌تواند شامل فارس‌هاي ايالت فارس (انشان سابق) بشود، زيرا شاهنشاهي هخامنشي به طوري كه قبلاّ هم اشاره رفت، و از نامش هم پيداست، يك امپراطوري قوم پارس در سرزمين ايران و كشورهاي اطراف آن بوده و اقوام مختلف امپراطوري را با فرستادن ساتراپ و مأمورين عاليرتبه خود اداره مي‌كرده (330-559 ق.م). اين شاهنشاهي بعد از 229 سال به دست اسكندر مقدوني منقرض شده و تا آمدن پارت‌ها به سرزمين ايران به وسيلة جانشينان اسكندر (سلوكيدها) اداره شده است. بعد از آن پارت‌ها از آسياي ميانه به ايران آمده و سلسلة اشكانيان را تشكيل و مدت چهار قرن در ايران سلطنت كردند (224-250 قبل از ميلاد). از قرن سوم ميلادي (226م.) شاهنشاهي ساسانيان جاي آن‌ها را گرفت و بيش از چهارصد سال (تا 652م.) امپراطوري آن‌ها ادامه يافت. پايتخت آن‌ها هم در مداين نزديك بغداد يعني خارج از ايران كنوني بود. در اين مدت دو هزار و پانصد سال اقوام مختلف مانند يونانيان و اعراب از غرب و تركان و مغولان از آسياي ميانه (تركستان) به ايران آمده و در اين سرزمين حكومت تشكيل داده و توطن نمودند و تركان در حدود هزار سال در ايران حكومت كردند و استقلال ايران را حفظ نمودند و ضمن حفظ زبان و ويژگي‌هاي قومي خود ايراني شدند. مردم بومي اين سرزمين هم در موطن قديمي خود باقي مانده و كم و بيش با مهاجرين مخلوط شده‌اند. زبان فارسي دري نيز بوسيلة پادشاهان ترك (غزنويان و سلجوقيان) از شمال افغانستان و آسياي ميانه (تاجيك‌ها) به ايران آمده و زبان ديوان و دولت شده و در سرزمين ايران و آسياي صغير (تركيه) گسترش يافته است.

در اين مورد مورخ ايتاليايي آلساندرو بوساني در كتاب پرس‌ها مي‌نويسد: در حالي كه در غرب ايران سلاطين شيعة آل‌بويه ادبيات عرب را ترويج مي‌كردند، در شرق ايران سلاطين سنّي ترك غزنوي زبان و ادبيات فارسي را رونق دادند.[18]

با در نظر گرفتن مراتب فوق شايد بتوان مردم ايالت فارس را كه موطن هخامنشيان و قوم پارس بوده، تا حدودي اولاد آن‌ها دانست. مردم قديم ساير ايالات ايران مدتي جزو امپراطوري هخامنشي و بعد از آن‌ها تابع سلوكيدها, اشكاني‌ها و بالاخره ساسانيان بودند. همچنانكه اعراب به مدت چهار صد سال جزو امپراطوري اسلامي عثماني بودند ولي خود را ترك و يا اولاد عثمان غازي جَد تركان عثماني نمي‌دانند. به قول مرحوم دكتر علي‌شريعتي قيچي اسلام به طوري ما را از گذشته قبل از اسلام قطع و جدا كرده كه امروز زبان, دين و آداب و رسوم آن‌ها به ويژه هخامنشيان براي ما ناآشناست، و ما هر آنچه دربارة آن‌ها آموخته‌ايم، از منابع بيگانه بوده است.

بنا بر اين عاقلانه و عادلانه نيست كه ما باستانگرائي را كه اسلام‌ستيزي و زردشتي‌گري و طرد و دشمني ساير اقوام را براي ما به ارمغان آورده و به جاي وحدت ملّي وسيله اختلاف و دشمني مردم مسلمان ما شده، به عنوان ركن اساسي مليت ايراني قرار دهيم و آن‌را به زور به مردم مسلمان ايران تبليغ و تحميل نمائيم.

