در سوگ دیلماج

 

سید حیدر بیات

heydarbayat@gmail.com

 

1

قضیه مربوط به چهار سال پیش (آذر 1382) است، هنگام مطالعه روزنامه شرق تیتر «18 نشریه مجوز انتشار گرفتند» نظرم را جلب کرد. در آنجا در بین نشریه‌های مجوز گرفته، اسم دیلماج به صاحب امتیازی علیرضا صرافی نیز بود. آن موقع مسئول صفحه فرهنگ و ادب نشریه پیام قم بودم که البته در آن صفحه عملا به ادبیات آذربایجان و اخبار مربوط به آن می‌پرداختیم. فرصت را از دست نداده و فردا یا پس فردای آنروز این خبر را به همراه عکسی که در یک مراسم از آقای صرافی گرفته‌ بودم منتشر کردم. در همان اثنا یادم نیست که به صورت حضوری یا تلفنی به استاد دکتر صدیق هم خبر را گفتم. چند روز بعد تلفن منزل زنگ خورد، ساعت حدود نه شب بود، صدای آشنای دکتر صدیق بود که به زبان ترکی می‌گفت:

«آقای بیات! مهندس صرافی اینجاست بیا با خودش صحبت کن، اما مژدگانی‌اش مال من است» و گوشی را به آقای صرافی داد. آقای صرافی بعد از سلام و احوال‌پرسی مختصر پرسید که خبر را کجا دیده‌اید؟ نگاهی به اطراف انداختم روزنامه شرق و اتفاقا همان صفحه مورد نظر هنوز کنار تلفن بود، روزنامه را برداشته و به قول دکتر باستانی پاریزی: «از نام و ازنشانی و از جایگاه زیست» با شماره روزنامه و شماره صفحه و تیتر خبر مورد نظر و ...برای مهندس صرافی شرح دادم. بلی درست است مهندس از ماجرا بی‌خبر بوده است. می‌گفت:

«پنج سالی بود که درخواست مجوز داده‌ بودم و چند بار نیز پیگیری کردم اما آنقدر کار طولانی شد که دیگر فراموش کرده بودم، فکر می‌کردم دیگر مجوز داده نشد».

این شاید از جالبترین خاطرات مطبوعاتی من است که قبل از اینکه آقای صرافی این قضیه را بفهمد من در پیام قم منتشر کرده بودم. مسئله مژدگانی هم که گویا قرار بود ویژه‌نامه‌ای مربوط به استاد صدیق منتشر شود جامه عمل نپوشید. البته مقالات استاد به کرات در دیلماج منتشر شدند که شاید حجمشان با مطالب یک ویژه‌نامه برابری کند.

 

2

به دلایلی که بعدها شاید به آن بپردازم همکاری نزدیکی با مطبوعات آذربایجان به استثنای مطبوعات زنجان نداشته‌ام، به همین جهت احتمالا هیچ مطلبی از این قلم در نشریه دیلماج چاپ نشد، جز دو شعر در شماره آخر که وقتی شنیدم دیلماج توقیف شده است، باخود گفتم: اسم ما حتما به دیلماج شگون نداشته، کاش آن دو شعر کوچک هم چاپ نشده بودند.

3

مهندس صرافی در تابستان امسال از من خواستند که مصاحبه‌های کوتاهی را که هر از گاهی با برخی از نویسندگان انجام می‌دهم قبل از انتشار در اینترنت برای دیلماج بفرستم، من هم فرصت را غنیمت دانسته و دو مصاحبه انجام دادم یکی با خود ایشان و دیگری با یکی از عاشیقهای شاهسون. در مورد اولی مهندس صرافی  گفتند: درست نیست که مصاحبه  من در نشریه‌‌ مربوط به خودم  چاپ شود لذا  آنرا در اینترنت منتشر کردم. اما دومی  جزو مندرجات شماره بعدی دیلماج بود که  امیدوارم با رفع توقیف آن در خود دیلماج فرصت انتشار بیابد.

4

دیلماج یک نشریه منحصر به فرد است. از نظر ظاهری و مسائل مربوط به گرافیک و چاپ در حد نشریات کشوری است اما عمده حسن دیلماج در شیوه مدیریت صحیح و سالم آن است. خوانندگان مجله اگر دقت کرده باشند دیلماج برای هر شماره یک سردبیر مخصوصی داشت که آن سردبیر در حول یک موضوع مثلا مساله زن، دموکراسی یا ادبیات یا باستانشناسی مطالبی را تدوین و منتشر می‌کرد. این شیوه مدیریت کم‌نظیر موجب می‌شد که نشریه در زمینه‌های تخصصی چند کلمه حرف و حساب برای گفتن داشته باشد و علاوه بر فرم و شکل در محتوا نیز جز نشریات برتر کشور باشد. در جامعه‌ای که یکی از بزرگترین مشکلات آن را عدم روحیه برای کار جمعی عنوان می‌کنند این روحیه مهندس صرافی غنیمتی برای کشور و آذربایجان بود که اشخاص صاحب صلاحیت فرصت بروز داشته‌های خود را داشته باشند و بحث‌ها کاملا علمی و تخصصی مطرح شوند.

5

دیلماج در زبان ترکی به معنای مترجم است که قبلا در فارسی نیز کاربرد داشت و حضرات پان‌فارسیست به حساب این واژه بیگانه ترکی رسیدند و آن را از صحیفه مقدس زبان فارسی بیرون راندند. در وهله نخست شاید به نظر برسد که این نشریه بیشتر به مسائلی نظیر ترجمه و ... نظر دارد و انتخاب این نام برای یک نشریه سیاسی فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی کمی غیر مناسب به نظر می‌رسد، لیکن وقتی فکر می‌کنیم که در ایران هیچ کسی زبان هیچ کسی را نمی‌فهمد و به قول ترکها هیچ کس خط آن دیگری را نمی‌خواند وجود یک مترجم بسیار ضروری است که همه چیز را توضیح دهد و ترجمه کند تا سوء تفاهمات و عدم درک طرف مقابل از بین برود، از این حیث نام دیلماج بسیار هوشمندانه انتخاب شده است.

6

هر شب ستاره‌ای به زمین می‌کشند و باز

این آسمان غمزده غرق ستاره‌هاست

هوشنگ ابتهاج سایه

 

توقیف دیلماج با هیچ عرف و قانونی سازگار نیست، توقیف بدون ادعا و دلیل و قبل از تشکیل دادگاه و تفهیم اتهام و...

دنیای امروز دنیایی نیست که بتوان واژه‌ها و اندیشه‌ها را با ساطور سانسور قطعه قطعه کرد و لاشه آنها را تحویل جامعه داد:

جز لاشه‌ای به جای نمی‌ماند از کلام

چون سطر سطرش از دم ساطور بگذرد

حسین منزوی

 

در عصر ماهواره و اینترنت حرفها گفته‌ میشوند، و مخاطبان میشوند. طی چند روز گذشته که از تلویزیون خسته شده و به سراغ رادیو رفته بودم تا بلکه برنامه‌های ترکی و عربی دلخواه خودم را در آن پیدا کنم، با مسئله شگفتی مواجه شدم: تقریبا در تمامی ساعات شبانه‌روز رادیوهای اپوزسیون یا رادیوهای مربوط به کشورهای غربی به زبان فارسی برنامه پخش می‌کنند، و در همان فاصله‌ای که دنبال شبکه دلخواهت می‌گردی اخباری از تظاهرات کارگران کارخانه شکر هفت تپه، حکم سنگسار در فلان شهر و... به گوشت میخورد.  حال مثلا با بستن نشریه دیلماج چه اتفاقی می‌افتد که در صورت ادامه آن نخواهد افتاد یا بالعکس؟

اتفاقا در فضایی که رسانه‌های خبری به صورت سرسام‌آوری از دولت ایران انتقاد می‌کنند و راست و دروغ را به هم می‌بافند و بیشتر از آنکه قصد اصلاح داشته باشند قصد آشوب در سر می‌پرورانند، وجود نشریاتی چون دیلماج که به رواج عقلانیت در جامعه می‌پردازد بسیار ضروری و بایسته است.

اما چه سود که «گوش اگر گوش تو و ناله اگر ناله ماست...»

باری اگر دیلماج خدای نکرده خطایی را نیز مرتکب شده بود باید به جهت اینکه نشریات دوزبانه ترکی فارسی به عدد انگشتان یک دست هم نمی‌رسند با تذکراتی چند مجال انتشار می‌یافت، اما طبیعی است که میزان عناد حکومت با نشریات ترکی بسیار بیشتر از نشریات فارسی است و اصلا خود ترکی نوشتن اولین جرم نانوشته در قاموس دولت ایران است.

