???????? 12 ???????? ??? ??? 1386

تمدنهای باستان غرب آذربایجان

عادل ارشادی فر

تمدن های آغازین:

حوزه دریاچه ارومیه از نخستین مراکز فرهنگی باستانی شرق میانه ودرمحدوده فلات ایران از نخستین مراکز جمعیت های متمرکز بوده است. آغاز حیات تاریخی در این خطه تقریبا مقارن با آغاز حیات تاریخی در بین النهرین و آسیای صغیر بوده است. از آنجایی که محوطه های باستانی و پژوهش های باستان شناسی را نمی توان در چهارچوب مرزهای کنونی محدود کرد و تقسیمات سیاسی فعلی با نواحی باستانی منطبق نیست، لذادر بررسی باستان شناسی غرب آذربایجان مرزهای سیاسی فعلی فرو می ریزد و مرزهای فرهنگی این خطه، به حوزه قفقاز، ترکیه شرقی و عراق کنونی کشیده می شود.

بقایای باستانی مربوط به دوران پیش از تاریخ و آغاز تاریخی غرب آذربایجان عمدتا در دشت سولدوز ( نقده) و اطراف شهرهای ارومیه و سلماس نهاده شده و بقایای باستانی دوره تاریخی آن نیز علاوه بر مناطق مذکور در اطراف شهرهای تکاب، بوکان و زیویه سقز(ساققیز) و شهرستان قوشا چای (میاندوآب) و اشنویه ( اشنوناک باستانی) پراکنده شده است.

تمدن های پیش از تاریخ و آغاز تاریخی غرب آذربایجان عبارتند از:

ا- تمدن های دشت سولدوز( تپه حاجی فیروز، دالما (دلمه) تپه، پیزدیلی= پیسدیکلی تپه، دینخا تپه= دین خواه تپه، عقرب تپه و حسنلو).

2- گوی تپه در 6 کیلومتری جنوب شرقی ارومیه.

3- هفتوان تپه ( بوتان تپه = تام تپه) در نزدیکی شهر سلماس.

بر اساس پژوهش ها و حفاریهای به عمل آمده و نتایج حاصل از آن، دشت سولدوز از هزاره ششم پیش از میلاد محل اجتماعات کشاورزی بوده و ساکنان دهکده های مستقر اولیه، به حرفه کشاورزی و دامپروری اشتغال داشته اند.(1)

سفال این دشت که از تپه های حاجی فیروز و پیزدلی به دست آمده، با دست ساخته شده و عموما ساده و بعضا منقوش بوده و قدمت آن 6000 تا 5500 (سال) پیش از میلاد تاریخ گذاری شده است. سفال تپه حاجی فیروز با سفال یانیق تپه خسروشاه در نزدیک تبریز مشابهت اساسی دارد. هم چنین سفال این تپه از نظر نقوش مشابه سفال تل حسونا ( هزاره پنجم قبل ازمیلاد) در بین النهرین بوده وبا آن قابل مقایسه دانسته شده است. ( 2) طبق نظر پروفسور روبرت (رابرت) دایسون سفال تمدن دالما (دلمه) تپه دشت سولدوز نیز با سفال تمدن حلف درشمال بین النهرین ( جنوب غربی شهر ماردین در ترکیه ) تا اندازه قابل ملاحظه ای قابل تطبیق است.(3)

حفاری های باستان شناسی در دالما تپه( دولما تپه؟) ثابت می کند که ساکنان این منطقه در هزاره های پنجم و چهارم قبل از میلاد، قدم در راه تکمیل صنایع فلزی گذاشته و برای تحصیل مواد خام و توزیع مصنوعات و تولیدات بومی ، اقدام به تجارت با نقاط دور دست نموده اند. مضافا در هزاره های مذکور نخستین علائم خطوط اولیه در این تپه ( هم چنین یانیق تپه خسروشاه) ظهور کرده است.(4)

گوی تپه ارومیه مهمترین بخش از شناسنامه پیش از تاریخ و آغاز تاریخی غرب آذربایجان است طبقه(M) این تپه باستانی قابل مقایسه با تمدن عبید ( دوران سفال عبید چهارم) بین النهرین بوده و حفاریهای به عمل آمده نشان می دهد که در این محوطه باستانی استمرار فرهنگی وجود داشته که از نظر، گاه نگاری شامل هزاره چهارم پیش از میلاد تا عصر I (1500- 1200 ق.م) و عصر آهن II (1200 – 800 ق.م) می شود.