در اين جا به عنوان مثال نوشتة يكي از روشنفكران ملّي‌گراي دوران پهلوي را نقل مي‌كنيم. مرحوم دكتر ناتل خانلري استاد زبان و ادبيات فارسي دانشگاه تهران و مدتي هم وزير كشور كابينة اسلاله اعلم بود.

او در مقدمة كتاب زبانشناسي و زبان فارسي چنين مي‌گويد:

وطن من اين سرحدّات سياسي مصنوعي نيست, هرجا كه فارسي صحبت مي‌كنند، ميهن من است! يعني به جاي آذربايجان, كردستان و خوزستان ايران, شمال افغانستان و تاجيكستان وطن ايشان است. دكتر خانلري شاگرداني دارد كه اغلب آن‌ها كم و بيش از افكار او پيروي مي‌كنند. در اينجا سئوالي پيش مي‌آيد كه اگر فرمايشات استاد فقيد را ترك زبانان, كرد زبانان, عرب زبانان و تركمنان ايران هم به عنوان اصول وطن‌خواهي بپذيرند و ميهنشان را حوزة زبان‌هاي مادري و قومي خود بدانند، آن وقت تكليف كشور ما چه خواهد شد و وطن مشترك ما كجا خواهد بود و يا اگر اعراب و ترکان خارج از ايران به همين شيوه سرزمين ايران را قسمتي از خاک ميهن خود بدانند، چه برخوردي بايد با آنان داشته باشيم.

در زمان رضاشاه مبلغين رژيم مي‌كوشيدند انديشه و احساسات پان ايرانيستي را به صورت شاهپرستي درآورند و شعار «خدا- شاه- ميهن» به شعار رسمي دولتي تبديل شد و به جاي سرود ملّي ايران سرود شاهنشاهي انتخاب شد كه صبح و شام همه‌جا حتّي در سينماها خوانده مي‌شد.

اركان ملّيت ما بايد مشتركات ما باشد، يعني وطن (ايران), اسلام, تاريخ بعد از اسلام كه تا امروز تداوم داشته و تاريخ مشترك همه ايرانيان است, و همچنين احساس همبستگي و خواست همزيستي با هم و آيندة مشترك. البته ملّت بزرگ ايران بايد يك زبان مشترك (فارسي) رسمي داشته باشد، ولي به مانند كشورهاي آزاد و پيشرفته چند زباني (سوئيس, بلژيك, كانادا و...) زبان‌هاي ساير اقوام ايراني (ترکي، کردي، عربي، ترکمني ...) همچنانكه در قانون اساسي ما تا حدودي پيش‌بيني شده، بايد در مدارس تدريس شود تا هم ستم ملّي از بين برود و هم ضمن ريشه‌كن كردن بي‌سوادي، مردم زبان‌هاي يكديگر را بهتر بفهمند.

جريان باستانگرائي و ناسيوناليسم آريائي با تكيه بر زبان فارسي به عنوان ركن اساسي وحدت ملّي به علت نديده گرفتن و حتي دشمني با اقوام غيرفارس (ترك‌ستيزي و عرب‌ستيزي) كه اكثريت ايرانيان را تشكيل مي‌دهند و همچنين به علت دشمني با اسلام كه دين و فرهنگ بيش از نود و نه درصد ايرانيان است و بيش از هزار و سيصد و پنجاه سال اساس وحدت و يكپارچگي ما را تأمين نموده و ما را به شكل ملّت واحد درآورده است، بالاخره به شكست انجاميد و انقلاب اسلامي پاسخي به تمامي اين افكار و اقدامات ملّي‌گرايانه و باستانگرايانه فاشيستي بود كه بي‌پايه و اساس بودن آن را ثابت كرد.