هر چه قدر به دنبال علتی برای توقیف دیلماج گشتم چیزی پیدا نکردم جز دو مورد:

1. احتمالا رواج عقلانیت در بین هویت‌خواهان ترک که خواستار رسمی‌شدن زبان ترکی در ایران و احقاق سایر حقوق فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ترکهای ایران هستند از دیدگاه حکومت منفی تلقی شده است چرا که بزرگترین حسن این حرکت همان مدنی بودن و مسالمت آمیز بودن آن است و دولت می‌خواهد این حرکت را به سوی رادیکالیزم سوق دهد تا بهانه‌های بیشتری برای مقابله آن داشته باشد.
2. بحث ستاره‌های فرهنگی و ادبی سال که به ابتکار نشریه حیدربابا مطرح شد و در آن اشخاصی مثل آقای ایواز طاها و ناصر منظوری و هادی قاراچای و محمدرضا لوایی و سعید موغانلو و... از سوی خوانندگان به عنوان ستارگان موضوعاتی چون رمان و شعر و فعالیت‌های فرهنگی انتخاب شدند و بعد از آن بخش ترکی نشریه حیدربابا تعطیل شد. بعد از آن دیلماج در آخرین شماره خود خلاصه‌ای از مسائل مربوط به ستاره‌های فرهنگی و ادبی آذربایجان را ارائه داد و توقیف شد. بعید نیست که توقیف دیلماج بی‌ربط با این مسئله نباشد.

به هر حال امیدواریم نشریه دیلماج به زودی رفع توقیف شده و به کیوسک مطبوعاتی ها برگردد.

 

 ----

www.hbayat.com

به یاد سرهنگ بزرگمهر، وکیل تسخیرناپذیر مصدق

 

دکتر پرویز داورپناه  

 

روزی که بر من و تو وزد باد مهرگان   /   آنگه شود پدید که نامرد و مرد کیست

 

او هم رفت. عاشقی به معشوق پیوست. وکیل مصدق، جلیل بزرگمهر را می گویم؛ روانش شاد باد.

باید عاشق شد و رفت. ناراحت نباشید، شما هم می روید. هیچکس در این دنیا جا خوش نمی کند. دنیا فانی است. آدمی برهنه و عریان زاده می شود و همه چیز را می گذارد و برهنه و عریان از این دنیا میرود؛ اگر چیزی از آدمی بماند، تنها نام نیک است  و همه، سعادت نکو نامی را ندارند.

 خوشا به حال انسانهائی که همهء هم و غمشان بهروزی مردم است و زندهء جاوید با نام نیک از این دنیا می روند و بدا به حال موجوداتی که پس از یک عمر آسیب رسانی به همنوعان و نوکری بیگانگان و خیانت به وطن وهموطنان خود در خفت وخواری می میرند.

دوّم مهرماه  ۱۳۸۶، شمع وجود جلیل بزرگمهر در سن نود و سه سالگی خاموش شد، مردی که عمری را در پاکی و شرافت زیست.

سرهنگ جلیل بزرگمهر، از افسران شرافتمند و وکیل مدافع تسخیری شادروان دکتر محمّد مصّدق، رهبر بزرگ نهضت ملی ایران دربیدادگاه نظامی رژیم کودتائی شاه – زاهدی بود.

سرهنگ جلیل بزرگمهر، انسان شایسته و دارای شخصیت والائی بود و هرگز اعتقاد راستین به آزادی و حقوق مردمان را رها نکرد.

جلیل بزرگمهر، نویسندهء کتاب «محمدمصدق در محکمهءنظامی»، متولد 1293 در آستارا، سرهنگ ستاد (بازنشسته) و و وکیل دادگستری بود.

در خرداد سی و یک دورهء فرماندهی و ستاد دانشگاه جنگ را تمام کرد و از مرداد سی و یک عهده دار فرماندهی هنگ پیاده نادری (معروف به سربازخانهء قصر) در تهران شد. ازشانزده  شهریور سی و یک به فرمانداری آبادان (پس از خلع ید از انگلیسها) منصوب شد.

در نیمهء اردیبهشت سی ودو به سبب فارغ التحصیلی از دانشکدهء حقوق و علوم سیاسی به دادگاه عالی انتظامی قضات در دستگاه دگرگون شدهء ادارهء دادرسی ارتش که طبق لوایح قانونی دکتر مصدّق بنیان گذاری شده بود به نام دادیار منتقل گردید.

سرهنگ بزرگمهر در خاطرات خود می نویسد :

«اطلاع داده شد که در ساعت ده روز پنجشنبه سی و یک  اردیبهشت ماه سی و دو  (21 می) به جناب آقای دکتر مصدق مراجعه نمایم. سرساعت وارد اتاق شدم. گفتند می خواهیم به آقا یک کار کشوری مراجعه کنیم  آقا سابقهء کار اداری دارند(؟)

عرض کردم تا حالا کار کشوری نکرده ام. گفتند می خواهم کارغله را به آقا رجوع کنم. اطلاعی در کار غله دارید(؟) گفتم از کار غله کوچکترین اطلاعی ندارم جز چند کیلونانی که هر روز در منزلمان مصرف می شود. گفتند پس با این ترتیب این کار را قبول می کنید(؟) عرض کردم اکثر ما افسران در نوع کار اظهار نظر نمی کنیم و امر مافوق را اطاعت می کنیم و پی کار می رویم و این کار را هم قبول می کنم. مشغول کار می شوم اگر از عهده ام ساخته بود که چه بهتر والا یا خودم اظهار عجز می کنم و کنار می روم یا جنابعالی مرا از کار برکنار می فرمایید.

فرمودند بله آقا این طوری که تحقیق کرده ام شما شخص درستکار و جدّی هستید همینها کافی است  می روید در غلّه  اشخاصی هستند که از کار غلّه اطلاع دارند با آنها مشورت می فرمایید همه که فاسد نیستند راهنماییتان می کنند.

از آقای دکتر پرسیدم برنامه کارم را اگر ممکن است مشروحتر بفرمایید. گفتند توضیحی ندارم بگویم خودتان می روید آشنا می شوید.چیزی که در نظرتان باشد این است اداره را بهم نریزید. همه فاسد نیستند. به طور کلی آقا، مردم سه دسته بیشتر نیستند  یکعده مردان درست و صالح هستند که در اقلیتند و هیچ وقت کار بد نمی کنند، یکعده هم مردان فاسد بالفطره هستند اینها هم در اقلیتند  اکثریت مردم بین این دو دسته هستند اگر مردان درست و صالح  در کارها رخنه کردند و وارد شدند اکثریت طرف آنها می رود، اگر برعکس این شد از ناچاری اکثریت متمایل به مردم فاسد می شوند، که وقتی دیدند شما خوب کار می کنید  نظر شخصی ندارید اکثریت به طرف شما می آیند. باید آنهایی را که فاسدند به تدریج از مشاغل حساس برکنار کنید.لازم نیست بیکار کنید و از نان خوردن بیندازید.» 

بعد از این ملاقات سرهنگ بزرگمهر  به وزارت دارایی با سمت رئیس کل غله و نان منتقل شد.

در کتاب خاطرات جلیل بزرگمهر می خوانیم:

«در قلیل مدت سه ماهه کار غله، نخست وزیر را غرق در عشق به خدمت مردم دیدم. کلمهء مردم از زبانش نمی افتاد و تکرار رعایت حال مردم را به من تذکر می داد، درس اخلاق و مماشات و رعایت اعتدال و نبریدن نان و پرهیز از ایجاد جنجال را توصیه می کرد.

یک بار به صراحت گفتم  وقتی که می بینم شما با این سن این همه کار می کنید برخود فرض می بینم شب و روز کار کنم. گفت آقا خدا می داند روزها از ساعت شش صبح که مشغول کار می شوم و یکی دو ساعت ظهرهای تابستان بیشتر استراحت ندارم و تا ساعت ده شب و یازده شب کار  می کنم چنان خسته و فرسوده و گرفته می شوم که وقت خواب فکر نمی کنم که فردا صبح قادر به کار باشم، ولی صبح بعد روی قدرت ایمان و خدمت به مملکت با روحی بشاش و نشاط فراوان پا می شوم کارهایم را می کنم و باز ساعت شش صبح حاضر به کار هستم و اضافه کرد آقا من که از عمر لذت هوی و هوسی ندارم، مرگ بهترین آرزوی من است، آقا همین ایمان و عقیده به خدمت است که مرا زنده نگاهداشته است همین.»

«حدود سه ماه و سه روز در ادارهء غله بودم. سه روز بعد از بیست و هشت مرداد 1332، گویا با تلقین سید ضیاء الدین طباطبائی به سپهبد زاهدی، نخست وزیر زمان، و خطرناک معرفی کردن من در سمت ریاست ادارهء غله مرا از ادارهء غله بیرون کردند؛ پس از برکنار شدن از ادارهء غله، کماکان در حال انتصاب به وزارت دفاع ملی باقی بودم و عمدهء اشتغالم رسیدگی به کار بنّایی در یوسف آباد، کوچه مجلسی بود. شرح این ساختمان و سرهم کردن چهار اطاق کوچک در زمین 314 متری و فروش قالی و قالیچهء جهیز عیال و نقره آلات، و قرض از بانک سپه و قرض از دوستان و خویشان و گرو گذاشتن انگشتر و زیورآلات در بانک کارگشایی و کارهای دیگر خود داستان مفصلی است که بی پولها بخوبی بر آن آگاهند.»