جدیدترین طبقه این تپه (طبقه A)متعلق به عصرآهن II و طبقه ماقبل آن (طبقه B ) متعلق به دوره آهن Iو قدیم ترین طبقه آن (طبقه‌‌ N ) متعلق به هزاره چهارم قبل از میلادمی باشد (گزارش بورتون براون). اما براساس گزارش عزت الله نگهبان طبقه (N) گوی تپه مقارن با سیلک دوم کاشان ودر نتیجه متعلق به اواسط هزاره پنجم قبل از میلاد می شود. بر اساس جدولی که ((ماری ویت)) و ((روبرت دایسون)) از گاه نگاری تپه ها و آثار باستانی ایران به دست داده اند تپه حسنلو از سلسله تپه های دشت سولدوز در فاصله سالهای (6000 – 5500 ق.م) مسکون بوده و قدمت لایه VII 2500 ق.م ولایه VI 2000 ق.م تعیین شده است. اما با وجود این قدمت، اهمیت و شهرت حسنلو بیشتر مدیون لایه متعلق به عصر آهن II می باشد که دژ ماننایی و جام طلایی آن شهرت یافته است. هفتوان تپه سلماس نیز بر اساس جدول مذکور به ترتیب زیر گاه نگاری شده است: هفتوان VIII (3000 ق.م)، هفتوان VII (2500 ق.م)، هفتوان VI (2000 ق.م).