حقيقت امر اين است كه فرهنگ امروزي ما با تلفيق فرهنگ ايراني كه مجموعه‌اي از فرهنگ‌هاي اقوام اين مرزوبوم است (نه يك قوم ويژه) و فرهنگ اسلامي شكل گرفته و هويت و مليت ايراني را تشكيل داده است.

ناگفته نماند كه زبان فارسي يكي از زيباترين و شيرينترين زبان‌هاي دنياست و شايد بهترين زبان براي سرودن شعر باشد. زبان فارسي قرن‌ها محمل عشق و عرفان و پيام‌آور محبت و دوستي و زيبائي بوده و با نيروي محبت و عرفان دل تركان و پادشاهان ترك و مغول و ديگران را تسخير كرده و زبان دربار پادشاهان ترك, هند (بابري‌ها) و ايران, عثماني و مصر (مماليك) و مردم با احساس اين كشورها بوده و كوتاه سخن، زبان دل ما بوده و هست. متأسفانه در زمان حاكميت پهلوي‌ها تحميل به زور و تحقير و جريمه جاي محبت را گرفت و در نتيجه زبان فارسي تا حدودي شيريني سابق خود را از دست داد. متأسفانه حالا هم ملّي‌گرايان افراطي مي‌خواهند به همان شيوة دوران پهلوي زبان فارسي را از دل ما خارج كنند و به زور به حلق ما فرو ببرند!

جاي تعجب است كه اكثريت قريب به اتفاق بنيانگذاران باستانگرائي و ناسيوناليسم آريائي ترك و يا ترك تبارند و يا غيرفارس، مثلاّ آخوندزاده, جلال‌الدين ميرزاي قاجار پسر فتحعليشاه, ميرزا ملكم‌خان (ارمني) و در نسل بعد, سيدحسن تقي‌زاده, حسين كاظم‌زاده ايرانشهر تبريزي, دكتر محمود افشار, سيد احمدكسروي, ابوالقاسم آزاد مراغه‌اي, تقي‌اراني, ملك‌الشعراء بهار (گرجي تبار جديدالاسلام), تيمورتاش, داور رضازاده‌ شفق, فروغي (يهودي تبار), ميرزا رضاخان افشار بكشلو,‌ دكتر جواد شيخ ‌الاسلام‌ زاده, يحي ذكاء و...

اين در حالي است كه شاهنشاه آريامهر پهلوي دوّم! در كتاب خود وقتي كه از پدرش تعريف مي‌كند، وي را برخلاف پادشاهان قاجار كه از نژاد ترك بودند، از خانوادة اصيل ايراني مي‌شمارد.[19] يعني قاجار كه از تركان ايراني و يا به قول بعضي‌ها ايرانيان ترك‌زبان بودند، به نظر شاهنشاه ايران از نژاد ترك بوده و از خانوادة اصيل ايراني نبودند. بنابراين شاهنشاه! ملّي‌گراي ما بمانند ديگر ملّي‌گرايان افراطي تركان ايراني و حتّي پايه‌گذاران ملّي‌گرائي و پان فارسيسم را هم ايراني نمي‌دانند. البته به زعم خودشان حق هم دارند، چون آن‌ها ايراني را معادل فارس مي‌‌دانند و مانند دكترخانلري غيرفارس را ايراني نمي‌دانند. البته در مورد نوابغ و پادشاهاني كه كارهاي بزرگ انجام داده و در تاريخ صفحات زريني براي خود و ايران باز كرده‌اند، استثناء قائل شده و آن‌ها را ايراني فارس تبار مي‌خوانند و ترك بودن آن‌ها را انكار مي‌كنند، مثلاّ در مورد فارابي (ابوُ نصر محمد ابن محمد ابن طرخان ابن اوزلوق), سهروردي (شيخ اشراق) نظامي گنجوي, مولوي, عراقي، شاه اسماعيل, نادرشاه و... .