 

بزرگمهر در يك خانوادهء مذهبي در تهران بزرگ شده. ثمرهء ازدواجش، دو دختر و يك پسر بود كه هر سه در قيد حيات هستند. علاقهء بزرگمهر به نهضت ملي باعث شد تا با ازدواج دخترش با مسعود حجازي (يكي از اعضاي شوراي مركزی جبههء ملي) موافقت كند.

پس از كودتاي 28 مرداد و سقوط دولت مصدق، وقتي از او خواستند تا وكيلي براي خود برگزيده و معرفي كند، دکتر مصدق می گوید: «من نيازي به وكيل ندارم.»اين چنين شد كه دادگاه خود، سرهنگ جلیل بزرگمهر را به عنوان وكيل تسخيري معرفي كرد.

از شروع دادگاه بدوي تا قبل از دادگاه تجديدنظر متن دفاعيات مصدق به وسيلهء بزرگمهر تنظيم و در اختيار او قرار مي‌گرفت. رفتار و عملكرد اين وكيل شايسته باعث شد تا مصدق در دادگاه تجديدنظر، او را به عنوان وكيل خود معرفي كند. بزرگمهر از طريق آشنايي با مصدق به نهضت ملي علاقه‌مند شد. تا اين‌كه او را از ارتش بازنشسته كردند و ديگر به ارتش بازنگشت و فقط در كنار مصدق به كار قضايي و وكالت مشغول شد. برجسته‌ترين و ارزشمندترين  كار بزرگمهر تنظيم و انتشار دفاعيات مصدق بود.

در کتاب رنجهای سیاسی دکتر محمد مصدق، یادداشتهای جلیل بزرگمهر به کوشش عبدالله برهان، نشر ثالث، تابستان 1377 تهران،  در صفحهء پنجاه و هفت در یادداشتهای شنبه اول اسفند 1332 سرهنگ بزرگمهر، گفت و شنودی دارد با دکتر مصدق در بارهء کمونیسم، حزب توده، حکومت کودتا، در زندان که عینا: نقل می کنیم:

سرهنگ بزرگمهر:  اشخاص بی طرف اغلب بزرگترین ایرادی که می گیرند این است که آقای مصدق در اواخر دورهء زمامداری خود به توده ای ها خیلی میدان داده بود. به طوری که آنها همه را تهدید می کردند، اهانت می کردند. این اشخاص این طور نتیجه می گیرند که اگر وقایع بیست و هشت مرداد سی و دو نبود، ایران یک تنه به طرف شوروی رفته، پشت پردهء آهنین قرار می گرفت. آن گاه نه از ایران و نه از ایرانی نشانی می ماند.

دکتر مصدق:

«اینها که این طور فکر می کنند، فهم و شعور سیاسی ندارند. این توده ای ها که می گویند، مگر چه کار می کردند؟ به اصطلاح آن مرد [سرتیپ آزموده دادستان ارتش] نعره می کشیدند، یا روزنامه می فروختند. ما که به آنها اجازه صحبت نمی دادیم. همیشه هم به عوامل انتطامی دستور داده بودم و می دادم که از کارهای خلاف آنها جلوگیری کنند.

ملیّون وقتی اجازهء میتینگ می خواستند و اجازه می دادم، نمی توانستم[به حزب توده] اجازه ندهم. عده ای از اینها نعره می کشیدند.  کار دیگری هم مگر کردند؟  خب نعره بکشند.

اساسا" باید فکر کرد علت وجود، یا سبب آمدن و بقای این دولت چه بوده؟ مگر غیر از این بود که ملت، مرا پشتیبانی می کرد؟ دولت، مگر غیر از ملت پشتیبانی هم داشت؟ نه، نداشت. خارجیها که موافق نبودند. عده ای هم که نوکر خارجیها بودند و دستشان از کارها به کلی داشت کوتاه می شد، موافق نبودند.

سنا مگر به میل خودش راًی به دولت می داد؟ از ترس ملت بود که می رفتم به مجلس شورا و سنا و راًی اعتماد می گرفتم. پس وقتی که ملت، دولت را سر ِ کار بیاورد، نمی تواند دولت مبعوث ملت، صدای ملت را خفه کند، و نگذارد مردم حرف خودشان را بزنند.  خفه کردن، کار سیاست استعماری است که مردم را خفه کنند و نگذارند نفس کسی در بیاید و هر کاری دلشان می خواهد بکنند. همان طوری که در دوره بیست ساله کردند، حالا هم می کنند که قرارداد نفت را ببندند،کنسرسیوم بیاورند و از این کارها . . . ولی وقتی که اجازه داده شد مردم حرفشان را بزنند، انتقاد کنند، آن وقت دولت هر کاری دلش خواست نمی تواند بکند؛ باید به طرف هدف ملت و آرزوهای ملت توجّه کند.

موجودیت دولت من روی افکار ملت بود، نمی شد جلو اظهار نظرهای مردم را گرفت و خفه اشان کرد. این توده ایها مارک معینی که نداشتند، اجازه صحبت که داده نمی شد؛ و دولت هم هر وقت حس می کرد از طرف جمعیت معینی خطری هست، فورا" جلوش را قادر بود بگیرد. آقا این حرفها چیست؟ من در دادگاه هم گفتم  توده ایها بعضی نفتی ـ انگلیسی، بعضی روسی اند. ما از اینها ترس نداشتیم. ترس از این کار بود که شد: با توپ زدند و مرا از بین بردند. ترس ما از خیانت قوای انتظامی و کودتا بود که شد.

حالا ببینید پنج ماه است از واقعهء مرداد می گذرد. حکومت نظامی هزارها مردم را گرفته، هزارها خانه مردم را گشته؛ به غیر از چند تا تفنگ حسن موسی چیز دیگری گیرش آمده؟ آن هم با آن همه تبلیغات. مگر با این چیزها می توانستند دولت را ساقط کنند؟ یک تانک، یک مسلسل جلو همهء اینها در می آمد  کافی بود. آقا اینها قدرت و اسلحه نداشتند. چه کاری می توانستند دست خالی بکنند؟

آقا یک سال اگر کار ما دوام پیدا می کرد، اصلاحات شروع شده به جائی می رسید؛ اقتصاد بدون نفت، به طور کامل طبق برنامه ای که شروع شده بود انجام می گرفت؛ تعادل بودجه که داده بودیم جریان پیدا می کرد، به واسطهء اصلاحات و بالا رفتن سطح زندگی مردم، قهرا" از موافقین (به اصطلاح منتقدین) توده ایها می کاست.

افراد چپ، عرض کنم به سرکار، بر دو قسم اند: تند رو بالذات و تند رو بالعرض. تند رو بالعرض آنهایی هستند که به واسطهء بدی وضعیت جامعه، رو به آنها می کنند. وقتی که در جامعه اصلاحاتی به عمل آمد، قهرا" این دسته که تند رو بالعرض هستند، جای خود می ایستند و از قدرت تند رو بالفطره می کاهند.

هر فرد بی غرض آقا، یک هدف فردی دارد، یک هدف اجتماعی. هدف فردیش داشتن نان، آسایش خانوادگی و سلامتی است. هدف اجتماعیش هم آزادی در زندگی و آبادانی. اگر به تدریج دیدند این کارها درست می شود، دیگر مرضی ندارند. حرف مغرضین توده ای، در افراد غیر توده ای بی اثر می ماند و مردم گوش نمی دهند.

آقا، این مردم چقدر ما را تقویت می کردند. به همه چیز ما تمکین می کردند، صبر داشتند. چون می دیدند دولتی دارند که مال خودشان است و برای آنها کار می کند. نفع خصوصی نداشتیم. آقا جیبمان را نمی خواستیم پر کنیم. مردم با کمال میل و اخلاص، به همه گونه ناکامیها گردن می نهادند.

آقا، با این ظلم و فشار و خفه کردن، مردم راهی ندارند به غیر از اینکه به طرف کمونیسم بروند. دیگ بخار، نفس کش نداشته باشد، با آن قدرتش می ترکد. افراد هم در جامعه باید یک تنفس بکنند، و هر عملی که جلو تنفس اجتماعی را بگیرد، موجب انفجار اجتماع می شود.

پیش از انقلاب روسیه، در تمام دنیا صد نفر هم کمونیست نبود. فشار شدید شد، روسیه تزاری کمونیست را به وجود آورد. آن قدر فشار آمد که یکمرتبه همهء مردم آماده شدند و یکمرتبه یک روسیه به آن بزرگی کمونیست شد. حالا هشتصد میلیون از جمعیت روی زمین کمونیست هستند؛ حکومتشان کمونیستی است. همین طورها کردند که مردم رفتند طرف کمونیستی. اگر برای ملت راهی نبود که بتواند به هدفهایش برسد، چاره ای ندارد به غیراز اینکه برود به طرف کمونیستی. و من تاًسفم از این است که دستی دستی مردم را کمونیست می کنند.