ادامه مطلب

www.bati-azerbaycan .blogfa.com

http://bati- azerbaycan. blogfa.com/ post-41.aspx

چهارشنبه 12 اردیبهشت ماه سال 1386
تمدنهای باستان غرب آذربایجان
تمدنهای باستان غرب آذربایجان عادل ارشادی فر تمدن های آغازین: حوزه دریاچه ارومیه از نخستین مراکز فرهنگی باستانی شرق میانه ودرمحدوده فلات ایران از نخستین مراکز جمعیت های متمرکز بوده است. آغاز حیات تاریخی در این خطه تقریبا مقارن با آغاز حیات تاریخی در بین النهرین و آسیای صغیر بوده است. از آنجایی که محوطه های باستانی و پژوهش های باستان شناسی را نمی توان در چهارچوب مرزهای کنونی محدود کرد و تقسیمات سیاسی فعلی با نواحی باستانی منطبق نیست، لذادر بررسی باستان شناسی غرب آذربایجان مرزهای سیاسی فعلی فرو می ریزد و مرزهای فرهنگی این خطه، به حوزه قفقاز، ترکیه شرقی و عراق کنونی کشیده می شود. بقایای باستانی مربوط به دوران پیش از تاریخ و آغاز تاریخی غرب آذربایجان عمدتا در دشت سولدوز ( نقده) و اطراف شهرهای ارومیه و سلماس نهاده شده و بقایای باستانی دوره تاریخی آن نیز علاوه بر مناطق مذکور در اطراف شهرهای تکاب، بوکان و زیویه سقز(ساققیز) و شهرستان قوشا چای (میاندوآب) و اشنویه ( اشنوناک باستانی) پراکنده شده است. تمدن های پیش از تاریخ و آغاز تاریخی غرب آذربایجان عبارتند از: ا- تمدن های دشت سولدوز( تپه حاجی فیروز، دالما (دلمه) تپه، پیزدیلی= پیسدیکلی تپه، دینخا تپه= دین خواه تپه، عقرب تپه و حسنلو). 2- گوی تپه در 6 کیلومتری جنوب شرقی ارومیه. 3- هفتوان تپه ( بوتان تپه = تام تپه) در نزدیکی شهر سلماس. بر اساس پژوهش ها و حفاریهای به عمل آمده و نتایج حاصل از آن، دشت سولدوز از هزاره ششم پیش از میلاد محل اجتماعات کشاورزی بوده و ساکنان دهکده های مستقر اولیه، به حرفه کشاورزی و دامپروری اشتغال داشته اند.(1) سفال این دشت که از تپه های حاجی فیروز و پیزدلی به دست آمده، با دست ساخته شده و عموما ساده و بعضا منقوش بوده و قدمت آن 6000 تا 5500 (سال) پیش از میلاد تاریخ گذاری شده است. سفال تپه حاجی فیروز با سفال یانیق تپه خسروشاه در نزدیک تبریز مشابهت اساسی دارد. هم چنین سفال این تپه از نظر نقوش مشابه سفال تل حسونا ( هزاره پنجم قبل ازمیلاد) در بین النهرین بوده وبا آن قابل مقایسه دانسته شده است. ( 2) طبق نظر پروفسور روبرت (رابرت) دایسون سفال تمدن دالما (دلمه) تپه دشت سولدوز نیز با سفال تمدن حلف درشمال بین النهرین ( جنوب غربی شهر ماردین در ترکیه ) تا اندازه قابل ملاحظه ای قابل تطبیق است.(3) حفاری های باستان شناسی در دالما تپه( دولما تپه؟) ثابت می کند که ساکنان این منطقه در هزاره های پنجم و چهارم قبل از میلاد، قدم در راه تکمیل صنایع فلزی گذاشته و برای تحصیل مواد خام و توزیع مصنوعات و تولیدات بومی ، اقدام به تجارت با نقاط دور دست نموده اند. مضافا در هزاره های مذکور نخستین علائم خطوط اولیه در این تپه ( هم چنین یانیق تپه خسروشاه) ظهور کرده است.(4) گوی تپه ارومیه مهمترین بخش از شناسنامه پیش از تاریخ و آغاز تاریخی غرب آذربایجان است طبقه(M) این تپه باستانی قابل مقایسه با تمدن عبید ( دوران سفال عبید چهارم) بین النهرین بوده و حفاریهای به عمل آمده نشان می دهد که در این محوطه باستانی استمرار فرهنگی وجود داشته که از نظر، گاه نگاری شامل هزاره چهارم پیش از میلاد تا عصر I (1500- 1200 ق.م) و عصر آهن II (1200 – 800 ق.م) می شود. جدیدترین طبقه این تپه (طبقه A)متعلق به عصرآهن II و طبقه ماقبل آن (طبقه B ) متعلق به دوره آهن Iو قدیم ترین طبقه آن (طبقه‌‌ N ) متعلق به هزاره چهارم قبل از میلادمی باشد (گزارش بورتون براون). اما براساس گزارش عزت الله نگهبان طبقه (N) گوی تپه مقارن با سیلک دوم کاشان ودر نتیجه متعلق به اواسط هزاره پنجم قبل از میلاد می شود. بر اساس جدولی که ((ماری ویت)) و ((روبرت دایسون)) از گاه نگاری تپه ها و آثار باستانی ایران به دست داده اند تپه حسنلو از سلسله تپه های دشت سولدوز در فاصله سالهای (6000 – 5500 ق.م) مسکون بوده و قدمت لایه VII 2500 ق.م ولایه VI 2000 ق.م تعیین شده است. اما با وجود این قدمت، اهمیت و شهرت حسنلو بیشتر مدیون لایه متعلق به عصر آهن II می باشد که دژ ماننایی و جام طلایی آن شهرت یافته است. هفتوان تپه سلماس نیز بر اساس جدول مذکور به ترتیب زیر گاه نگاری شده است: هفتوان VIII (3000 ق.م)، هفتوان VII (2500 ق.م)، هفتوان VI (2000 ق.م). ادامه مطلب www.bati-azerbaycan .blogfa.com http://bati- azerbaycan. blogfa.com/ post-41.aspx ------------------------------------------------------------------------