در خاتمه كلام سخنان خود را اين گونه خلاصه مي‌نمايم:

ملّي‌گرائي اروپائي معمولاّ به فاشيسم و ديگرستيزي مي‌انجامد. هرچند در كشورهاي حوزة بالكان و كشورهاي عربي ملّي‌گرائي سبب تجزيه امپراطوري عثماني و استقلال اين كشورها گرديد, ولي بعد از تشكيل دولت‌هاي ملّي, خود آن‌ها دربارة اقليت‌هاي قومي شيوة استبداد و سركوب را پيش گرفتند كه بهترين نمونه‌هاي آن را مي‌توان در عراق در مورد كردها و تركان كركوك و يا در يونان و بلغارستان, در مورد تركان باقيمانده در آن كشورها مشاهده كرد. در تركيه نيز وضع اسف‌انگيز كردها داستان ديگري دارد. بنا بر اين ناسيوناليسم اروپائي سكه اي است که يك رويش آزاديخواهي و استقلال‌طلبي و روي ديگرش فاشيسم و ديگرستيزي و سركوبگري است.

اين ضرب‌المثل فرانسوي را يكبار ديگر در اينجا تكرار مي‌كنم: وطن‌خواهي عشق به خودي‌هاست و ناسيوناليسم نفرت از ديگران است.[20]

در پايان از خداوند مي‌خواهم همة افراد ملت ما را مانند هميشه در پناه خود نگه دارد و تخم نفاق را كه دشمنان ايران و اسلام براي تأمين منافع استعماري خود در سرزمين‌هاي اسلامي با تبليغ ناسيوناليسم قوم‌گراي افراطي كاشته و پرورش داده‌اند، از ميان ما بردارد و به جاي آن محّبت و وفا را در ميان ما ايراني‌ها استوار و استوارتر سازد تا در ساية «وحدت كلمه» و وحدت (در كثرت) به زندگي بهتر و سعادت واقعي دست يابيم.

زنده باد ايران- زنده باد اسلام.

[1] - ناسيوناليسم قرن بيستم، گلن ‌باركلي. ترجمة يونس شكرخواه. نشر سفير، تهران 1369

2- Nations and Nationalism. E. Gellner, Cornell University Press 1992, London . New York .

[3]- بيگدلو, رضا. باستانگرائي در تاريخ معاصر ايران- نشر مركز، تهران 1380

[6] - پورپيرار, ناصر- 12قرن سكوت. تهران

[7] - به نظر عده‌اي از دانشمندان معاصر، قسمت عمدة ترکان از قبل از ميلاد در ايران به ويژه آذربايجان سکونت داشتند.

[8]- بيگدلو, رضا. باستانگرائي در تاريخ معاصر ايران.

[10] - جلائي‌پور, حميدرضا. كردستان. علل تداوم بحران آن پس از انقلاب اسلامي. تهران 1372.

[11] - بيگدلو. رضا. ص 64.

[12] - ريچارد فراي. عصر زرين فرهنگ ايران. ترجمة مسعود رجب‌نيا

[13] - ايرج افشار, نامه‌هاي لندن، ص. 192 (تقي‌زاده- ح)، به نقل از رضا بيگدلو.

[14]- پدر تقي‌زاده اهل اردوباد آن سوي ارس بود كه ملّي‌گرايان افراطي آن ناحيه را اران مي‌نامند و اهالي آنجا را ايراني نمي‌شمارند!

[15] - رضا بيگدلو. باستانگرائي در تاريخ معاصر ايران.

[16] - خامه‌اي، چهارچهره. ص. 2-211.

[17] - خاطرات ارشيرجي. ص. 148

[18] - Alessandro Bousani The Persians, Elek Books Ltd., چاپ لندن- 1971

ترجمه از ايتاليائي به انگليسي به وسيلةJ. B. Donne

[19] - رضا بيگدلو. ص. 249.

[20] - Patriotisme est l’amour des siens. nationalisme est la haine des autres.

"بني عُجُم"

تصوير اعراب در ادبيات مدرن فارسي