آقا، دولت انگلیس بی جهت نبود که به هندوستان استقلال داد. انگلیسی ها دیدند که چهار صد میلیون دارند کمونیست می شوند، آمدند و به آنها استقلال دادند. کارهایی که در مملکت خودشان کردند، هشتاد در صد مالیات، ساختمانهای ارزان قیمت، بهداشت مجانی، برای اصلاح وضع طبقه سوم بود. بالا تر از راضی کردن مردم، هیچ چیز نمی شود.»

در صفحهء 187 کتاب خاطرات جلیل بزرگمهر آمده است:

«دکتر بختیار از فعالان جبههء ملی بود که در کودتا از معاونت وزارت کار رانده شده بود. چگونگی انتصاب دکتر بختیار به معاونت وزارت کار را از دکتر مصدق در زندان سئوال کردم. دکتر مصدق چنین گفتند:

"آقا، روزی به آقای دکتر عالمی وزیر کار گفتم، از این قانون کار اطلاعات کافی ندارم  فرصت مطالعه هم پیدا نکرده ام، شما یکی از کارمندان وزارت کار را که وارد باشد پیش من بفرستید تا مرا روشن کند.

روز دیگر جوانی سرخ و سفید با موهای بور عین فرنگیها چست و چالاک و خوش بیان  که خودش را دکتر شاپور بختیار  معرفی کرد و فرستادهء وزارت کار بود از در درآمد. ایشان امور مربوط به وظایف وزارت کار را از حیث سازمان، قوانین کارگری، روابط بین کارفرما و کارگر و دیگر امور جاری را با احاطهء کاملی که داشت برایم شرح داد و به همهء سئوالاتم، با اشاره به قوانین کار کشورهای مترقی و مقایسه با وضع ایران، پاسخ داد. او که رفت به وزیر کار تلفن کردم و گفتم این جوان را که فرستاده بودی به معاونت وزارت کار منصوب کن."

باید اضافه کنم که دکتر بختیار سالها در آبادان در زمان انگلیسیها رئیس ادارهء کار آبادان بوده است. و روایت میکردند حد به شارع دارد!

در فاصلهء بین دو دادگاه بدوی و دادگاه تجدید نظر نظامی اواخر  بهمن ماه دکتر بختیار به منزلم آمد و عکس 30 در 45 سانتیمتری که از دکتر مصدق تهیه کرده بود به من داد که به امضا و دستخط دکتر مصدق برسانم.

منتظر ماندم تا در یک روز بارانی، عکس را به علت بزرگی ابعاد روی سینه گذاشتم و بارانی را روی سینه با کیف دستی به داخل زندان بردم.عکس را ارائه کردم و تقاضای دکتر بختیار را گفتم: آنچه به یاد دارم نوشتهء دکتر مصدق در زیر عکس به این مضمون بود: "به جناب دکتر شاهپور بختیار معاونت وزارت کار اهدا می شودبا تاریخ و ماه سال 1332 زندان لشگر دو زرهی  دکتر محمد مصدق."»

در خاطرت جلیل بزرگمهر می خوانیم:«شبانگاه روز بیست و دوم اردیبهشت ماه 1333 دیرگاه در شبی تیره و تار   سیاهتر از هر سیاهی دادگاه تجدید نظر نظامی به سه سال حکم محکومیت! دکتر محمدّ مصدّق که در دادگاه بدوی فوق العادهء نظامی صادر شده بود،مهر تاًیید زد و مرا از دکتر مصدق جدا کرد.

او روانهء زندان مجردشد و من به زندانی که وسعت کشور شاهنشاهی ایران را داشت روانه گردیدم. تا وقتی که در زندان با دکتر مصدق محشور بودم می دانستم که بالاخره محاکمه تمام شدنی است و قهرا" از او جدا می شوم، ولی جدائی و درد جدائی ملموس و محسوس نمی شد، ولی در این شب حزن انگیز من خود به چشم خویشتن دیدم که جانم می رود.

از مضمون نوار اهدایی و صراحتی که در نوار به کار رفته:

". . . و از روی حقیقت همین چند ماهی که محاکمهء این جانب در دادگاه نظامی جریان داشت و از دیدار  ایشان لذت می بردم تصور نمی شد که در حبس به سر می برم، ولی بعد که این محاکمهء دستوری به آخر رسید و از دیدار ایشان محروم شدم ایامی را بسیار ناگوار به سر بردم . . ."

چنین استنباط  می شود که دکتر مصدق هم از جدائی با من در رنج شده است.»

جلیل بزرگمهر در  صفحه های 199 و 200 کتاب خاطرات می نویسد:

«خانوادهء کوچک ما از کوچک و بزرگ مشمول مراحم همسر و خود دکتر مصدق بودیم، وقتی فرهاد پسرم لوزه اش را عمل کردند و خانم به دکتر گفته بود، دکتر ساعت لوزینا Lusina  هدیه کرد، وقتی دختر بزرگم در سال 1342 ازدواج می کرد چکی به مبلغ بیستهزلر ریال به عنوان چشم روشنی به نام من فرستاد و برای خودم یازده هزار تومان برای خرید قالی به یادگار از خودش اعطا کرد.

نشناختگان، کم شناختگان، دیرشناختگان و اساسا" آنهایی که سنینشان به اصطلاح آن دوره ها را قد نمی دهد یا به دنیا نیامده بودند، من تاریخ را در سال دو هزار در نظر می گیرم.که دکتر مصدق را آن طوری که بوده اند بشناسند و بدانند  این ابر مرد تاریخ ما هیچگاه و با هیچ مصلحتی رنگ عوض نکرد. همه رنجها و مصایب و رویدادهای ناهنجار زمان خود را با شکیبایی عاشقانه به جان خرید، ناله سر نداد و به قول خودش: "با افسوس با دو دست به زانوان خود نزد و نگفت  این چه کاری بود که کردم؟"

زمان نوشتن نامه هایش نزدیک به پایان عمرش است دفتر عمر جسمانیش نیز بسته می شود،ولی تا دنیا، دنیاست  دفتر حیات پر بار و داستانهای فداکاری های او جاودانه خواهد ماند.

مناسبت دانستم گفتهء نیچه، فیلسوف آلمانی، را که ناظر به این موضوع است در اینجا بیاوریم.

"آنچه اهمیّت دارد زندگانی جاویدانی نیست، بلکه زنده بودن جاودانی است، در طول عمر و حیات، چندین بار مزه مرگ را چشیده تا زندهء جاودان شده اند."»

دكتر مصدق بعدها در نامه‌اي از سرهنگ جليل بزرگمهر تقدير كرد و اين نامه باعث شد تا شخصيت و حيثيت اجتماعي بزرگي براي بزرگمهر ايجاد شود. او اخيرا چند جلد كتاب با عنوان «عكس‌ها سخن مي‌گويند» منتشر كرده كه در آنها مسايل و ارتباط‌ اش را با دكتر مصدق در اختيار جامعه گذاشته است.پس از انقلاب و تا آن ‌جا‌يي كه شرايط جسمي‌اش اجازه مي ‌داد به شغل وكالت مشغول بود ضمن آن‌كه حقوق بازنشستگي هم دريافت مي‌كرد.

او در طول زندگی، همواره به نظم باور داشت. انساني صادق، پايبند به اصول، شجاع، اهل مطالعه و افسري بسيار وظيفه‌شناس بود.

به ايران‌دوستي شهرت داشت و برای ايران‌دوست‌ها احترام ويژه‌اي قائل بود، به همين خاطر هم مورد احترام شخصيتها قرار مي ‌گرفت. جليل بزرگمهر اهل منطق بود و مي ‌كوشيد تا راه و روش اخلاقي را رواج دهد.

بزرگمهر در طول خدمت بازنشستگی خود تا لحظه مرگ که بیش از نیم‌ قرن بود به پژوهش مسائل تاریخی و نوشتن خاطرات خود از محکمه فرمایشی دکتر مصدق و تحلیل‌هایی از نهضت ملی شدن صنعت نفت دست زد که امروز جزو مستندترین مدارک تاریخی آن دوران است.
بعضی از آثار و کتابهائی که تاکنون از زنده یاد بزرگمهر انتشار یافته است از این قرارند :
1 - رنج های سیاسی دکتر محمّد مصدق، یادداشتهای جلیل بزرگمهر به کوشش : عبدالله برهان.
2 - محمد مصدق در محکمه نظامی کتاب اول؛جلد اول و دوم
3 - دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدید نظر نظامی.
4 - دکتر مصدق و رسیدگی فرجامی در دیوان کشور با شرحی از ناصر پاکدامن.
5 - خاطرات جلیل بزرگمهر از دکتر محمد مصدّق.
6 - ناگفته ها و کم گفته ها از دکتر مصدق و نهضت ملی ایران.

دکتر محمّد مصّدق در نامه ای به بزرگمهر درقدردانی از او نوشت:
"شما وکیل تسخیری بودید تسخیر نشدید و از اجرای اوامرمافوق، سرباز زدید. سخنی برخلاف وجدان نگفتید و هرگونه مدارکی هم که مورد احتیاج این جانب بود از نظر انجام وظیفه، برایم تهیه نمودید که نمی دانم چگونه تشکر کنم. و این انجام وظیفه سبب شد که بعد از ختم محاکمه، شما را از کار خارج کنند و یک عمر صحت عمل و درستکاری شما را ندیده بگیرند. بعقیده این جانب، شما چیزی گم نکردید و چنانچه نام نیک خود را با ثروتی که بعضی از راه خیانت به مملکت بدست آورده اند مقایسه کنید، معلوم خواهد شد کدام گواراتر و وزین تر است..."

دکتر پرویز داورپناه  ـ  ۱۸ مهر۱۳۸۶

 

 

نمادینه کردن جنبش انتخابات آزاد

سخنرانی فرهنگ قاسمی* در کنگره­ی جبهه ملی اروپا

( 30 سپتامبر 2007، کلن- آلمان )

 

با عرض سلام خدمت خانم­ها و آقایان شرکت کننده در این کنگره، اجازه می­خواهم سخنان خود را با احترام به:

همه­ی کسانی که در طول تاریخ ایران برای آزادی و علیه ارتجاع مبارزه کرده­اند، شروع کنم.

بدون اینکه بخواهم وقت شما را با وارد شدن در مراحل مختلف تاریخ ایران تلف کنم، فقط یادآور می­شوم که در این هنگام که با شما سخن می­گویم به یاد کسانی هستم که پیش از انقلاب مشروطه در این مبارزه گام برداشتند و به یاد افرادی مثل اله­وردی، فاتح پرتقالی­ها، قائم­مقام­ها، امیرکبیرها، میرزا کوچک جنگلی، یپرم خان سردار، میرزا رضای کرمانی، .... ارانی­ها، فاطمی­ها، سخائی­ها، شایگان­ها، بیانی­ها، خلیل ملکی­ها، الهیار صالح­ها، کشاورزصدرها، ساعدی­ها، اردلان­ها، غلامحسین صدیقی، شاپور بختیار، داریوش فروهر، پروانه فروهر، ورجاوند، دکتر سامی، دانشیان، جزنی­ها، گلسرخی­ها، پویان­ها، پاک­نژادها و صدها هزار دیگر از مبارزان ضد دیکتاتوری و ضد استبدادی هستم. آری من با یاد همه­ی آنها این سخن را آغاز می­کنم و به یاد همه­ی مبارزان و فعالان گمنام نهضت آزادیخواهی ایران هستم.

این سخن را همینطور با یاد رهبر خستگی ناپذیر ملت ایران، رهبر یکتا و شایسته، محمد مصدق شروع می­کنم. همینطور سخنان خود را با احترام به همه­ی مبارزان ضد ارتجاعی که امروز در داخل و خارج کشور بدون سازش و بدون محافظه­کاری نبرد می­کنند، شروع می­کنم. به یاد زرافشان­ها، ادیب برومندها، محمد ملکی­ها، شاه­حسینی­ها، کورش زعیم­ها و زندانی پر مقاومت جبهه ملی آقای امیرانتظام هستم. به یاد همه­ی کسانی هستم که در سال 1367 اعدام شدند، به یاد همه­ی کسانی هستم که هنوز در زندان­های جمهوری اسلامی به سرمی­برند، به یاد همه­ی کسانی هستم که برای آزادی مطبوعات، سایت­ها و وبلاگ نویسی اینترنتی مبارزه می­کنند.

و بالاخره به یاد مبارزانی هستم که در خارج از کشور به سرمی­برند و درد و رنج تبعیدی را تحمل می­کنند، همچون حاج­سیدجوادی، پاکدامن، هوشنگ کشاورزصدر، راسخ، متین­دفتری، عبدالکریم انواری، عبدالکریم لاهیجی و شاعر بزرگوار نعمت آزرم.

 

بعد از این مقدمه که برای این اجلاس ضروری بود، لازم است بگویم که سخنان من دارای چهار فصل می­باشد:

1- وضعیت اپوزیسیون

      - قطب نخست: طرفداران پادشاهی

      - قطب دوم:     جمهوریخواهان

                          جبهه ملی

                               پاره­ای از سرشت­های لازم برای حرکت امروزین جبهه ملی

2- انتخابات آزاد ( سه دیدگاه )

3- انتخابات آزاد و دمکراسی پایدار

4- گام عملی، معرفی یک نماد مؤثر

         - دلائل نه گانه، برای انتخاب این بدیل سیاسی

         - اصول ده گانه، پیشنهادی برای برنامه­ی حداقل اپوزیسیون ایران

 

وضعیت اپوزیسیون

در یک جامعه، هر شهروندی مسئول است و مسئولیت تحولات اجتماعی و پیشرفت و عقب­ماندگی­ها و بالاخره اشتباهات، میان همه­ی عناصر جامعه تقسیم می­شود. فقط یک طرف نیست که اشتباه می­کند، هر شهروند مسئولی نسبت به وجدان و آگاهی خویش، باید احساس مسئولیت کند و از کنار حوادث و مسائل جامعه­­ی خود، چشم بسته نگذرد و یا نسبت به آنها بی تفاوت نباشد و با توجه به احساس و شناخت خود، به طور طبیعی واکنش نشان دهد. یک سازمان سیاسی و یک اپوزیسیون نیز نمی­تواند در شرایط حساس جامعه­ی خود بی تفاوت باشد. برای اپوزیسیون، رها کردن شرایط واکنش­ها به نفع شرایط ابتکار عمل، می­تواند موجب در دست گرفتن سکان حرکت­های اجتماعی و موفق شدن در یک نبرد گردد و در نتیجه تکرار و تداوم این ابتکار عمل­ها می­تواند نقش بسزایی در روند مبارزه بازی کرده و باعث پیروزی شده و ملتی را و مملکتی را از نابودی نجات دهد. شهروندی که از حقوق فردی و اجتماعی برخوردار است، در روابط اجتماعی، افتصادی و سیاسی خود چیزی به جامعه می­دهد و در مقابل چیزی از جامعه و پیرامون خویش می­گیرد، در این روابط متقابل، باید قدرت دوباره دادن و دوباره گرفتن وجود داشته باشد و این دادن­ها و گرفتن­ها، تحول و پویایی اجتماعی را به وجود می­آورد که منجر به پیشرفت و توسعه­ی جامعه می­شود؛ به همین دلیل، اپوزیسیون باید خود را برای حادثه­ای که در آینده­ی نزدیک پیش خواهد آمد، یعنی انتخابات ریاست جمهوری، آماده ساخته و گام­های سنجیده­ی بعدی را بردارد.

بدون اینکه خواسته باشیم نقش مخرب رهبران و دست­اندرکاران جمهوری اسلامی را کم جلوه دهیم و برای نگرش واقع­بینانه و درستی از آینده­ی مبارزات، اپوزیسیون باید قبول کند نسبت به شرایطی که امروز بر ایران حاکم است، او نیزبه سهم خود مقصر است و این فجایع، نتیجه­ی عملکرد جمهوری اسلامی از یک سو و نتیجه­ی عدم دانش، دانش پنداری، دانش کرداری و دانش زیستاری اپوزیسیون نیز از سوی دیگر می­باشد .

گمان می­رود که امروز و در این مرحله از مبارزه­، اپوزیسیون به مشکل ویزیون یا نگرشی خود در عرصه­ی مبارزه با جمهوری اسلامی تا حدی پی برده است. اگر این امر درست باشد، می­توان ادعا کرد که اپوزیسیون گام بزرگی به پیش برداشته است. واقعیت بخشیدن به حرکت انتخابات آزاد برای گرفتن قدرت از جمهوری اسلامی، بیان­گر همین موضوع است. در ماه­های اخیر نوشته­ها، اعلامیه­ها، سخنرانی­ها، مصاحبه­های رادیویی و تلویزیونی حاکی از چنین خواستی است. از سوی دیگر سلسله تحولاتی در درون اپوزیسیون خارج از کشور به وجود آمده که وضعیت را تا اندازه­ای شفاف­تر می­کند و آن قطبی شدن اپوزیسیون است.

 

قطب نخست

طرفداران پادشاهی به طور نسبی توانسته­اند نیروهای خود را متشکل کنند، حتا توانسته­اند برخی از کسانی راکه به نظرمی­رسد جمهوریخواه هستند را نیز با خود همگام و همراه کنند. اگرچه این عناصر ادعا می­کنند که جمهوریخواه هستند، اما بنا به دلایلی در این قطب قرار گرفته­اند و شرایط را چنین تشخیص می­دهند که در این مرحله برای براندازی جمهوری اسلامی باید در قطب سلطنت طلبان مبارزه کنند و با این انتخاب حاضرند خطر رژیم پادشاهی را بپذیرند.

قطب دوم

الف- طیف گسترده­ی جمهوریخواهان، از خود تبیین و تبلور بیشتری نشان می­دهند و علیرغم بحران­های درون سازمانی در عرصه­ی مبارزاتی کنش­گراتر شده­اند. به ویژه طیف­های گوناگون جمهوریخواهان لائیک که به نظر می­رسد نسبت به امر براندازی رژیم و جابجایی قدرت حاکمه متفق­القول باشند. شاید به همین دلیل است که در ماه­های اخیر افراد فعال در آن در حرکت­های اجتماعی و روشنگرانه حضور بیشتری دارند و مقالات و نظرات سیاسی، اجتماعی آنها به طور مرتب در وسائل ارتباط جمعی به چشم می­خورد. در زمینه­های جنبش زنان، زندانیان سیاسی، سندیکاها، حقوق بشر و مطبوعات در داخل کشور و انعکاس آنها در مجامع بین­المللی، فعالیت­های ارزنده­ای می­کنند.

ب- جبهه ملی ایران، به نظر می­رسد به شدت و با علاقه در صدد سازمان دادن تشکیلات خویش است، از سویی سعی دارد نیروهایی را که پیش از این در جبهه ملی فعالیت می­کردند ولی به خاطر شرایط سیاسی، روش مبارزاتی خود را تغییر دادند و از جبهه ملی ( به عنوان سازمان ) جدا شدند را با سامان­یابی دوباره، درون خود جمع کند و از سوی دیگر شمار بسیاری از جوانان را که در سال­های اخیر اندیشه­ی نهضت ملی و رهبر آن دکتر مصدق را پذیرفته­اند، به خود جلب می­کند. ارزش واقعی این حرکت نوین جبهه ملی، موقعی معلوم خواهد شد که بتواند روشنفکران و جوانان را تشکل داده و درهای خود را به روی دیگر نیروها باز کند. جبهه ملی ایران، چه در خارج و چه در داخل کشور باید کانون مبارزه­ی همه­ی آزادیخواهان، از جمله چپ، راست، میانه، مذهبی لائیک و غیر مذهبی لائیک و جمهوریخواه باشد و جبهه ملی نباید و نمی­تواند محل فعالیت کسانی باشد که سر در آغوش فدرت­های خارجی مثل آمریکا و غیره دارند و یا داشته­اند و یا گوشه­ی چشمی به عوامل رژیم گذشته و یا جمهوری اسلامی دارند و دنبال به اصطلاح تحولی از درون جمهوری اسلامی و یا عوامل آن می­باشند.

در اینجا لازم می­دانم به یک مسأله­ی دیگر نیز در مورد نیروهای آینده­ی جبهه ملی و نهضت ملی اشاره کنم. جبهه ملی برخلاف آنچه که عده­ای کوشش داشته­اند - از جمله حزب توده – تبلیغ کنند، یک جریان بورژوازی است، هرگز درست نیست. جبهه ملی یک سازمان مردمی است که در مقاطع مختلف تاریخی نسبت به ساختار و بافت جامعه­ی ایران، در جنبش­های اجتماعی و ترویج آزادی و استقلال حاکمیت ملی و اندیشه­ی ترقی­خواهی تأثیر بسزایی داشته و دارد. در این مورد مقالات بسیاری نوشته شده است و من برای اختصار موضوع در اینجا از آن می­گذرم، جبهه ملی، کانون فعالیت آزادیخواهان و عناصر ضد استبداد، ضد استعمار و ضد ارتجاع بوده است، احزاب راست و میانه و چپ دمکرات و سوسیال دمکرات، مانند حزب ایران که رهبران و اعضای آن همواره برای سوسیال دمکراسی مبارزه کرده­اند را در خود تشکل داده است.

همینطور جبهه ملی، حزب زحمتکشان را در خود تشکل داده است. نباید فراموش کرد که آقای خلیل ملکی و یارانش که از حزب توده به جبهه ملی و دکتر مصدق پیوستند، تا آخر در کنار او ماندند و فداکاری­ها کردند. در عوض افرادی چون حسین مکی، بقایی، آیت­اله کاشانی و ... به آن ضربه زدند. اگر کسی در گذشته چپ بوده، اکثریتی بوده، رنجبری بوده و حتا آنارشیست بوده، می­تواند به جبهه ملی وارد شود و در آن فعالیت کند. از یاد نبریم که در میان عناصر چپ، طیف­های مختلفی فعالیت می­کنند، عده­ای با دیدگاه کلیشه­ای و سنتی به تحلیل­های تکراری بسنده می­کنند، اما برخی با نگرشی که بر اندیشه­ورزی استوار است به شکل پویا و خلاق، روابط اجتماعی را تحلیل می­کنند و در جامعه حضوری فعال دارند.

جبهه ملی در داخل و خارج کشور، کانون پرورش و فعالیت­ چپ بوده است و خواهد بود و این یکی از افتخارات جبهه ملی باید باشد. شاید بی احتیاطی باشد که گفته شود چپ، جایش در جبهه ملی نیست. فقط وابستگان به خارجی و وابستگان به ارتجاع و چپ­های دگم و کلیشه­ای جایشان در نهضت ملی و جبهه ملی نیست و بس.

فراموش نشود که جبهه ملی همواره از راست و از عناصر راست داخلی خود لطمه خورده است و نه از چپ (حزب توده برای من همیشه یک جریان راست به شمار می­رفته و می­رود).

 

پاره­ای از سرشت­های لازم برای حرکت امروزین جبهه ملی

  - جبهه ملی باید هدفش تبدیل شدن به نخستین سازمان فعال جمع کننده­ی اپوزیسیون باشد،

  - جبهه ملی باید با دیگر نیروها در ارتباط مدام باشد و ابتکار عملیاتی را به دست بگیرد برای این کار باید در همه­ی       صحنه­های سیاسی حضور فعال داشته باشد،

  - جبهه ملی باید نمونه­ی اخلاق سیاسی باشد و بر اصول تحول یافته­ی خود بعد از انقلاب، تبلیغات و پافشاری کند،

  - جبهه ملی باید تبدیل به یک سازمان مستحکم، مدرن و قوی شود،

  - جبهه ملی باید نیروها را در داخل و در حول خود جمع کند، گوش شنوا و قدرت تجزیه و تحلیل فوق­العاده قوی داشته     باشد،

  - جبهه ملی نباید از یاد ببرد که همیشه در امر سیاست رقیب دارد و باید رقبای خود را محترم شمارد،

  - جبهه ملی باید قادر باشد ارزش اضافی سیاسی به وجود آورد و آن را در اختیار همه­ی نیروهای اپوزیسیون قرار         دهد،

  - جبهه ملی در زمینه­ی تبلیغات و ارتباطات باید اهداف بلند مرتبه داشته باشد،

  - جبهه ملی باید یک سازمان دینامیک باشد و دینامیزهای تازه به وجود آورد،

  - جبهه ملی باید در برابر دشمن خود، جمهوری اسلامی موضع تهاجمی داشته و ابتکار عمل را به دست گیرد،

  - تصویر جبهه ملی به اندازه­ی کافی روشن و گویا نیست، باید کوشید این تصویر دارای بیان روشن­تر گردد،

  - نیروی انسانی بزرگترین سرمایه­ی یک سازمان سیاسی است، جبهه ملی ایران باید بتواند نیروی انسانی با کیفیت را      به خود جلب کند،

  - نیروی مالی، بُرد قدرت عملیاتی ما را تقویت می­کند، جبهه ملی ایران از نقطه نظر مالی صد در صد باید خودمختار     و مستقل باشد و آن را هرچه بیشتر گسترش دهد،

  - نیروی تبلیغاتی جبهه ملی باید در درجه­ی اول اهمیت قرار گیرد، جبهه ملی باید بتواند از تمامی امکانات تبلیغاتی به      نفع نهضت ملی و جنبش دمکراسی خواهی تا ایجاد یک دمکراسی پایدار استفاده نماید،

 

اما این دو گروه اخیر که قطب دوم و قطب جمهوریخواهی جامعه­ی سیاسی ما هستند، غالبا در درون یکدیگر سیالند. به طور مثال برخی از عناصر جبهه ملی ایران در جمهوریخواهان لائیک و یا در اتحاد جمهوریخواهان نیز فعالیت و مبارزه می­کنند. این امر در مورد مدافعان آقای بنی­صدر و انجمن­های اسلامی وابسته به ایشان نیز صدق دارد و همچنین این امر در مورد فدائیان اکثریت نیز صدق می­کند، چرا که در مسیر تحولات عمیق اخیر، به نظر می­رسد سازمان فدائیان اکثریت از گذشته­ی پر خطای خویش درس گرفته است. این امر همچنین در مورد سایر نیروهای جمهوریخواه سوسیال دمکرات و دمکرات به چشم می­خورد. به هر روی، این قطب وسیع جمهوریخواهی، نگرش و چشم­انداز خود را سامان داده و برای آن مبارزه می­کند و این چشم­انداز یا نگرش، مبارزه برای انتخابات آزاد است.

در این گفتارها و موضع­گیری­ها، تاملات ویژه­ای مشاهده می­شود که نشانگر توجه و هوشیاری اپوزیسیون برای حرکت به سوی یک دمکراسی پایدار است. در این مورد شما را از جمله به مقالات آقای اصغر سلیمی توجه می­دهم که بسیار تحقیقی و با ارزش است و با زحمت زیادی تهیه شده است.

 

انتخابات آزاد ( سه دیدگاه )

در ارتباط با انتخابات آزاد سه دیدگاه وجود دارد:

 

الف- گروهی اعتقاد دارند که این رژیم تن به انتخابات آزاد نخواهد داد، در نتیجه باید بیش از پیش به نارضایتی­ها دامن زد و احساس و ابتکار قدرت مقاومت مردم را گسترش داد تا این حرکت­ها و مقاومت­ها تبدیل به یک نوع قیام همگانی یا انقلاب گردد.

 

ب- گروهی معتقدند به موازات دامن زدن به مقاومت مردم وگسترش نارضایتی­ها، در نوشته­ها و گفته­های خود باید به رژیم جمهوری اسلامی به طور مرتب اخطار و تذکر داد که دیگر تیری در کمان ندارد و همه­ی تردستی­ها، عوام­فریبی­ها و امکانات خود را بدون اینکه نتیجه­ی مثبتی حاصل شود به کار گرفته است، در نتیجه شرایط جامعه از هر نظر، نشانگر آن است که باید رخت بربندد و برود و پیش از اینکه توده­های مردم با توسل به انقلاب و خون­ریزی، آن را بر زمین کوبیده و زیر پا لگدمال کنند، خود تن به رای مردم دهد و کنار بنشیند و اداره­ی کشور را به عده­ای که صلاحیت بیشتری داشته و به جمهوریت، استقلال، حاکمیت ملی، عدالت اجتماعی و دمکراسی اعتقاد دارند، واگذار کند.

 

ج- گروه سومی نیز وجود دارد که با هوشیاری و احتیاط به شرایط، نظر می­اندازد. این گروه در عین حال که نسبت به برکناری رژیم توافق دارد، ولی اخطار می­دهد، می­گویند مراقبت کنید تا در این جابجایی نباید طوری عمل کرد که عده­ای بروند و عده­ای دیگر بیایند و پس از مدتی، دوباره پاشنه­ی در، بر اساس دیکتاتوری دیگری بگردد و در فکر راه حل وچاره است تا حوادث شوم پس از انقلاب مشروطه و روی کار آمدن دیکتاتوری رضاخان و پس از انقلاب سال 1357 و روی کار آمدن دیکتاتوری جمهوری اسلامی، تکرار نشود. توجه و ملاحظات این گروه بسیار با ارزش است. باید بدان بی توجه نبود و باید طوری عمل کرد که حرکت انتخابات آزاد باید نخستین گام به سوی دمکراسی باشد.

 

انتخابات آزاد و دمکراسی پایدار

اما لازم است فراموش نکنیم که دمکراسی یک روند است و در عین حال سیال است و یک نوع سرشت مرتبطه دارد، به نحوی که هر حرکت اجتماعی- سیاسی، هر اظهار نظر از سوی روشنگران و شهروندان یک جامعه، در تحول و تبیین دمکراسی مؤثر است.

موضع­گیری رهبران سیاسی، فعالان اجتماعی، نویسندگان مسئول، منتقدان و اندیشمندان متعهد، احزاب، جمعیت­ها، سندیکاها، انجمن­ها، روابط حاکم در کانون خانواده، مدرسه، کارخانه و ... همه و همه در امر استقرار و استمرار دمکراسی نقش مهمی را ایفا می­کنند.

همانطور که در طبیعت از پرواز یک پروانه می­توان به کیفیت آب و هوای یک منطقه یا یک سرزمین پی برد، از رفتار یک شهروند یا یک فرد در کوچه و خیابان و در گفتار و کردار و نوشتار و زیستار او می­توان به رشد دمکراسی در جامعه­ای که او در آن زیست کرده است و زیست می­کند، آگاهی یافت.

تحرک و پویایی در جامعه­ی دمکراتیک به میزان تحرک بال­های یک پروانه حساس، تعیین کننده و اثرگذار است.

به همین دلیل است که هر فرد در هر مقام و مرتبه­ای که باشد، باید در دانش، در دانش رفتاری، در دانش کرداری و در دانش زیستاری اصل احتیاط را رعایت کند و قضاوت و موضع­گیری یک فرد سیاسی، در جامعه­ی دمکراتیک از ارزش و اهمیت بزرگی برخوردار است.

اپوزیسیون ایران نباید از خاطر دور کند که در عرصه­ی فعالیت سیاسی، رقابت امری طبیعی و ضروری است و این رقابت باید سالم و سازنده باشد، هیچکدام از ما حق نداریم در مقابل رقبای سیاسی خود دیواری بکشیم، چرا که عمده­ترین اهمیت این دیوارکشی انزوای خود ما نیز می­باشد.

تفکر خلاق نیروی جوان است که همواره آینده­ی یک جامعه را تضمین می­کند، جوانان با گوناگونی و پویایی اندیشه­ی خود خواهند توانست آتش ترقی و آزادیخواهی را شعله­ور سازند. همانگونه که آتشفشان از قله می­جوشد و می­خروشد، قله­ی یک جامعه جوانان، روشنگران و مدیران شایسته­ی آن هستند، اگرچه هر کوه، دامنه و بدنه، صخره­های سخت و شکننده و دره­های عظیم خود را نیز دارد.

 

گام عملی، معرفی یک نماد مؤثر

نگارنده با ارایه­ی چندین مقاله، اهمیت تعیین یک ویزیون و نگرش مشخص و واقع­بینانه از سوی اپوزیسیون را مورد بررسی و توجه قرار داده است و در این روند با انتشار سلسله مقالاتی، سرنگونی جمهوری اسلامی را از طریق انتخابات آزاد که باید منجر به حاکمیت ملت و رعایت حقوق فردی و اجتماعی شهروندان شود را مطرح ساخته و لازم و ضروری دانسته که:

  - اپوزیسیون باید ویزیون داشته باشد،

  - اپوزیسیون باید برخورد مسئولانه با جنبش داشته باشد،

  - اپوزیسیون باید محتاط باشد،

  - اپوزیسیون باید کنش­گرا باشد و از واکنش در حد امکان خودداری نماید،

  - اپوزیسیون باید قدرت جمع کننده داشته باشد.

گمان می­رود که امروز با نزدیک شدن انتخابات ریاست جمهوری، دنباله­ی منطقی این گام­ها، باید معرفی نمادی باشد که بتواند در برابر مشکلات عظیمی که این حرکت با خود به همراه خواهد داشت، با ثابت قدمی در جهت استقرار و استمرار دمکراسی و نهادینه کردن حاکمیت ملت، حضوری فعال داشته باشد و اعلام موجودیت کند، از خود شایستگی و کاردانی و مدیریت و رهبری لازم و کافی برای به دست گرفتن قدرت و اداره­ی آینده­ی مملکت نشان دهد.

انتخاب این نماد کاری ساده نیست، هرگونه اشتباه می­تواند نتایج فاحش به وجود آورد وبرعکس دستیابی به موفقیت، می­تواند برای مردم ما، آینده­ی ایران و حتا مردم منطقه و شاید صلح جهانی مفید باشد.

یافتن و انتخاب یک فرد که بتواند نماد انتخابات آزاد آینده­ی ایران باشد، بسیار مهم و حساس است.

کم نیستند کسانی که این شایستگی و لیاقت را دارند ولی انتخاب ما باید کاملا حساب شده و استراتژیک باشد، طوری که همه­ی عوامل مثبت را در کنار خود قرار دهیم.

برای معرفی این نماد، می­توان از جمله به آقایان امیر انتظام، ناصر زرافشان، محمد ملکی و ... اندیشید، اما به نظر نگارنده و بنا به دلایل زیر خانم شیرین عبادی می­تواند نماد این بدیل، در انتخابات ریاست جمهوری ایران باشد:

1- زنان بیش ازنیمی از شهروندان ایرانی را تشکیل می­دهند و در مدیریت جامعه از همه­ی امکانات مثبت برخوردارند. زنان در مبارزه با رژیم، برای دستیابی به حقوق فردی و اجتماعی خود شایستگی­های ویژه­ای از خود نشان داده­اند.

2- زنان با جمع­آوری امضاهای چند میلیونی و تظاهرات مداوم و گوناگون علیه رژیم جمهوری اسلامی، نقش برجسته و تعیین کننده­ای یافته­اند.

3- خانم شیرین عبادی به خاطر جایزه­ی نوبلی که دریافت داشته از نوعی مصونیت بین­المللی برخوردار است، پس دستگیری، ضرب و شتم و به زندان انداختن وی می­تواند اثرات ناگواری برای جمهوری اسلامی به وجود آورد.

4- خانم شیرین عبادی به عنوان یک فعال حقوق بشر و یک حقوقدان و وکیل مبارز و یک فعال اجتماعی در داخل جامعه­ی ایران از چهره­ی مثبتی برخوردار است.

5- خانم شیرین عبادی نه تنها در ایران فعال است، بلکه روابط خود را با محافل بین­المللی نیز حفظ کرده است و شخصیت­های بین­المللی آزادیخواه و مترقی نسبت به او نظر مثبت و مناسب دارند.

6- خانم شیرین عبادی در داخل و خارج کشور مورد تایید بخش بزرگی از اپوزیسیون فعال است و به نظر می­رسد که جوانان، زنان، دانشجویان و روشنفکران او را تایید کنند.

7- در عین حال خانم شیرین عبادی به هیچ سازمانی وابسته و در هیچ سازمانی عضو نیست و این خود نکته­ی مثبتی است برای این نماد شدن.

8- در جامعه­ی مرد سالار ایرانی نامزدی یک زن در میان فعالان اجتماعی و سیاسی ایرانی و همچنین در محافل خارجی از اهمیت بیشتری نسبت به نامزدی یک مرد برای ریاست جمهوری برخوردار خواهد شد.

9- خانم شیرین عبادی زنی است جوان، تحصیل­کرده، آشنا به جهان آزاد و روابط بین­المللی و همچنین پر انرژی که می­تواند یک گروه کاری شایسته و کارآمد را در کابینه­ی خود جمع آورد و مبارزه را برای رسیدن به اهداف حاکمیت ملت رهبری کند.

 

به نظر می­رسد که در شرایط کنونی، یک زن و به ویژه کسی که از خصوصیاتی که برشمردیم برخوردار باشد، بهتر می­تواند توافق و تفاهم بین­المللی را برای ایجاد و برقراری صلح در ایران و پایان دادن به کشمکش­های حاضر اکتساب نماید.

شایسته است به علت حساسیت موقعیت کشور از نظر داخلی، منطقه­ای و بین­المللی، این مهم در نهایت آرامش ممکن انجام پذیرد تا شاید از اتلاف نیروهای مادی و معنوی جلوگیری شود.

رژیم جمهوری اسلامی ماه­ها و سال­های پایان عمر خفت­بار خود را می­گذراند، نیاز فعلی اپوزیسیون معرفی یک آلترناتیو مقتدر است که قادر باشد همه­ی جمهوریخواهان از جمله چپ و راست و میانه، مجاهد و مذهبی و غیرمذهبی را پیرامون محور دمکراسی و حاکمیت ملت، گردآورد و حتا فعالیت طرفداران سلطنت را پوشش دهد. باید گفت که سازندگی این ویرانه­ی باقیمانده از جمهوری اسلامی، نیاز به بازوی توانا و اندیشه­ی پویا و همبستگی تمامی نیروهای ایرانی دارد.

بنابراین از تمامی نیروهای اپوزیسیون دعوت می­کنم، در جهت تحقق این امر وارد عمل شوند و از خانم شیرین عبادی بخواهند با نظر مثبت به این پیشنهاد عطف توجه داشته باشند.

با اعلان نامزدی خانم شیرین عبادی برای انتخابات آینده­ی ریاست جمهوری، اپوزیسیون داخل و خارج کشور، درایت و هوشیاری سیاسی خود را نشان خواهد داد. اپوزیسیون نباید با شیوه­های گذشته­ بی حاصل عمل کند، همواره باید دمکراسی را برای آینده­ی جامعه­ در مد نظر داشته باشد و باید با پافشاری بر دمکراسی و با مطالبه­ی بی قید و شرط حقوق فردی و اجتماعی برای حرکت به سوی برقراری و استمرار دمکراسی و حاکمیت ملت، از خانم شیرین عبادی پشتیبانی کند. حرکت یکپارچه و گسترده­ی اپوزیسیون امری بسیار مهم و تعیین کننده است. در واقع به نفع جامعه­ی ما است که، همه­ی افراد و سازمان­هایی که طرفدار دمکراسی و حاکمیت ملت و استقلال میهن و لائیسیته هستند و می­خواهند که جمهوری اسلامی برکنار و سرنگون گردد، به نامزدی خانم شیرین عبادی "آری" گفته و از او بخواهند  اصول حداقل زیر را که پیشنهاد نگارنده است، در برنامه­ی سیاسی و احتمالی خود برای بازسازی ایران، در مد نظر قرار دهد.

 

پیشنهاد: اصول ده گانه حداقل

1- حاکمیت ملت، تنها از طریق آزادی­ و حقوق اساسی فردی و اجتماعی که به وسیله­ی انتخابات آزاد در همه­ی نهادهای جامعه امکان پذیر است.

 

2- استقلال به معنای اینکه در تصمیم گیری­های داخلی و بین المللی، اختیار فقط در دست دولتی است که در پروسه­ی حاکمیت ملت به کار گمارده شده است.

 

3- تمامیت ارضی به معنای عدم دخالت در امور دیگر ملل و دفاع از مرزهای کشورو خنثی نمودن هرگونه توطئه­ی تجاوزگرانه­ی داخلی و خارجی.

 

4- لائیسیته به معنای رعایت و احترام به روابطی است که اعتقادات مذهبی، عقیدتی و قومی هر شهروند  ایرانی، کوچک­ترین ممانعتی درحقوق فردی واجتماعی او به وجود نیاورد. در این مورد به خودی خود هر گونه حاکمیت مذهبی و یا عقیدتی پذیرفتنی نیست.

 

5- رعایت منشورجهانی حقوق بشر و تمامی میثاق­های وابسته به آن

 

6- لغو اعدام و قانونی کردن آن.

 

7- جمهوریت به معنای رد هر گونه حاکمیت موروثی و استقرار نظامی که در آن رهبری جامعه و اداره­ی   کشور، بدیل پذیر باشد.

 

8- کنفرانس ملی با مشارکت نمایندگان منتخب اقوام ایرانی، برای یافتن یک راه حل پایدار به طوری که همه­ی اقوام ایرانی بتوانند در سایه­ی دمکراسی از کلیه­ی حقوق و آزادی­های قومی و ملی خود در چارچوب مرزهای ایران برخوردار شده و تمامیت ارضی و یکپارچگی ملی را صیانت و ضمانت نمایند.

 

9- عدم تمرکز قدرت به معنای تقلیل تمرکز اداری و مالی به شرطی که در امر فعالیت­ها وحرکت­های لازم برای اداره و پیشرفت مملکت سستی به وجود نیاید.

 

10- عدم تمرکز ثروت به معنای به کارگرفتن مناسباتی از تولید، کاروخدمات که عدالت اجتماعی در سرلوحه­ی اهداف آن قرار گیرد و توان آفرینش­های تولیدی، حضور در بازارهای رقابت جهانی در جهت منافع ملت و دولت ایران تضمین گردد.

 

بارها در نوشته­های خویش اشاره کرده­ام و لازم می­دانم یک بار دیگر اظهار دارم، همه­ی امکانات جمهوری اسلامی از رفسنجانی و خاتمی گرفته تا بقیه­ی کارگزاران وابسته به رژیم هیچکدام، چه از نظر داخلی و چه از نظر بین­المللی، دیگر حتا در نظر طرفداران سابقش نیز اعتباری ندارند.

در خاتمه یادآور می­شوم که هرگاه و هر کجا گفتگو و عمل در جهت استحکام و همبستگی مبارزه توسط اپوزیسیون رژیم جمهوری اسلامی، به ویژه توسط نیروهای ملی و بالاخص جبهه ملی، برای براندازی رژیم و برقراری دمکراسی و آزادی وجود داشته باشد، من برای فعالیت حاضر و آماده­ام. اما هیچکس نباید روی من برای برهم زدن نیروهای اپوزیسیون و اختلاف انداختن بین آنها حساب کند. به عنوان یک عنصر عدالت خواه و دمکرات و مستقل و میهن دوست و طرفدار ترقی و تحول و پیشرفت حاضرم از این اصول در همه جا، همه وقت و با همه­ی نیروی خود دفاع و برای استقرارشان به طور اصولی و با برنامه­ریزی­های دقیق مبارزه کنم.

 

.........................................................................................................................................

* کارشناس دفتر فرانسوی کیفیت در مدیریت آموزشی و عضو کمیته اجرایی فدراسیون اروپایی مدارس عالی

   برای مطالعه­ی مقاله­های فرهنگ قاسمی به سایت­های زیر مراجعه کنید:

       سایت جبهه ملیwww.jebhemelli.net   

       سایت صدای ما       www.sedaye-ma.org

 

 

برخی از مقاله­های فرهنگ قاسمی:

 

- استانداردهای مکتب مصدق و حکومت ملى

 

- " طرح پيشنهادی " - ايجاد جنبش همگانی اپوزيسيون خارج کشور برای انتخابات آزاد در ايران

 

- درباره طرح پيشنهادی، براى ايجاد جنبش همگانی برای انتخابات آزاد در ايران

 

- ائتلاف و اتحاد عمل نيروها

 

- تأملاتی بر حاکميت ملی

 

- تعبیه و تدابیر عملی اپوزیسیون ایران در آستانه کنگره جمهوری‌خواهان دمکرات – لائیک

 

- تأملاتی در ايجاد تحرک و انگيزش عملياتی در اپوزيسيون